Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Medycyna 7/1999, s. 73-75
Jolanta Garbacik
Zmiany wielkości somatycznych u kobiet w wieku 40-49 lat pod wpływem kuracji redukującej nadmierną masę ciała
z Zespołu dydaktycznego metodyki wf Instytutu Kultury Fizycznej Uniwersytetu Szczecińskiego
Kierownik Zespołu: dr Maria Makris
Streszczenie
The results of examination over 126 women, between the age 40 to 49 participating in activity holidays aiming at the decrease of adipose tissue were presented in the paper. High average indicator of body mass BMI (32,84) was stated. The programme of 16 – day treatment based on low – caloric diet and intense motor activity influenced the body mass loss in approximately 4,18 (slightly above 5%).
Wstęp
Jednym z istotnych czynników rozwoju społeczeństwa w warunkach współczesnych jest jego zdrowie, sprawność intelektualna i poziom kultury fizycznej. Problem otyłości uznawanej obecnie za chorobę cywilizacyjną obserwowany jest w wielu krajach z uzasadnionym niepokojem.
Chorobę tę określa się patologicznym zwiększeniem ilości tkanki tłuszczowej upośledza organizm wpływając w sposób negatywny na stan zdrowia, długość przeżycia a także sprawność psychofizyczną. Otyłość to nie tylko problem społeczny / Rössner 1995 /, ale przede wszystkim zdrowotny. Osoby z nadmierną masą ciała, w której zawartość tłuszczu stanowi proporcjonalnie wysoki odsetek, w porównaniu z osobami o niższej masie ciała są fizjologicznie mniej wydolni a ich potencjał motoryczny jest niższy.
Znaczenie biologiczne ruchu jako niezbędnego czynnika modelującego rozwój i zdrowie organizmu staje się bardziej widoczne w miarę starzenia się uwidacznia się ono także w korzystnym wpływie na kształtowanie prawidłowej sylwetki ciała. Aktywność ruchowa stanowi jeden z czynników profilaktyki zdrowotnej wyzwalając w organizmie procesy adaptacyjne. Usprawniają one funkcje wielu układów i narządów, przede wszystkim układu krążenia, układu oddechowego oraz układu nerwowego.
Wysiłkowi fizycznemu w aspekcie utraty nadmiernej masy ciała towarzyszyć musi redukcja kalorii dostarczanych organizmowi wraz z pożywieniem. W związku z powyższym wzmożona aktywność ruchowa i niskokaloryczna dieta stanowią łącznie czynnik fizjologicznie uzasadniony do obniżenia ilości tkanki tłuszczowej w organizmie.
MATERIAŁ I METODY BADAŃ
Zebrany materiał badawczy jest wynikiem pomiarów dokonanych w trakcie 18 dniowych wczasów dla osób z nadmierną masą ciała. Obiektem badań była grupa kobiet w wieku 40-49 lat. W 2 oraz 17 dniu pobytu na kuracji przeprowadzono badania antropometryczne, mające w konsekwencji określić poziom ich zmian.
Zainteresowano się szczególnie wielkością masy ciała oraz obwodów mierzonych w 7 miejscach. Do określenia stopnia nadwagi i otyłości zastosowano wskaźnik BMI.
Podstawą kuracji było połączenie odpowiednio zaprogramowanej i kontrolowanej aktywności ruchowej z niskokaloryczną dietą (1100-1300 kcal). Zaplanowany wydatek energetyczny mający doprowadzić do ujemnego bilansu energetycznego, a tym samym redukcji nadmiernej ilości tkanki tłuszczowej wynosił około 3300 kcal i realizowany był poprzez różne formy zajęć ruchowych, o łącznym czasie wynoszącym 7 godzin dziennie (Mieczkowski 1994).
WYNIKI BADAŃ I ICH OMÓWIENIE
Biometryczna charakterystyka badanych kobiet przedstawiona została w tabeli 1. Średnia wysokość ciała dla całej badanej grupy osiągnęła wartość 158,9 cm, co oznacza wysokość średnią dla populacji polskiej kobiet w tej kategorii wieku (Szostak 1984).
Tabela 1. Charakterystyka somatyczna badanych kobiet (n = 126).

Wysokość ciała

Rzeczywista masa ciałaUbytek masyWartość wskaźnika BMI
Przed kuracjąPo kuracjikg%Przed kuracjąPo kuracji
xkk158,9682,978,74,15,032,831,1
skk 5,2711,610,81,51,62,51,1
vkk 3,3114,013,837,332,37,73,5
X różnica statystycznie istotna p < 0,05, x – średnia arytmetyczna, v – współczynnik zmienności.

Pomiary rzeczywistej masy ciała w dniu poprzedzającym kurację oraz wysokość ciała określiły wielkość wskaźnika BMI, okazała się ona wysoka dla całej grupy, wynosiła bowiem 32,83 kg/m2, co zakwalifikowało badane do grupy „otyłość”. Wszystkie przypadki, gdy wartość wskaźnika BMI przekracza 30 kg/m2 stanowią podstawę do konieczności redukcji nadmiernej masy ciała, gdyż są zagrożenia dla zdrowia i w konsekwencji życia (Szostak 1984, Tatoń 1995).
Wynikiem kuracji było osiągnięcie ubytku masy ciała średnio o 4,18 kg, czyli nieco ponad 5%.
Tabela 2 prezentuje przynależność badanych kobiet do grup nadwagi i otyłości. Przed kuracją u większości uczestniczek kuracji / niewiele ponad 65% / określono wartość wskaźnika BMI od 30 – 39 kg/m2 w wysokości kwalifikującej je do grupy „otyłość”, mniej (28,57%) badanych kobiet posiadało nadwagę – BMI 25-29 kg/m2 i 8 kobiet czyli 6,35% otyłość skrajną.
Tabela 2. Przynależność badanych kobiet do grup nadwagi i otyłości na podstawie wskaźnika BMI.

BMI kg/m2

Przed kuracjąPo kuracji
Ilość osób%Ilość osób%
Masa ciała prawidłowa 19-24--10,79
Nadwaga 25- 293628,575745,24
Otyłość 30-398265,086551,59
Otyłość skrajna 4086,3532,38
n = 126n = 126
W konsekwencji zmniejszenia masy ciała po upływie kuracji obniżona została także wartość wskaźnika BMI, nastąpiła zmian w grupach kwalifikacyjnych. Nadal jednak ponad 51% uczestniczek mieściło się w obrębie grupy „otyłość”. Redukcja nadmiernej masy ciała doprowadziła do zwiększenia się liczebności w grupie „nadwaga” (45,24%).
Do analizy czynników wpływających na zaobserwowanie zmniejszenia ilości nadmiernej tkanki tłuszczowej posłużyły wyniki pomiarów obwodów ciała mierzonych w 7 miejscach przed kuracją oraz po jej zakończeniu (tab. 3).
Tabela 3. Charakterystyka statystyczna wielkości obwodów ciała (cm) u badanych kobiet.
LpRodzaje obwodówPrzed kuracjąPo kuracji
1Obwód ramieniax31,830,6
s3,23,0
v10,29,8
x
d1,24
2.Obwód przedramieniax26,325,6
s2,12,0
v7,97,8
x
d0,7
3.Obwód klatki piersiowejx99,096,0
s8,07,8
v8,18,0
x
d3,0
4.Obwód pasax90,386,5
s9,89,1
v10,810,5
x
d3,8
5.Obwód bioderx112,2108,8
s9,68,8
v8,58,1
x
d3,4
6.Obwód udax63,161,1
s5,35,0
v8,48,1
x
d2,0
7.Obwód podudziax38,838,2
s3,03,0
v7,87,8
x
d0,6
d – wielkości różnic między średnimi, x – różnice istotne statystycznie na poziomie p<0,01.

Pomiary obwodów ciała dają przybliżony obraz odtłuszczenia podskórnego badanych w miejscach pomiaru, a stosowanie ich w kuracji typu odtłuszczającego ma charakter nie tylko diagnostyczny, ale też mobilizujący dla osób poddających się takiej kuracji. Wpływa na to dostępność w wykonaniu pomiarów po upływie kuracji w warunkach domowych. Wraz z upływem wieku w rozwoju osobniczym obserwuje się pewien zakres zmian konstytucyjnych ciała spowodowany różnymi czynnikami anatomicznymi i fizjologicznymi. Zmiany te wywierają wpływ zróżnicowanie się proporcji składników ciała wyrażanych m.in. zmianami wielkości obwodów ciała.
Efektem kuracji było zmniejszenie wielkości obwodów w każdym z 7 miejsc pomiaru, ubytek ten był statystycznie istotny we wszystkich obwodach z wyjątkiem obwodu podudzia (tab. 3).
W tabeli 4 przedstawiono średnie wielkości obwodów ciała w kolejności od wartości największej do najmniejszej. Odnotowano znaczące zmniejszenie wielkości obwodów mierzonych w obrębie tułowia. Największy ubytek dotyczył zmiany obwodów pasa 3,38 cm, bioder – 3,43 cm oraz klatki piersiowej – 3 cm.
Tabela 4. Wartości ubytku wielkości obwodów ciała u kobiet po upływie kuracji.
Rodzaje obwodów ciałax ubytek (cm)x ubytek (w %)
1. Obwód pasa3,8325,79
2. Obwód bioder3,4323,10
3. Obwód klatki piersiowej3,0020,10
4. Obwód uda2,0313,67
5. Obwód ramienia1,248,35
6. Obwód przedramienia0,755,05
7. Obwód podudzia0,573,84
SUMA14,85100,00
Mniejszą zmiennością w kierunku zmniejszenia się ubytku wykazały się obwody kończyn górnych i dolnych, z czego najmniejszą obwód na podudziu. Pomiary obwodów ciała a zwłaszcza obwodów pasa i obwodów bioder stanowią podstawę diagnozy otyłości androidalnej i gynoidalnej. Otyłość androidalna (brzuszna) okreslana proporcją wymiarów obwodu pasa do obwodu na poziomie bioder (wskaźnik WHR) wskazuje na duże nagromadzenie tłuszczu wewnątrz jamy brzusznej oraz stanowi istotny czynnik zagrożenia cukrzycą, miażdżycą i jej powikłaniami, nadciśnieniem tętniczym (Larsson i wsp. 1981).
Mimo intensywnych kampanii społecznych na rzecz racjonalizacji żywienia ludzi i zdrowego modelu życia otyłość i nadwaga w populacjach krajów rozwiniętych przemysłowo jest duża nadal rosnąca (Rössner 1995). Istnieje zatem potrzeba bardziej intensywnych niż dotychczas poszukiwań skutecznych metod profilaktyki i leczenia otyłości.
WNIOSKI
1. Efektem kuracji redukującej nadmierną masę ciała było zmniejszenie masy średnio o 4, 18 kg (ponad 5%).
2. Stwierdzono obniżenie się wartości wskaźnika BMI, jednakże jego wartość zarówno przed kuracją, jak i po jej zakończeniu określa posiadaną nadmierną masę ciała u badanych jako otyłość.
3. Zanotowano zmniejszenie wielkości obwodów ciała we wszystkich 7 miejscach ich pomiaru, przy czym największy ubytek wystąpił w obwodzie pasa, bioder i klatki piersiowej, najmniejszy zaś na podudziu.
Piśmiennictwo
1. Garbacik J.: Rezultaty kuracji odtłuszczającej kobiet w wieku 40-49 lat i sprawności motorycznej w zależności od wysokości wskaźnika BMI. Materiały z II konferencji naukowej 1-3 maja 1998 r. Szczecin, 1999, 3000-308. 2. Larsson B. et al.: The health consequences of moderate obesity. Int. J. Obesity. 1981, 5.97-116. 3. Mieczkowski T.: /1994/ The Meaning of Physical Culturs in Biosocial Problems of Syoutness of People at Different Age. Vilnius. 4. Rössner S.: Społeczne aspekty otyłości. Pol. Tyg. Lekarski. 1995, 50, Supl. 1, 20-22. 5. Szostak W.B.: Wyżywienie a zdrowie społeczeństwa. Przegląd Lekarski, 1984, 41:505-511. 6. Tatoń J.: Zarys patogenezy otyłości. Polski Tygodnik Lekarski, 1995, 50, Supl. 1, 3-10.
Nowa Medycyna 7/1999
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna

Pozostałe artykuły z numeru 7/1999: