Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Nowa Stomatologia 3/2004, s. 122-124
Barbara Biedziak, Mateusz Kurzawski
Ortopedyczno-ortodontyczne leczenie zwężeń szczęki metodą rozsunięcia szwu podniebiennego
Orthopedic-orthodontic treatment of maxilla´s narrowing by palatal expansion
z Kliniki Ortodoncji Akademii Medycznej im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu
p.o. Kierownika Kliniki: dr n. med. Barbara Biedziak
Zabieg rozsunięcia szwu podniebiennego po raz pierwszy przeprowadził Goddard (USA) i Bock (Niemcy) pod koniec XIX wieku. Po latach niestosowania ponownie wprowadzony został do leczenia ortodontycznego w latach 60. XX wieku i od tego czasu jest szeroko stosowany na świecie, a szczególnie w Stanach Zjednoczonych (1).
Wskazaniem do rozszerzania szczęki metodą rozsunięcia szwu podniebiennego jest jej zwężenie z wysoko wysklepionym podniebieniem i oddychaniem przez usta, zgryz krzyżowy częściowy boczny obustronny, zwężenie szczęki towarzyszące II lub III klasie szkieletowej.
Celem rozbudowy szczęki jest jej poszerzenie poprzez zwiększenie podstawy wierzchołkowej, a nie tylko powiększenie łuku zębowego poprzez przesunięcie zębów w wyrostku zębodołowym oraz wyrównanie dysproporcji pomiędzy górnym i dolnym łukiem zębowym. Podczas leczenia za pomocą tej metody wyzwalana jest duża ekspansja ortopedyczna, zwiększająca szerokość szczęki, a mała ekspansja ortodontyczna wychylająca w niewielkim stopniu zęby boczne (2).
Do rozsunięcia szwu podniebiennego dochodzi po przyłożeniu siły o odpowiedniej wartości w zależności od wieku pacjenta, skierowanej w poprzek łuku zębowego. Siła ta przenoszona jest poprzez zęby na szew podniebienny. Obydwie szczęki oddzielają się otwierając szew, a wytworzona przestrzeń początkowo wypełnia się płynami tkankowymi i krwią, a w późniejszym czasie dochodzi do odkładania się w jej obrębie nowej kości. Klinicznym objawem rozsunięcia szwu jest pojawienie się diastemy pomiędzy centralnymi siekaczami szczęki (ryc. 1). W badaniu radiologicznym zgryzowym szczęki obserwuje się w okolicy szwu podniebiennego poszerzoną szczelinę w kształcie litery V (ryc. 2).
Ryc. 1. Fotografia śródustna – diastema pośrodkowa po 10-krotnej aktywacji śruby.
Ryc. 2. Radiogram zgryzowy szczęki z widoczną szczeliną w kształcie litery V.
W zależności od wieku pacjenta, zabieg rozsunięcia szwu podniebiennego można dokonać za pomocą różnych aparatów. W okresie uzębienia mlecznego lub wczesnego mieszanego połączenie łącznotkankowe wyrostków podniebiennych szczęki, zawierające dużą ilość włókien kolagenowych oraz niezróżnicowane komórki mezenchymy, umożliwia dość łatwo rozsunąć szew przy użyciu sił o wartości poniżej 1 kg (2). Można zastosować aparat zdejmowany płytowy z dwiema śrubami, łuki podniebienne typu W lub quad helix, ekspandery niklowo-tytanowe lub aparaty stałe ze śrubą umocowane na pierścieniach, bądź cementowane na szynach akrylanowych (3, 4, 5, 6, 7, 8) (ryc. 3 i 4).
Ryc. 3. Aparat Hyrax osadzony na pierścieniach.
Ryc. 4. Aparat Hyrax osadzony na szynach akrylowych.
W okresie późnego uzębienia mieszanego, w wyniku postępującego kostnienia, szew staje się węższy i przybiera kształt esowaty. Jego rozsunięcie nie jest już tak łatwe i wymaga zastosowania większych sił w celu odsunięcia obydwu szczęk. Stosować można w tym okresie aparaty stałe ze śrubą np. Hyrax osadzone na zębach filarowych za pomocą pierścieni, najczęściej na pierwszych przedtrzonowcach i pierwszych trzonowcach stałych. U tych pacjentów, u których nie wyrznęły się pierwsze zęby przedtrzonowe, stosuje się aparaty zaopatrzone w nakładki akrylowe.
W późnym okresie młodzieńczym szew może być całkowicie skostniały, szew podniebienny przypomina zamek błyskawiczny, a rozsunięcie szwu jest trudne i wymaga często użycia dużych sił ortodontycznych o wartości 5-10 kg. Uważa się, że rozsuwanie szwu po 16 roku życia bez wspomagającego zabiegu chirurgicznego może być nieskuteczne. Ponadto istnieje niebezpieczeństwo złamania zębów filarowych lub odłamania wyrostków zębodołowych. Częściej zabiegowi temu mogą towarzyszyć dolegliwości bólowe, natomiast wyniki leczenia są mniej trwałe, w ponad 60% występują nawroty. Zabieg chirurgiczny wspomagający leczenie ortopedyczne polega na wykonaniu segmentowej osteotomii Le Fort I na poziomie szczęki lub obustronnej osteotomii grzebienia jarzmowo-zębodołowego i podniebienia.
Rozsunięcia szwu podniebiennego można dokonać poprzez szybkie (RME) lub wolne (SME) rozszerzanie szczęki. Metoda szybkiego rozszerzania podniebienia polega na aktywowaniu śruby 0,5-1mm dziennie, a wartości siły mogą sięgać 10-20 funtów. Rozbudowa szczęki o 10 mm może być osiągnięta już po 2 tygodniach leczenia (8). W metodzie wolnego rozszerzania śruba rozkręcana jest 1 raz dziennie, a ekspansja 10 mm osiągana w ciągu 10 tygodni. Jest metodą ostatnio częściej zalecaną gdyż odpowiedź tkanek szwu podniebienia na rozszerzanie jest bardziej fizjologiczna, a uzyskany stopień ekspansji ortopedycznej jest tej samej wielkości co w metodzie RME (2, 6).
Po rozszerzeniu szwu podniebiennego należy liczyć się z pewnym stopniem nawrotu wady, spowodowanym elastycznością tkanek podniebienia. Dlatego wskazana jest nadkorekta zgryzu krzyżowego do momentu uzyskania kontaktu podniebiennych guzków zębów górnych z językowym stokiem policzkowych guzków trzonowców dolnych. Po zakończeniu aktywacji śruby zalecane jest pozostawienie aparatu na 3-4 miesiące celem retencji, niezależnie czy rozbudowę przeprowadzano gwałtownie czy powoli. Śrubę należy zablokować tak, aby nie ulegała skręceniu pod wpływem naprężeń tkanek (9, 10).
Metoda rozsunięcia szwu podniebiennego znalazła zastosowanie nie tylko w stomatologii, ale również w laryngologii. Poszerzeniu szczęki towarzyszy obniżenie i poszerzenie dna jamy nosowej, co wpływa na poprawę drożności nosa.
Piśmiennictwo
1. Hass A.J.: Rapid expansion of the maxillary dental arch and nasal cavity by opening the midpalatal suture. Angle Orthod. 1961, 31:73-90. 2.Hicks E.P.: Slow maxillary expansion: a clinical study of the skeletal versus dental response to low-magnitude force. Am. J. Orthod. 1978, 73:121-141. 3.Pospieszyńska M.: Stosowanie ortodontycznego aparatu Quad Helix w leczeniu zgryzu krzyżowego. Poznańska Stomatologia 1993, 21:185-189. 4.Sandikcioglu M., Hazar S.: Skeletal and dental changes after maxillary expansion in the mixed dentition. Am J. Orthod. Dentofac. Orthop. 1997, 111:321-7. 5.Asanza S., et al.: Comparison of Hyrax and bonded expansion appliances. Angle Orthod. 1997, 67:15-22. 6.Akkaya S., et al.: Comparison of dental arch and arch perimeter changes between bonded rapid and slow maxillary expansion procedures. Eur. J. Orthod. 1998, 20:255-61. 7.Da Silva O.G., et al.: Rapid palatal expansion in the deciduous and mixed debtitions: a cephalometric evaluation. Am J. Orthod. Dentofac. Orthop. 1991, 100:171-81. 8.Cozza P., et al.: Butterfly Expander for Use in the Mixed Dentition. Oral Health. 2001, 9:15-20. 9.Hilgers J.J., Tracey S.G.: The Mini-Distalizing Appliance: The Third Dimension in Maxillary Expansion. J. Clin. Orthod. 2003, 9:467-475. 10.Profit W.R., Fields H.W.: Ortodoncja współczesna. Leczenie zaburzeń szkieletowych u dzieci. Lublin; Wydawnictwo Czelej; 2001, 484-529.
Nowa Stomatologia 3/2004
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia