Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 3/2000 » Ocena stanu uzębienia i zachowań prozdrowotnych dzieci 9- i 14-letnich z okolic Białegostoku. Cz. I. Ogólna ocena higieniczna

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Profesjonalny, stricte ręczny serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Grażyna Marczuk-Kolada¹, Jolanta Ustymowicz-Farbiszewska², Wanda Stokowska¹, Jan Karczewski²

Ocena stanu uzębienia i zachowań prozdrowotnych dzieci 9- i 14-letnich z okolic Białegostoku. Cz. I. Ogólna ocena higieniczna

State of dentition in 9- and 14-year-old children from the vicinity of Białystok. Part I. General hygienic evaluation

¹z Zakładu Stomatologii Zachowawczej Instytutu Stomatologii w Białymstoku
Kierownik Zakładu: dr hab. n. med. Wanda Stokowska
²z Zakładu Higieny i Epidemiologii Akademii Medycznej w Białymstoku
Kierownik Zakładu: dr hab. n. med. Jan Karczewski

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Interna dla stomatologów

Gnatofizjologia stomatologiczna Normy okluzji i funkcje układu stomatognatycznego

Zadania testowe z endodoncji

Próchnica zębów (caries dentium) należy do najczęściej występujących chorób przewlekłych jamy ustnej, a zatem stanowi jeden z głównych problemów stomatologii.

Pomimo wielu pozytywnych tendencji w ograniczaniu występowania i obniżania intensywności tej choroby, odnotowanych w ciągu ostatnich 10-15 lat, próchnica pozostaje schorzeniem nadal bardzo rozpowszechnionym (5, 6, 7, 8). Zalecane przez WHO badania epidemiologiczne dotyczące rozprzestrzeniania i nasilenia próchnicy prowadzone w ostatnich latach oparte są o grupy wiekowe 6, 7, 8, 12, 18 lat w odniesieniu do populacji wieku rozwojowego.

W niniejszych badaniach wybrano do oceny stanu uzębienia i zachowań prozdrowotnych w zakresie higieny jamy ustnej dzieci 9- i 14-letnie uczęszczające do szkół w okolicach Białegostoku. Uzasadnienie wyboru tych grup wiekowych wynikało z faktu, że wcześniejsze analogiczne badania obejmowały również dzieci takich samych grup wiekowych z aglomeracji białostockiej. (10, 16). Jednym z celów pracy było prześledzenie zmian w stanie uzębienia dzieci w dłuższym okresie.

Materiał i metody

Badaniem objęto 135 dzieci 9- i 14-letnich uczęszczających do trzech losowo wybranych szkół gminnych z okolic Białegostoku. Były to szkoły wiejskie w Księżynie i Niewodnicy Kościelnej, nie objęte planową opieką stomatologiczną oraz szkoła w Juchnowcu posiadająca gabinet stomatologiczny funkcjonujący w ograniczonym wymiarze godzin. Zestawienie materiału badawczego przedstawia tabela 1.

Tabela 1. Zestawienie materiału badawczego.

Wiek w latach	Liczba badanych
Wiek w latach	Dziewczęta	Chłopcy	Ogółem
9 lat	28	39	67
14 lat	37	31	68

W wylosowanej grupie dzieci przeprowadzono badanie stomatologiczne uzębienia zgodnie z zasadami zalecanymi przez WHO (13, 14) oraz dokonano oceny, w oparciu o ankietę, poziomu świadomości zdrowotnej w zakresie higieny jamy ustnej.

Stan uzębienia oceniono obliczając frekwencję próchnicy, wyrażoną odsetkiem dzieci dotkniętych chorobą w obu grupach wiekowych. Do oceny intensywności próchnicy zastosowano średnią liczbę PUW i jej składowe (P, U, W), a także u dzieci 9-letnich średnią liczbę puw dla uzębienia mlecznego. Obliczono również wskaźnik leczenia dla zębów stałych obliczony wg wzoru:

P + W

Wskaźnik leczenia (treatment ratio) jest to stosunek liczby zębów wypełnionych (W) do sumy zębów wypełnionych i zębów z próchnicą czynną (P) (13, 14). Wyniki badania uzębienia wyrażone przy pomocy wskaźnika leczenia i rezultaty badania ankietowego zestawiono w tabelach.

Średnie wartości uzyskane w poszczególnych grupach porównywano testem t-Studenta przy poziomie istotności P <0,05.

Wyniki badań i dyskusja

Frekwencja próchnicy w badanej populacji (tab. 2) była bardzo wysoka, u dzieci 9-letnich wynosiła 88,2%, u dzieci 14-letnich 98,6%.

Tabela 2. Frekwencja próchnicy w badanej populacji.

Wiek w latach	Frekwencja próchnicy (%)
Wiek w latach	Dziewczęta	Chłopcy	Ogółem
9 lat	89,3	87,2	88,2
14 lat	97,3	100	98,6

W grupie 9-latków wyższa frekwencja próchnicy była u dziewcząt (89,3%), niż u chłopców (87,2%). W grupie badanych 14-latków próchnica występowała u 100% chłopców i 97,3% dziewcząt.

Porównując rozpowszechnienie próchnicy wśród badanych 14-letnich dzieci z okolic podmiejskich z wynikami własnymi wcześniejszych badań podobnej populacji dzieci z terenu Białegostoku stwierdzono, że frekwencja próchnicy jest zbliżona (16). W przypadku 9-latków występuje duża różnica na niekorzyść dzieci wiejskich, u których próchnica zębów jest zdecydowanie bardziej rozpowszechniona, niż u równolatków z Białegostoku.

Porównanie wprost wyników badań własnych do uzyskanych przez innych autorów jest z racji stosowania obecnie w badaniach tego typu innej metodologii obarczone pewnym błędem. W dyskusji zwrócono więc uwagę na występujące trendy porównując podobne grupy wiekowe. Dotyczą one różnic w rozpowszechnieniu próchnicy pomiędzy mieszkańcami miast i wsi, które poczynili również inni autorzy (1, 11, 18) . Frekwencja próchnicy w ocenianej populacji 9 i 14-letnich dzieci była wyższa, niż w badaniach przeprowadzonych w regionie łódzkim w 1994 roku (18).

Intensywność próchnicy w zębach stałych określoną średnią liczbę PUW przedstawia tabela 3.

Tabela 3. Intensywność próchnicy w zębach stałych wyrażona średnią liczbą PUW i jej składowymi w populacji dzieci 9- i 14-letnich.

Wiek badanych	Płeć	Intensywność próchnicy
Wiek badanych	Płeć	Średnia PUW	Średnia P	Średnia U	Średnia W
9 lat	dziewczęta	2,7	1,7	0,0	1,0*
9 lat	chłopcy	2,1	1,8	0,0	0,3*
14 lat	dziewczęta	7,6	5,3	0,2	2,1
14 lat	chłopcy	6,9	5,2	0,07	1,6

Analizując dane zawarte w tabeli III stwierdzono, że średnia liczba PUW 9-latków jest prawie trzykrotnie niższa, niż 14-letnich dzieci. Wyższa średnia wartość PUW dotyczy dziewcząt w obu grupach wiekowych, różnice te w stosunku do grupy chłopców nie są jednak istotne statystycznie. Analiza składowych średnich PUW charakteryzuje się wysoką wartością P (zęby z próchnicą). W obu grupach wiekowych jej wartość jest podobna u dziewcząt i chłopców. Statystycznie istotna różnica wystąpiła w przypadku średniej W (liczba wypełnionych zębów) u dzieci 9-letnich w zależności od płci. Dziewczęta miały więcej wypełnionych zębów (średnia W = 1,0), niż chłopcy (średnia W = 0,3).

Porównując wyniki przedstawione w niniejszej pracy w stosunku do uzyskanych w 1997 roku w podobnych badaniach 9- i 14-letnich dzieci z terenu miasta Białegostoku wynika, że intensywność próchnicy u dzieci ze wsi była wyższa w grupie dzieci młodszych, zarówno w populacji dziewcząt (średnia PUW = 1,8), jak i chłopców (średnia PUW = 1,36) (16). U 14-letnich chłopców zamieszkujących na wsi średnia wartość PUW wynosiła 6,9 (w mieście 5,31), zaś u dziewcząt wiejskich średnia PUW wynosiła 7,6 (w mieście 7,81) (16).

Porównując stan uzębienia 9-letnich dzieci z okolic Białegostoku stwierdzono, że intensywność próchnicy zębów stałych jest podobna do stwierdzonej u dzieci w podobnym wieku z terenu Lublina i Bełchatowa (1, 2) oraz niższa niż w okolicach Cieszyna (10) .Wyższe wartości uzyskała w swoich badaniach przeprowadzonych w 1994 roku w regionie łódzkim Wochna-Sobańska i wsp. (18).

Uzyskane wyniki wskazują, że stan zębów 14-latków jest lepszy, niż stwierdzany w badaniach innych autorów u dzieci z okolic Cieszyna (11) i Lublina (2), ale gorszy niż w Łodzi (18).

Intensywność próchnicy zębów mlecznych u badanych 9-latków wyrażoną średnią liczbą puw przedstawia tabela 4.

Tabela 4. Intensywność próchnicy w zębach mlecznych u badanych 9-latków.

Płeć badanych	Intensywność próchnicy Średnia liczba puw i jej składowe
Płeć badanych	Średnia p	Średnia u	Średnia w	Średnia puw
Dziewczęta	6,7	0,0	0,6	7,3
Chłopcy	6,3	0,0	0,4	6,7

Z tabeli wynika, że nasilenie choroby próchnicowej jest bardzo wysokie, o czym świadczą wartości średnie puw u dziewcząt (średnia puw = 7,3) oraz u chłopców (średnia puw = 6,7). Bardzo niska wartość składowej w i u wskazuje na prawie całkowity brak opieki stomatologicznej w okresie, gdy dzieci posiadają uzębienie mleczne. Stan zębów mlecznych badanych 9-latków jest gorszy, niż stwierdzany we wcześniejszych badaniach własnych u ich rówieśników z terenu Białegostoku (16), co również wykazali inni autorzy (18).

Wyniki badań uzyskane przy pomocy wskaźnika leczenia przedstawiono w tabeli 5.

Tabela 5. Wskaźnik leczenia w badanej populacji.

	9-latki			14-latki
	Dz	Ch	Ogółem	Dz	Ch	Ogółem
P	1,7	1,8	1,75	5,3	5,2	5,25
W	1,0	0,3	0,65	2,1	1,6	1,85
W:(P+W)	0,37	0,14	0,27	0,28	0,23	0,26

Z tabeli 5 wynika, że wskaźnik leczenia danych dla Z Z tabeli 5 wynika, że wskaźnik leczenia dla obu badadanych populacji wiekowych osiągnął podobne wartości. Wynosił on u 9-latków 0,27, a u dzieci 14-letnich 0,26. W obu grupach wiekowych wyższą jego wartość stwierdzono w odniesieniu do uzębienia dziewczynek, niż chłopców. Spowodowane jest to większą średnią W (zęby wypełnione) u dziewcząt, w porównaniu z chłopcami.

Porównując uzyskane wartości wskaźnika leczenia badanych dzieci do wartości z terenu Białegostoku (16) stwierdzono, że są one dwukrotnie niższe.

Tabela 6. Wyniki badania ankietowego dzieci z zakresu higieny jamy ustnej.

Liczba badanych dzieci	Wiek	Czy czyścisz zęby codzinnie?		Kto uczył Cię szczotkowania zębów?		Kiedy uczęszczasz do gabinetu stomatologicznego?		Czy chore zęby mogą być przyczyny chorób?		Jakiej pasty używasz do czyszczenia zębów?
Liczba badanych dzieci	Wiek	Tak	Nie	Rodzina	Inne źródła: lek. stomatolog, reklama	Systematyczna kontrola i leczenie	Z powodu bólu zęba	Tak	Nie	Z fluorem	Bez fluoru
67	9 lat	36 53,7%	31 46,3%	31 46,3%	36 53,7%	26 38,8%	41 61,2%	58 86,6%	9 13,4%	62 92,5%	5 7,5%
68	14 lat	50 73,5%	18 26,5%	45 66,2%	23 33,8%	42 61,8%	26 38,2%	50 73,5%	18 26,5%	67 98,5%	1 1,5%

W tabeli 6 przedstawiono wyniki badań ankietowych dotyczących nawyków higienicznych z zakresu higieny jamy ustnej.

Tabela 6 przedstawia wyniki przeprowadzonego wśród dzieci badania ankietowego w ujęciu odsetkowym. Z tabeli wynika, że 53,7% 9-latków i 73,5% ankietowanych 14-latków czyści zęby regularnie (2 razy dziennie), a nieregularnie odpowiednio 46,3% oraz 26,5% badanych. W porównaniu z wynikami oceny ankietowej dzieci z terenu Białegostoku (16) odsetki te są zdecydowanie niższe. W świetle badań Fetkowskiej-Mielnik i wsp. (3) dotyczących 13-14-latków uczęszczających do szkoły gminnej w Urzędowie procent dzieci 14-letnich czyszczących zęby regularnie był wyższy. W niniejszej pracy odsetek ankietowanych dzieci 14-letnich czyszczących regularnie zęby był również wyższy niż w badaniach Kaczmarek i wsp. (9).

Na pytanie „Kto uczył Cię szczotkowania zębów?” 46,3% ankietowanych 9-latków oraz 66,2% 14-latków podało rodzinę. Odsetek dzieci wskazujący rodzinę, jako główne źródło informacji na temat higieny jamy ustnej jest podobny, jak w badaniach Weyny i wsp. (17), natomiast zdecydowanie niższy w porównaniu do wyników wcześniejszych badań własnych (16).

Różne były przyczyny wizyt w gabinecie stomatologicznym w badanej przez nas populacji. Dzieci młodsze w 61,2% zgłaszały się do gabinetu stomatologicznego z powodu bólu zębów, natomiast w grupie 14-latków podobny odsetek badanych (61,8%) uczęszczał do dentysty systematycznie. Wynika to prawdopodobnie z różnicy wieku i związanym z tym rozwojem psychicznym i emocjonalnym. Dzieci starsze, pomimo różnych obaw, podchodzą bardziej racjonalnie do wizyt w gabinecie stomatologicznym, co znajduje potwierdzenie u innych autorów (4).

Pozytywnym zjawiskiem stwierdzonym na podstawie odpowiedzi ankietowanych dzieci, jest świadomość, że chore zęby mogą być przyczyną innych chorób (około 80% populacji) oraz fakt preferowania past zawierających fluor (ponad 90% ankietowanych). Wyniki te są zbliżone do rezultatów badań Kaczmarek i wsp. (9).

Na podstawie przeprowadzonych badań można wyciągnąć następujące wnioski.

Wnioski

1. Zachorowalność na próchnicę u badanych dzieci jest wysoka i nie zależy w zasadniczy sposób od wieku i płci.

2. U dzieci z okolic Białegostoku stwierdzono wysoką frekwencję i intensywność próchnicy, wyższą w porównaniu do wcześniej badanych dzieci z m. Białegostoku.

3. Brak opieki stomatologicznej w szkołach determinuje stan jamy ustnej i świadomość zdrowotną dzieci.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Protetyka stomatologiczna podręcznik dla studentów

Chirurgia ogólna dla stomatologów

Protetyka stomatologiczna podręcznik dla studentów

Piśmiennictwo

1. Badzian-Kobos K. i wsp.: Ocena stanu uzębienia i stomatologicznych potrzeb zdrowotnych w wieku 7 i 15 lat z terenu inwestycji górniczo-energetycznej Bełchatów. Czas. Stomat., 1987, 40, 1:19-25. 2. Fetkowska-Mielnik K. i wsp.: Ocena uzębienia oraz analiza dynamiki próchnicy zębów stałych u dzieci z Lublina. Czas. Stomat., 1986, 39, 6:361-364. 3. Fetkowska-Mielnik K. i wsp.: Analiza stanu świadomości w zakresie higieny jamy ustnej u 13-14-letnich dzieci ze zbiorczej szkoły gminnej województwa lubelskiego przeprowadzona w 1993 roku. Przeg. Stomat. Wieku Rozw., 1994, 6-7:26-27. 4. Gorczyński M.: Psychostomatologia dziecięca. Wydawnictwo Medyczne Sanmedia sp. z o.o. Warszawa 1996. 5. Jańczuk Z. i wsp.: Epidemiologia chorób narządu żucia populacji polskiej. Czas. Stomat. 1991, 44, 6:389-395. 6. Jańczuk Z. (red.): Stan narządu żucia polskiej populacji. Pomorska Akademia Medyczna w Szczecinie, Szczecin 1990. 7. Jańczuk Z., Banach J.: Problemy zdrowotne narządu żucia polskiej populacji korzystającej z opieki stomatologicznej. Czas. Stomat. 1989, 42, (10-12):519-524. 8. Jańczuk Z., Banach J: Wyniki ogólnopolskich badań epidemiologicznych narządu żucia. Magazyn Stomat. 1991, 1, (7):28-31. 9. Kaczmarek U. i wsp.: Znajomość zasad higieny jamy ustnej 13-14-letnich dzieci wrocławskich. Przeg. Stomat. Wieku Rozw. 1994, 6-7:56-57. 10. Komenda W. i wsp.: Próba oceny zachowań zdrowotnych w zakresie profilaktyki próchnicy zębów wśród dzieci szkół podstawowych Białegostoku. Czas. Stomat., 1979, XXXII, 9:839-843. 11. Książek-Bąk H. i wsp.: Dynamika rozwoju próchnicy zębów stałych u dzieci szkolnych regionu cieszyńskiego. Czas. Stomat., 1983, XXXVI, 11-12:837-844. 12. Marczuk-Kolada G.: Epidemiologia próchnicy i potrzeby lecznicze w zębach stałych u dzieci 12-letnich województwa białostockiego. Praca doktorska, AM Białystok 1994. 13. Oral Health Case System: An international colaborative study. Coordinated by World Health Organization. Quintessence Publishing, London-Geneva 1985. 14. Oral Health Surveys Basic Methodes. Third Editions, World Health Organization, Geneva 1986. 15. Pypeć J., Klukowska Z.: Ocena stanu uzębienia i podstawowych potrzeb w opiece stomatologicznej u dzieci wiejskich z Lipska w województwie radomskim. Czas. Stomat. 1987, 40, 3:166-172. 16. Smorczewska-Czupryńska B. i wsp: Stan uzębienia dzieci 9- i 14-letnich z terenu miasta Białegostoku. Cz. I. Ogólna ocena higieniczna i profilaktyczna. Przeg. Stom. Wieku Roz., 1998, (1):23-27 17. Weyna E. i wsp.: Higiena jamy ustnej u dzieci 7- i 14-letnich. Część1: Ocena wiedzy i zachowań zdrowotnych. Badania ankietowe. Przeg. Stomat. Wieku Rozw. 1994, 5:24-27. 18. Wochna-Sobańska M. i wsp.: Próchnica zębów u dzieci łódzkich w wieku 8-9 i 13-14 lat w porównaniu ze stanem z 1979 r. Przeg. Stomat. Wieku Rozw., 1994, (6-7):137-138.

Nowa Stomatologia 3/2000
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 3/2000:

- reklama -

Strona główna | Reklama | Kontakt