Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Pediatria 2/2002, s. 39-41
Renata Dudek
Ocena stężenia selenu w osoczu matek, noworodków zdrowych i noworodków z żółtaczką o różnej etiologii. Część I: Selen u kobiet
Evaluation of plasma selenium in mothers, healthy neonates and neonates with jaundice of various etiology. Part I: Selenium in mothers
z Kliniki Patologii Noworodka Akademii Medycznej w Warszawie
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Zofia Rajtar-Leontiew
Streszczenie
Selenium levels in plasma were measured in study of 20 nonpregnant women and 20 women in the first day after delivery. The mean plasma selenium concentration was low in nonpregnant women (109,1 mg/l) and it was significantly lower in women after labour (70.1 mg/l) (p <0.05). A inverse correlation was found between selenium level and age in both groups.
WSTĘP
Selen, pierwiastek chemiczny o symbolu Se, uważany jest za niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Korzystne działanie selenu wynika przede wszystkim z jego obecności w centrum aktywnym peroksydazy glutationowej (GSHPx), enzymu o silnych właściwościach antyoksydacyjnych. Peroksydaza glutationowa redukuje nadtlenek wodoru i nadtlenki organiczne, przekształcając je w wodę i odpowiednie alkohole, dzięki czemu chroni komórki i tkanki przed szkodliwym działaniem wolnych rodników tlenowych (1, 9, 22).
Przy znacznych niedoborach selenu w organizmie mogą pojawić się objawy kliniczne, takie jak kardiomiopatia, osłabienie i bóle mięśniowe, miopatia, osteoartropatia, pseudoalbinizm, wzrost poziomu transaminaz, makrocytoza erytrocytów, a nawet postępująca encefalopatia (7, 12, 16, 32).
Do klinicznie jawnego niedoboru selenu dochodzi przede wszystkim u osob przez długi czas żywionych pozajelitowo (4, 19, 32), według schematu nie uwzględniającego suplementacji tego pierwiastka oraz u mieszkańców obszarów o krytycznie niskim stężeniu selenu w glebie (np. region Keshan w Chinach) (40). Szczególnie narażone są kobiety ciężarne i dzieci do około 15 roku życia.
Nie wyjaśniono ostatecznie w jakim stopniu niskie stężenie selenu, tzn. takie przy którym nie występują jeszcze objawy kliniczne, ale niższe od przyjętej normy, przyczynia się do występowania chorób. Wielu autorów wykazało związek pomiędzy stężeniem selenu we krwi, a występowaniem chorób nowotworowych (25, 29, 34, 37) i układu sercowo-naczyniowego (27, 30, 33). Potwierdzono również wyraźny wpływ tego pierwiastka na funkcjonowanie układu odpornościowego (11).
Zwrócono też uwagę na korzystne działanie selenu wobec erytrocytów poprzez zapobieganie ich hemolizie (38, 39), oraz że może mieć wpływ na bilirubinemię u noworodków.
CEL PRACY
Celem pracy była ocena stężenia selenu w osoczu u kobiet w pierwszej dobie po porodzie oraz u zdrowych nieciężarnych, pochodzących z tej samej okolicy kraju.
MATERIAŁ I METODA
Badane kobiety podzielono na dwie grupy: kobiety w pierwszej dobie po urodzeniu dziecka (z II Kliniki Ginekologiczno-Położniczej AM w Warszawie) oraz kobiety nieciężarne (ochotniczki spośród personelu Szpitala Klinicznego przy ul. Działdowskiej w Warszawie). Wszystkie pochodziły z Warszawy i najbliższych okolic.
Pierwszą grupę stanowiło 20 zdrowych kobiet w pierwszej dobie po porodzie, w wieku od 18 do 37 lat (średni wiek 25,3), które przebyły ciążę w sposób niepowikłany (nie chorowały, nie przyjmowały leków) i urodziły o czasie zdrowego noworodka.
Drugą grupę stanowiło 20 losowo wybranych, zdrowych kobiet nieciężarnych w wieku od 23 do 44 lat (średni wiek 31,2), które zgłosiły się do badań na ochotnika.
Selen oznaczano w osoczu metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej (AAS). Badania wykonywano w Zakładzie Analizy Leków Wydziału Farmacji AM w Warszawie. Pobierano 1 ml krwi żylnej na heparynę do probówek typu Eppendorf, następnie odwirowywano (3200 obr./min.) i zamrażano osocze w temperaturze – 20°C. Po rozmrożeniu osocze poddawano mineralizacji mieszaniną stężonego kwasu azotowego i 70% kwasu nadchlorowego w stosunku 2:1 v/v w temperaturze 110°C przez 18 godzin. Po zakończeniu mineralizacji ampułki zamrażano w temperaturze -18°C i otwierano. Następnie dodawano wodę destylowaną uzyskując 80-krotne rozcieńczenie badanego osocza. Jako stabilizator stosowano 0,25% roztwór azotanu niklu. Następnie dokonywano pomiaru absorbancji metodą AAS. Po uwzględnieniu absorbancji mieszaniny mineralizującej i tła odczytywano zawartość selenu w badanym roztworze z krzywej wzorcowej. Uwzględniając rozcieńczenie próbki, wyliczano stężenie pierwiastka w osoczu.
WYNIKI
Średnie stężenie selenu w osoczu kobiet w pierwszej dobie po porodzie wynosiło 70,1 mg/l i było istotnie niższe (p <0,05) od średniego stężenia selenu u kobiet nieciężarnych (109,1 mg/l) (tab. 1). Stwierdzono również istotną statystycznie ujemną korelację stężenia selenu w osoczu z wiekiem pacjentek, zarówno u kobiet po porodzie (r = -0,92), jak i u kobiet nieciężarnych (r = -0,92).
Tabela 1. Stężenie selenu w osoczu u kobiet.
 Zakres stężenia selenu w osoczu (mg/l)Średnie stężenie selenu w osoczu (mg/l)? SD
Kobiety nieciężarne85,5-131,2109,112,05
Kobiety w pierwszej dobie po porodzie52,5-93,570,111,81
  p <0,05 
DYSKUSJA
Znaczna część obszarów na świecie należy do ubogoselenowych, a więc o niskiej zawartości selenu w glebie i środowisku. Klasyfikacja ta opiera się przede wszystkim na pomiarach stężenia selenu we krwi u ludzi. Prawidłowe stężenie selenu we krwi waha się w zakresie od 80 do 250 mg/l (6). Na podstawie nielicznych, wyrywkowych badań w różnych regionach kraju, Polskę, podobnie jak wiele innych państw europejskich (m.in. Niemcy, Francja, Szwecja), należy zaliczyć do obszarów niskoselenowych (8, 36, 42). Uzyskane w tej pracy wyniki stężenia selenu w osoczu kobiet nieciężarnych potwierdzają te doniesienia. Otrzymana wartość średniego stężenia selenu 109,1mg/l należy jeszcze do prawidłowych, ale w warunkach zwiększonego zapotrzebowania na selen podczas ciąży dochodzi do znacznego obniżenia poziomu selenu we krwi. Średnie stężenie selenu 70,1 mg/l u kobiet po porodzie jest już niższe od przyjętego zakresu normy, a więc istnieje większe prawdopodobieństwo wystąpienia związanych z tym zaburzeń zarówno u matki, jak i noworodka.
Potwierdzono, że płód najintensywniej gromadzi selen w ostatnim trymestrze ciąży (41). Jednak na obszarach o wystarczającej zawartości tego pierwiastka w środowisku nie powinno to doprowadzić do obniżenia się zawartości selenu u matki. W Japonii, jednym z najbardziej zasobnych w selen państw, obserwowano nawet wzrost stężenia selenu u kobiet podczas ciąży (28). Natomiast na obszarach o niskiej zawartości selenu ciąża powoduje stopniowe obniżanie się stężenia selenu u kobiet, najwyraźniej zaznaczone w trzecim trymestrze. Badacze europejscy (2, 3, 26) stwierdzili prawie liniowe obniżanie się selenu w osoczu aż do porodu, zaś autorzy amerykańscy wykazali spadek zawartości selenu w płynie owodniowym (15). Uzyskany wynik średniego stężenia selenu u kobiet bezpośrednio po porodzie (70,1 mg/l) znamiennie niższy od stężenia selenu u kobiet nieciężarnych potwierdza, że obszar Warszawy i okolic, z którego pochodziły badane kobiety należy uważać za ubogoselenowy. Obniżanie się stężenia selenu podczas ciąży może rzutować na stężenie selenu u noworodków i przyczyniać się do wystąpienia spowodowanych tym chorób (patrz cz. II), dlatego, być może, należałoby wziąć pod uwagę potrzebę suplementacji selenu kobietom ciężarnym na obszarach niskoselenowych, takich jak Warszawa i okolice oraz inne regiony kraju, w których zostało to potwierdzone.
Istotnym spostrzeżeniem jest stwierdzenie ujemnej korelacji pomiędzy wiekiem badanych kobiet, a stężeniem selenu. W obydwu grupach była ona podobna (r = -0,9). Najniższe stężenia uzyskano u kobiet od około 35 roku życia. W literaturze pojawiają się doniesienia na temat obniżania się stężenia selenu u osób w wieku podeszłym (36), czego przyczyna nie została wyjaśniona. Brane są pod uwagę różne przyzwyczajenia żywieniowe.
Uzyskane w tej pracy wyniki wymagają potwierdzenia w badaniach na większej grupie pacjentek. Szczególną uwagę należałoby skierować na kobiety ciężarne od około 35 roku życia, gdyż u tych pacjentek uzyskane stężenia selenu były najniższe i być może suplementacja najbardziej potrzebna jest tej grupie kobiet.
WNIOSKI
1. Stężenia selenu w obu grupach przebadanych kobiet były niskie, znamiennie niższe w pierwszej dobie po porodzie niż w porównywalnej grupie kobiet nie będących w ciąży.
2. Im starsza była kobieta, tym miała niższe stężenie selenu, co może rzutować na wyniki u noworodków.
WNIOSKI PRAKTYCZNE
1. Badać zawartość selenu w osoczu kobiet ciężarnych, szczególnie po ukończeniu przez nie 35 lat.
2. W przypadku niedoboru selenu uzupełniać go przez dodatek do diety lub podawać razem z witaminami.
3. Istnieje w Polsce konieczność opracowania obiektywnej oceny zawartości selenu w glebie (tzw. mapy selenowej) i żywności w poszczególnych regionach kraju, aby móc świadomie zaproponować proporcjonalne uzupełnianie jego braków osobom narażonym.
Piśmiennictwo
Piśmiennictwo u Autorki (42 pozycje).
Nowa Pediatria 2/2002
Strona internetowa czasopisma Nowa Pediatria