Czytelnia Medyczna » Nowa Pediatria » 2/2002 » Żywienie a rozwój dziecka w pierwszym roku życia

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Mamy sprzęt do ręcznej obróbki krawędzi i ślizgów - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Jerzy Socha

Żywienie a rozwój dziecka w pierwszym roku życia

Nutrition and child´s development during the first year of life

z Kliniki Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia – Instytut Pomnik CZD w Warszawie
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. Jerzy Socha

Streszczenie
The article presents the role of nutrition in the infant development. The development of digestion and absorption processes as well as dietary guidelines important for the weaning time have been presented.

Słowa kluczowe: nutrition, child´s development, first year of life.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Badanie podmiotowe i przedmiotowe w pediatrii

Żółtaczki

Autyzm Na granicy zrozumienia

„Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może.

Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł.

Nie możemy mu powiedzieć Jutro. Jego imię brzmi Dzisiaj”.

Laureatka Nagrody Nobla G. Mistral (Chile)

Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zdrowie oznacza dobrostan fizyczny, psychiczny (intelektualno-emocjonalny) i społeczny. Badania przeprowadzone przez WHO wskazują również na fakt, że aż 70% potencjału zdrowotnego człowieka, czyli stanu zdrowia i czasu trwania życia jednostki, zależy od czynników środowiskowych. Wśród nich należy wymienić styl życia, zwyczaje kulturowe rodziny oraz całokształt zachowań związanych z żywieniem. Ponieważ czynniki środowiskowe możemy modyfikować lub kompensować ich negatywny wpływ, środowisko medyczne kładzie tak duży nacisk na promocję zdrowia i profilaktykę pierwotną. Jedno z najważniejszych zadań lekarza pierwszego kontaktu to dbałość o harmonijny rozwój somatyczno-psychiczny dziecka.

Lekarz praktyk jest zainteresowany przede wszystkim rozwojem osobniczym (ontogenetycznym) człowieka – od momentu prokreacji, poprzez życie płodowe, narodziny, po śmierć. Każdy z narządów, układów charakteryzuje się tzw. okresem krytycznym – czasem szczególnie intensywnego rozwoju. Dla ośrodkowego układu nerwowego (OUN) jest to okres płodowy i pierwszy rok życia dziecka. Wtedy dochodzi do intensywnego podziału neurocytów i specjalizacji ich funkcji. Działanie w tym czasie czynników szkodliwych, m.in. dłużej trwającego niedożywienia, prowadzi niekiedy do nieodwracalnego uszkodzenia morfologiczno-czynnościowego układu nerwowego.

Dieta, zwłaszcza w pierwszym roku życia, może programować metabolizm ustrojowy poprzez oddziaływanie na aktywność enzymów czy układ endokrynny i immunologiczny. Żywienie decyduje również o składzie mikroflory jelitowej, której ważną rolę w procesach trawiennych udowodniły ostatnio przeprowadzone badania. W świetle teorii higienicznej alergii dzieci z rodzin wielodzietnych, o niższym statusie ekonomicznym, rzadziej chorują na alergię. Dobroczynny wpływ przypisuje się tu Bifidobakteriom (11, 13, 14).

ŻYWIENIE NOWORODKÓW I NIEMOWLĄT W PIERWSZYM PÓŁROCZU ŻYCIA

Naturalnym sposobem żywienia niemowlęcia jest karmienie piersią. Zapewnia ono prawidłowy, harmonijny rozwój psychosomatyczny. Jest ono również najlepszym elementem profilaktyki chorób cywilizacyjnych, które pojawiają się w wieku dorosłym, ale korzeniami sięgają dzieciństwa, np. miażdżycy, cukrzycy typu II, otyłości, udaru mózgowego, osteoporozy.

Celem żywienia jest zapobieganie niedoborom makro- i mikroskładników, zaspokajanie uczucia głodu oraz dostarczanie przyjemności smakowo-zapachowych. Dzięki temu dziecko odczuwa komfort i ma zagwarantowaną odpowiednią jakość życia. Zdrowa matka zazwyczaj zapewnia prawidłowe żywienie w pierwszych 6. miesiącach życia poprzez karmienie piersią.

Jednak aby zrealizować wymienione cele żywieniowe, dieta niemowląt w wieku 4-6 miesięcy zazwyczaj wymaga wzbogacenia poprzez wprowadzenie pokarmów uzupełniających. Ten etap życia jest nazywany z angielskiego weaning time, co oznacza czas przyzwyczajania się do czegoś nowego. Niemowlę poznaje walory smakowo-zapachowe pokarmów rodzimego kręgu kulturowego. Istnieją dowody na kształtowanie się tych właściwości w życiu płodowym.

Dla lepszego zrozumienia zasad wprowadzenia produktów uzupełniających w 4-6 miesiącu życia trzeba się zapoznać z potrzebami i możliwościami biologicznymi niemowlęcia w zakresie metabolizowania pokarmów stałych, a także z wartością odżywczą produktów uzupełniających. Należy poddać analizie zarówno korzystne dla rozwoju dziecka właściwości nowych składników odżywczych, jak i ewentualne objawy niepożądane, np. alergie pokarmowe.

U dojrzałego, donoszonego noworodka procesy trawienia i wchłaniania białek oraz tłuszczów są bardzo dobrze wykształcone (ryc. 1). Wątroba sprawnie syntezuje białka i kwasy żółciowe. Do 6 miesiąca życia trawienie węglowodanów złożonych, zawartych np. w gotowanym ryżu, odbywa się dzięki aktywności glukoamylazy jelitowej, a następnie dwusacharydaz jelitowych.

Ryc. 1. Rozwój aktywności lipaz, proteaz i amylazy w okresie ciąży i niemowlęcym.

W okresie weaning time, zależnie od składu diety niemowlęcia, stabilizuje się mikroflora jelita grubego. Ważną rolę w procesie fermentacji zachodzącym w jelicie grubym odgrywają pałeczki kwasu mlekowego (Bifidobakterie i Lactobacillus). Dzięki nim rozpuszczalne, nie ulegające trawieniu polisacharydy po przejściu do jelita grubego ulegają fermentacji. Powstają wtedy krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (octowy, proprionowy oraz masłowy), które stają się źródłem energii dla kolonocytów lub po wchłonięciu są spalane w wątrobie. Wymienione kwasy dostarczają ok. 2 kcal/g energii – o połowę mniej niż glukoza (4 kcal/g) (6, 10, 13, 14, 17).

Znajomość zapotrzebowania energetycznego dziecka pozwala uniknąć tak przekarmiania, prowadzącego do otyłości, jak i niedożywienia (ryc. 2). Wyniki badań Whiteheada wykazały, że zapotrzebowanie na energię u niemowląt osiąga najniższą wartość ok. 6. miesiąca życia: 90 kcal/kg masy ciała. Podział procentowy wydatku energetycznego noworodka i niemowlęcia zmienia się wraz z wiekiem (ryc. 3) i wynosi:

Ryc. 2. Zapotrzebowanie na energię w 1. roku życia wg Whiteheada.

Ryc. 3. Podział wydatku energetycznego w pierwszym roku życia.

do 3. miesiąca życia: aktywność fizyczna – 28%, aktywność metaboliczna – 45%, wzrost – 27%;

od 3. do 6. miesiąca życia: aktywność ruchowa – 44%, aktywność metaboliczna – 45%, wzrost – 11%;

od 6. miesiąca życia wzrost wydatku energetycznego na aktywność ruchową (50%).

W celu zagwarantowania prawidłowego rozwoju niemowlęcia – właściwego funkcjonowania jego organizmu (w tym sprawności ruchowej) – ustalono zalecenia dziennego spożycia podstawowych składników pokarmowych. Tabela 1 prezentuje wybrane zalecenia dziennego spożycia makro- i mikroskładników, z uwzględnieniem odrębności geograficznych i kulturowych (np. wyższe dawki witaminy D dla dzieci) (3, 10). (tab. 1).

Tabela 1. Zalecane dzienne spożycie podstawowych składników pokarmowych dla niemowląt.

	Dziecko w wieku 0-6 miesięcy	Dziecko w wieku 6-12 miesięcy
Wzrost (cm)	63	74
Masa ciała (kg)	3,4-7,5	7,6-10,0
Energia (kcal/ kg masy ciała)	108	96
Białko (g/kg masy ciała)	2,4	2,1
Tłuszcz (g/kg masy ciała)	4,9	3,7
Węglowodany (g/kg masy ciała)	13,6	12,7
Wapń (mg)	600	800
Magnez (mg)	50	70
Żelazo (mg)	10	15
Cynk (mg)	5	5
Jod (mg)	40	50
Selen (mg)	10	15
Sód (mg)	115-350	250-600
Potas (mg)	350-925	425-1275
Witamina A¹ (mg retinolu/ j.m.)	450/1500	450/1500
Witamina D² (mg/j.m.)	20/800	20/800
Witamina E³ (mg a-tokoferolu)	5	5
Witamina C⁴ (mg)	30-50	50

¹ mg retinolu= 3,3 j.m. retinolu/ 1 mg retinolu=6 mg a-karotenu.

²Jako cholekalcyferol - 10 mg = 400 j.m. witaminy D. Dwukrotnie wyższa norma od zalecanej przez NRC w 1980 roku została określona na podstawie badań poziomu 25-OH wit. D, u dzieci mieszkających w określonej szerokości geograficznej i wieloletnich doświadczeń.

³Ze względu na zwiększający się udział nienasyconych kwasów tłuszczowych, w diecie polskich dzieci przyjęto wyższe niż poprzednio zalecenia.

⁴Mleko matki pokrywa zapotrzebowanie dzieci karmionych piersią. Zaleca się wyższe pokrycie ze względu na dużą wrażliwość witaminy C na działanie czynników zewnętrznych.

W codziennej praktyce lekarze posługują się schematem żywienia niemowląt. Ostatnia aktualizacja schematu została opracowana przez doc. J. Książyka, doc. Z. Rudzką-Kańtoch i dr H. Weker. Podczas spotkania 27.06.2001 roku, które odbyło się w Instytucie Matki i Dziecka w Warszawie, przedstawiciele polskich instytutów opiniodawczych i opiniotwórczych, akademii medycznych, szpitali klinicznych i innych placówek służby zdrowia przeprowadzili dyskusję na temat tej nowej propozycji (ryc. 4).

Ryc. 4. Kolejność wprowadzania produktów stałych w żywieniu niemowlęcia.

Niemowlętom od 5. miesiąca życia (od 121 dnia życia), które nie są karmione piersią, autorzy zaprezentowanego schematu zalecają podawanie 5 posiłków (orientacyjna objętość porcji 180-220 ml). Częstość podawania posiłków i wielkość spożywanych porcji zależą od łaknienia dziecka i zapotrzebowania jego organizmu. Najlepszym wskaźnikiem dla lekarza pierwszego kontaktu jest ocena rozwoju psychosomatycznego niemowlęcia (pomiary wzrostu i masy ciała, ogólne samopoczucie dziecka).

W okresie weaning time można kontynuować podawanie niemowlęciu mleka początkowego, chociaż zaleca się już stosowanie mleka następnego. Po ukończeniu przez dziecko 4 miesięcy (po 120 dniach życia) jego dieta jest również wzbogacana o pokarmy uzupełniające: soki, owoce, produkty zbożowe, mięso, żółtko itd. Nowe produkty należy wprowadzać pojedynczo i kolejno, bacznie obserwując reakcje dziecka. Kolejność wprowadzanych produktów powinna być kontrolowana i modyfikowana przez lekarza opiekującego się niemowlęciem. Zaczynamy od małych ilości każdego pokarmu, np. 3-4 łyżeczki. Dzięki takiemu postępowaniu o wiele łatwiej wykryć ewentualną nietolerancję lub alergię na dany posiłek lub składnik pokarmowy.

Składnikiem tłuszczowym zup jarzynowych może być wysokiej jakości masło, oliwa z oliwek lub bezerukowy olej rzepakowy. Konsystencja jarzyn i mięsa powinna być dostosowana do możliwości dziecka. Posiłki podawane niemowlętom muszą być przyrządzane wyłącznie z naturalnych składników; bez konserwantów.

Zaleca się, aby wprowadzane w tym czasie do diety niemowląt produkty zbożowe były wzbogacane w żelazo. Natomiast w Polsce, w przeciwieństwie do innych krajów takich jak Szwecja czy Włochy, zalecamy podawanie dzieciom produktów glutenowych dopiero po ukończeniu 10. miesiąca życia. Pragniemy w ten sposób zapobiegać wczesnemu wystąpieniu celiakii.

Trzeba raz jeszcze silnie podkreślić fakt, że przez pierwsze 6 miesięcy życia rekomendowane jest karmienie niemowlęcia piersią. Wprowadzenie innych niż pokarm naturalny posiłków powinno wynikać ze wskazań lekarskich, ewentualnie powinno być uzasadnione życzeniem matki. Posiłki uzupełniające mogą jedynie urozmai-cać dietę, ale nie mogą zastępować mleka matki. Dlatego też powinny być oferowane zawsze po, a nigdy przed karmieniem piersią. Należy je podawać łyżeczką lub z kubka (a nie przez smoczek) (3, 5,9, 10).

ŻYWIENIE NIEMOWLĄT PO UKOŃCZENIU 6. MIESIĄCA ŻYCIA

W drugim półroczu życia podstawowym składnikiem diety dziecka pozostaje mleko. Energia pochodząca z posiłków przygotowanych na mleku powinna stanowić przynajmniej 40% wartości energetycznej dziennej racji pokarmowej niemowlęcia.

W tym okresie dzieci powinny spożywać mleko następne (follow-up formula), o nieco innej zawartości składników pokarmowych niż mleko początkowe. Modyfikacja dotyczy głównie jakości tłuszczu, ilości węglowodanów i wybranych składników mineralnych. W mleku następnym zmniejszona jest ilość białka – nie jest jednak konieczna modyfikacja proporcji białek serwatkowych do kazeiny. Skład mleka początkowego i następnego szczegółowo określa Dyrektywa Komisji Unii Europejskiej z 1991 roku (tab. 2) (5, 7).

Tabela 2. Podstawowy skład mleka następnego.

Składniki odżywcze	Dyrektywa EEC 91/321/EEC
Wartość energetyczna	60-80 kcal/100 ml
Białko	2,25-4,5 g/100 kcal
Tłuszcze	3,3-6,5 g/100 kcal
Kwas linolowy	min. 300 mg /100 kcal
Węglowodany	7-14 g/100 kcal
Laktoza	min. 1,8g
Sacharoza, fruktoza, miód	max. 20% węglowodanów każdy
Skrobia modyfikowana	tylko naturalnie bezglutenowa
Składniki mineralne	na 100 kcal:
Fe mg	1-2
Zn mg	min. 0,5
I mg	min. 5
Witaminy:	na 100 kcal:
A mg ER	60-180
D mg	1-3
E mg a-TE	0,5/1g PUFA (kwas linolowy)i nie mniej niż 0,5/100 kcal
C mg	min. 8

Układ pokarmowy dziecka jest już w tym okresie w pełni rozwinięty. Dlatego też można wprowadzać do diety posiłki uzupełniające, które wymagają zwiększonej aktywności enzymów trawienia i wchłaniania. W okresie urozmaicania posiłków ilość podawanego mleka zmniejsza się. Wtedy należy koniecznie pamiętać o tym, że uzupełniające, niemleczne pokarmy nie zabezpieczają w pełni zapotrzebowania dziecięcego organizmu na składniki niezbędne dla prawidłowego rozwoju psychosomatycznego. Mamy tu na myśli zwłaszcza wapń, żelazo, cynk, jod oraz niektóre witaminy (A, D i E). Dlatego też jak najbardziej uzasadniona jest suplementacja mleka następnego jako najbardziej stałego elementu diety niemowlęcia (1, 7, 8, 15, 16).

W omawianym okresie zapotrzebowanie organizmu dziecka na energię systematycznie wzrasta i w 12. miesiącu życia wynosi ok. 100 kcal/kg masy ciała. 50% energii jest wydatkowane na aktywność fizyczną, 45% na metabolizm i tylko 5% na wzrost. Ryciny 2 i 3 przedstawiają zapotrzebowanie oraz wydatek energetyczny na aktywność metaboliczną, ruchową i wzrost w zależności od wieku niemowlęcia.

Zgodnie z panującymi obecnie trendami zaleca się niższe spożycie białka przez dzieci w wieku 6-12 miesięcy, korespondujące z normami podanymi w tabeli 1. Najnowsze badania naukowe dowodzą, że nadmierne spożycie białka (być może nawet w większym stopniu niż nadmiar energii) sprzyja rozwojowi zaburzeń metabolicznych i otyłości. Według Rolland-Cachery i wsp. to właśnie nadmiar białka w pierwszych 2 latach życia przyczynia się do powstawania otyłości. Dzieje się tak dlatego, że białko stymuluje wydzielanie IGF-1 (Insulin Growth Factor), powodując wzrost liczby i objętości adipocytów (11,12).

Dziecko do 2. roku życia potrzebuje tłuszczu jako bardzo ważnego składnika energetycznego (ok. 32% dobowego zapotrzebowania na energię) budulcowego i metabolicznego. Tłuszcz mleczny (w tym masło, twarożek) jest źródłem cholesterolu warunkującego prawidłowy rozwój układu nerwowego czy syntezy hormonów sterydowych. Oleje roślinne zawarte w mleku następnym (rzepakowy, palmowy, kokosowy, kukurydziany i słonecznikowy) oraz tłuszcze w innych posiłkach uzupełniających (żółtko jaja, mięsa) dostarczają niezbędnych kwasów (linolowego i a-linolenowego) do produkcji długołańcuchowych wielonienasyconych pochodnych: kwasu arachidonowego (AA) i dokozaheksaenowego (DHA), składników fosfolipidów mózgu i siatkówki oka. Zdrowe niemowlę posiada wydolny układ elongaz i desaturaz do produkcji AA i DHA. Bogatym źródłem kwasu arachidonowego jest np. żółtko. Należy również pamiętać, że tłuszcze odgrywają znaczącą rolę w regulacji motoryki przewodu pokarmowego (MMC-Motor Migrating Complex). Tłuszcze długołańcuchowe przyspieszają, a średniołańcuchowe MCT zwalniają MMC.

Węglowodany stanowią „uzupełnienie” energetyczne tłuszczów. Wraz ze zmniejszaniem się udziału energetycznego tłuszczów w diecie (powyżej 3. roku życia do 30%) wzrasta udział węglowodanów. Dzięki aktywności amylolitycznej trzustki, która pojawia się po ukończeniu przez niemowlę 6. miesiąca życia, dieta dziecka może być urozmaicana posiłkami z udziałem węglowodanów złożonych. W drugim półroczu życia laktoza nadal powinna jednak stanowić istotną część spożywanych węglowodanów. Stymuluje ona bowiem korzystny rozwój mikroflory jelitowej (tzw. efekt bifidogenny), obniża indeks glikemiczny i uczucie słodkości oraz zwiększa wchłanianie wapnia, magnezu i cynku. Dzięki tym właściwościom laktoza reguluje uczucie łaknienia (sytości), a także zmniejsza szybkość i ilość wyrzutu insuliny (14, 15).

Przestrzegając schematu żywienia, dostarczamy niemowlęciu niezbędnego dla regulacji motoryki przewodu pokarmowego błonnika, zarówno rozpuszczalnego jak i nierozpuszczalnego. Jednocześnie zapobiegamy ewentualnym niekorzystnym objawom, np. wzdęciom brzucha.

Kolejna modyfikacja mleka polega na jego wzbogacaniu w bakterie probiotyczne (Bifidobakterie) lub substancje prebiotyczne (oligosacharydy) o właściwościach bifidogennych. Wymienione składniki, oprócz harmonizacji mikroflory jelitowej, wpływają na konsystencję stolca dzieci, upodabniając ją do tej, którą obserwuje się u niemowląt karmionych naturalnie. W ten sposób zapobiegają zaparciom.

W zmodyfikowanym mleku obniżony zostaje poziom stężenia sodu, potasu i chloru, co redukuje obciążenie osmotyczne nerek i jest istotne z perspektywy profilaktyki nadciśnienia. Zwiększają się natomiast ilości wapnia, żelaza, cynku i jodu. Warto wspomnieć, że zapotrzebowanie niemowląt i małych dzieci na żelazo, wapń i cynk jest blisko 3-5 razy wyższe niż osób dorosłych (w przeliczeniu na kg masy ciała). Te trzy mikroelementy warunkują prawidłowy rozwój psychosomatyczny niemowlęcia.

Dzieci w wieku od 6. miesiąca życia, karmione wyłącznie piersią bez podawania preparatów żelaza, są narażone na anemię na tle niedoboru żelaza. Przeciętna zawartość żelaza w mleku kobiecym wynosi 0,35 mg/l, co przy dobowym średnim spożyciu 750 ml stanowi podaż Fe ok. 0,26 mg. Nawet przy dobrej biodostępności żelaza z pokarmu matki (czyli ok. 50%), niemożliwe jest zrównoważenie fizjologicznej utraty tego pierwiastka. Dlatego też czasem dochodzi do niedokrwistości, dysfunkcji wielu enzymów (np. hydroksylazy tyrozynowej i tryptofanowej, oksydazy monoaminowej), a także zaburzeń metabolizmu neuroprzekaźników i w konsekwencji – do upośledzenia czynności OUN. Na podobne niebezpieczeństwo narażone są dzieci żywione mlekiem krowim, otrzymujące mało pokarmów mięsnych i zawierających witaminę C. Aby zapobiec opisanym zaburzeniom, zaleca się w okresie urozmaicania diety wprowadzanie posiłków bogatych w żelazo, np. mleka modyfikowanego, kaszek, mięsa (15,16).

Zdrowe niemowlęta karmione tylko piersią po ukończeniu 6. miesiąca życia, sporadycznie mogą również cierpieć z powodu niedoboru cynku. Sygnałem niewystarczających ilości tego pierwiastka w organizmie jest wysypka na skórze obwodowych części kończyn, niskie stężenie cynku w osoczu czy niska aktywność fosfatazy alkalicznej. Niedobór cynku powoduje zaburzenia smaku, wzrostu, układu odpornościowego oraz rozwoju psychoruchowego. Dlatego też w diecie dziecka nie powinno zabraknąć bogatych w Zn mięs i produktów zwierzęcych, np. żółtka jaja. Należy przy tym pamiętać, że pokarmy roślinne o dużej zawartości soli kwasu fitynowego hamują wchłanianie cynku w przewodzie pokarmowym (2, 7, 8).

Polska jest zaliczana do obszaru niedoboru jodu i endemii wola. Zapotrzebowanie na jod u niemowląt wynosi do 90 mg/dobę^*. Zawartość jodu w mlekach podawanych zdrowym niemowlętom, urodzonym o czasie, powinna wynosić co najmniej 10 mg/100 ml. Niestety, tylko w niektórych mlekach następnych ilość tego pierwiastka jest zbliżona do zaprezentowanych zaleceń. Inne bogate w jod produkty spożywcze, np. ryby, sól jodowana nie są zalecane w diecie niemowlęcia. Jestem jednak zdania, że należy zrewidować zbyt późne wprowadzanie ryb (dopiero po ukończeniu 3. roku życia) do diety polskich dzieci. W niektórych krajach europejskich ryby są zalecane już w 1roku życia, zawierają bowiem, oprócz jodu, kwasy tłuszczowe 3-omega (14, 15).

W celu zapewnienia prawidłowego rozwoju dziecka w omawianym okresie życia, należy stale kontrolować zaopatrzenie organizmu dziecka w niezbędne składniki odżywcze. Prawidłowe monitorowanie opiera się na:

1.oszacowaniu spożywanych posiłków pod względem ilościowym i jakościowym, zgodnie z odpowiednim dla wieku niemowlęcia schematem żywienia,

2.ocenie stanu odżywienia, której dokonuje się przy pomocy:

pomiarów antropometrycznych (wzrostu, masy ciała) i takich wskaźników jak stosunek wzrostu i wagi do wieku czy wagi do wzrostu, siatki centylowe, wskaźnik Cola, ewentualnie badanie fałdów skórnych (tłuszczowych),

wskaźników biochemicznych (morfologia krwi – całkowita liczba limfocytów, stężenie albumin),

3.ocenie zachowania się dziecka, jego samopoczuciu, aktywności fizycznej, łaknienia, obecności niepokojących objawów (np. wymiotów), badania przedmiotowego.

Lekarz pierwszego kontaktu, który rekomenduje wzbogacanie diety dziecka o kolejne pokarmy, powinien zawsze pamiętać o możliwych korzystnych i niekorzystnych interakcjach między składnikami. Warto wymienić chociażby lepsze wchłanianie żelaza dzięki obecności kwasu askorbinowego czy hamujące oddziaływanie fitynianów na wchłanianie cynku i wapnia (np. w diecie wegetariańskiej), jak również szczawianów na wchłanianie wapnia (4).

EDUKACJA NA TEMAT ZASAD PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA

Pragniemy silnie podkreślić wagę edukacji żywieniowej na wszystkich poziomach: akademickim (lekarskim, specjalistów dietetyków), pielęgniarek oraz konsumenckim (rodziców i ich dzieci). Wiedza na temat roli żywienia w rozwoju fizycznym i psychicznym dzieci, w utrzymaniu ich zdrowia, w zapobieganiu chorobom cywilizacyjnym powinna trafić „pod strzechy” tzn. do wszystkich członków społeczeństwa.

Edukacja żywieniowa, w zależności od poziomu, w różnym zakresie powinna obejmować informacje na temat:

1.zapotrzebowania na składniki odżywcze w kolejnych etapach życia oraz schematów prawidłowego żywienia,

2.zależności między stylem życia (w tym poziomem aktywności fizycznej) a zdrowiem,

3.kształtowania właściwych nawyków żywieniowych (4).

Tylko dzięki optymalnemu wykorzystaniu czynników środowiskowych, w tym żywienia, możemy zapewnić dziecku jak najlepszy rozwój psychoruchowy, w pełni odpowiadający jego potencjałowi genetycznemu. Oby spełniła się prognoza wyrażona w „The Progress of Nations” (UNICEF 1996):

„Nadejdzie kiedyś dzień, kiedy miarą postępu będzie nie potencjał militarny czy sukces ekonomiczny, nie wspaniała architektura budynków, ale jakość życia i jakość opieki nad rozwojem fizycznym i psychicznym najmłodszych obywateli”.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Wybrane choroby metaboliczne u dzieci

Rozwój erotyczny

Opowiedz o... Terapia zaburzeń mowy u dzieci z afazją, dysfazją dziecięcą lub opóźnionym rozwojem mowy

Piśmiennictwo

1. Bratter P. et al.: Selenium in the nutrition of infants: influence of the maternal selenium status. Trace Elements in Nutrition in Children-II ed. RK Chandra, Nestle Nutrition Workshop” 1991, 23, 79-89. 2. Castillo-Duran C. et al.: Effect of zinc supplementation on development and growth of Chilean infants. J. Pediatr, 2001, 138, 229-35. 3. Dietary Guidelines for Infants. Pediatric Basics, 1994, 69. 4. Dzieniszewski J. i wsp.: Podstawy naukowe żywienia w szpitalach, IŻŻ, Borgis Warszawa 2001. 5. ESPGHAN Committee on Nutrition.: Comments on the composition of cow´s milk based follow-up formula. Acta Paediatr Scand., 1990, 79, 250-254. 6. Gerrish C. J., Mennela J.A.: Flavor variety enhances food acceptance in formula-fed infants. Am. J. Clin. Nutr., 2001,73, 1080-85. 7. Gray P.: Perspectives on European (EU) legislation on fortified food. Scand J.Nutr., Naringsforskning, 4/99 supl. 35, 97-100. 8. Jalla J. et al.: Zinc absorption and exchangeable zinc pool sizes in breast-fed meat or cereal as first complementary food, JPGN:2002, 34, 35-41. 9. Książyk J. i wsp.: Zalecenia żywienia niemowląt. Standardy Medyczne, 2001, 3, 7/8. 10. Michaelsen K.F.: Nutrition and growth during infancy. Acta Paediatrica 1997, vol.86, suppl. 420, 1-36. 11. Rolland-Cachera M.F. et al.: Increasing prevalence of obesity among 18 year – old males in Sweden; evidence for early determinants. Invited commentary. Acta Paediatr., 1999; 88: 365-367. 12. Rolland-Cachera M.F. et al.: Influence of micronutrients on adiposity development: a follow – up study of nutrition and growth from 10 months to 8 years of age. Int. J. Obes. Metab. Disord.,1995; 19 (8): 573-8. 13. Socha J.(red.): Żywienie dzieci zdrowych i chorych, PZWL, Warszawa 1998. 14. Socha J., Stolarczyk A. (red.): Żywienie niemowląt w okresie wprowadzania pokarmów uzupełniających. Borgis, Warszawa 1998. 15. Stolarczyk A. i wsp.: Witaminy i składniki mineralne w żywieniu i leczeniu żywieniowym (sprawozdanie z sympozjum). Standardy Medyczne, 2001, 3, 9. 16. Walter T.: Influence of iron deficiency on cognition in infancy and childhood. Pediatric Basics, 1995, 71, 2-5. 17. World Feeding Views, Świat doznań smakowych u niemowląt w perspektywie wielokulturowości. 1997 Gerber Products Company.

Nowa Pediatria 2/2002
Strona internetowa czasopisma Nowa Pediatria

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 2/2002:

- reklama -