Czytelnia Medyczna » Nowa Pediatria » 2/2002 » Kolka niemowlęca – skuteczność różnych metod leczenia

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Ski Spa - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Hanna Szajewska

Kolka niemowlęca – skuteczność różnych metod leczenia

Effectiveness of treatments for infantile colic

z Kliniki Gastroenterologii i Żywienia Dzieci Akademii Medycznej w Warszawie
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Andrzej Radzikowski

Streszczenie
This papers summarizes the evidences from meta-analyses and randomized double-blind, placebo-controlled trials on efficacy of treatments for infantile colic.

Słowa kluczowe: infantile colic, treatment.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Gastroenterologia w praktyce

Gastroenterologia dziecięca

Wielka Interna Gastroenterologia część 1

DEFINICJA

Kolkę niemowlęcą rozpoznaje się w przypadku nadmiernego, nie dającego się uspokoić krzyku u zdrowego niemowlęcia. Arbitralnie uznano, że krzyk określa się jako nadmierny, jeżeli spełnia „regułę trzech”: trwa co najmniej 3 godziny dziennie, powtarza się co najmniej 3 razy w tygodniu, w ciągu minimum 3 tygodni (1). Napadom krzyku (płaczu) mogą towarzyszyć takie objawy jak zaczerwienienie twarzy, podkurczanie nóg, oddawanie gazów, trudności z wypróżnianiem. Typowa kolka niemowlęca występuje w godzinach wieczornych. Pojawia się w pierwszych tygodniach życia i zwykle ustępuje samoistnie ok. 4-5 miesiąca życia (2).

ETIOLOGIA

Przyczyny kolki niemowlęcej są niejasne. W piśmiennictwie rozważane są następujące hipotezy: 1. kolka może być skutkiem zaburzeń motoryki przewodu pokarmowego prowadzących do bolesnych skurczów jelit, a wynikających z alergii na białka mleka krowiego, nietolerancji laktozy lub nadmiernego gromadzenia się gazu w przewodzie pokarmowym (3); 2. kolka jako wyraz zaburzeń zachowania, których przyczyną jest nieprawidłowy kontakt emocjonalny rodzica (zwłaszcza matki) z dzieckiem (4); 3. kolka w postaci nadmiernego krzyku jest tylko skrajną postacią normalnego płaczu obserwowanego u większości niemowląt (5); 4. kolka niemowlęca to zaburzenia o różnych przyczynach, które trudno (jeszcze?) zdefiniować i rozróżnić na podstawie obrazu klinicznego (6).

EPIDEMIOLOGIA

Kolka niemowlęca jest jedną z częstszych dolegliwości, z którymi spotyka się lekarz rodzinny lub pediatra. W zależności od przyjętej definicji, sposobu żywienia czy wieku występuje u 3,3-43% niemowląt (7, 8, 9).

POSTĘPOWANIE LECZNICZE

Metod leczenia kolki jelitowej jest bardzo wiele. W niniejszym artykule podsumowano skuteczność różnych sposobów postępowania na podstawie wyników dotychczas opublikowanych dwóch systematycznych przeglądów piśmiennictwa z metaanalizą (10, 11) (okres poszukiwań – od 1966 do 1996 i do 1999 roku) oraz badań z randomizacją wykonanych metodą podwójnie ślepej próby, a opublikowanych po 1999 roku. Zapoznając się z wynikami badań warto pamiętać, że ocena skuteczności leczenia nie jest łatwa ze względu na trudności z obiektywną oceną kolki niemowlęcej.

Leczenie dietetyczne

Hydrolizaty serwatkowe o znacznym stopniu hydrolizy białka

W jedynym badaniu z randomizacją obejmującym 84 niemowlęta w wieku do 6 mż. stwierdzono, że stosowanie hydrolizatów serwatkowych o znacznym stopniu hydrolizy białka znamiennie skraca czas płaczu towarzyszącego kolce niemowlęcej (średnio o 104 min/24 h, 95% przedział ufności [confidence interval CI] 55-155) w grupie eksperymentalnej i o 3 min/24 h (95% CI [-63]-[-67] w grupie kontrolnej) (12).

Hydrolizaty kazeinowe o znacznym stopniu hydrolizy białka

W obu systematycznych przeglądach piśmiennictwa oceniono dwa badania z randomizacją. Podsumowane wyniki wykazały skuteczność hydrolizatów kazeinowych o znacznym stopniu hydrolizy białka w leczeniu kolki niemowlęcej. Jednakże w jednym badaniu łącznej ocenie poddano dwa rodzaje interwencji, tzn. eliminację podstawowych alergenów z diety kobiety karmiącej (mleka krowiego, jaja kurzego, pszenicy, orzechów) i żywienie niemowląt hydrolizatami kazeinowymi o znacznym stopniu hydrolizy białka (13). Stratyfikacja danych nie była możliwa. W drugim zaś badaniu liczebność grupy była bardzo mała (14).

Preparaty sojowe

W obu systematycznych przeglądach piśmiennictwa ocenie poddano trzy badania z randomizacją. Wykazano skuteczność preparatów sojowych, ale tylko jeżeli nie uwzględniano wiarygodności badania. Analiza badań wiarygodnych metodologicznie nie wykazała ich skuteczności. Zgodnie z wytycznymi postępowania Amerykańskiej Akademii Pediatrii stosowanie preparatów sojowych w kolce niemowlęcej jest nieuzasadnione (15).

Preparaty ubogolaktozowe

Na podstawie wyników dwóch systematycznych przeglądów piśmiennictwa, w których przeanalizowano dwa badania oraz jednego (16) nie uwzględnionego w nich, nie ma podstaw do uznania skuteczności preparatów ubogolaktozowych w leczeniu kolki niemowlęcej. Jedną z wad badań była niewielka liczba objętych nimi niemowląt (łącznie w trzech badaniach – 25).

Sacharoza

Jak dotychczas tylko w jednym badaniu z randomizacją, wykonanym metodą naprzemiennoległą, oceniono skuteczność 12% roztworu sacharozy. Według oceny rodziców kolka ustąpiła u 12/19 (63%) niemowląt otrzymujących sacharozę w porównaniu 1/19 (5%) otrzymującym placebo (ryzyko względne [relative risk RR] 12 (95% CI 2,4-69; liczba pacjnetów, których należy poddać leczeniu (number needed to treat NNT) 2 (95% CI 2-4) (17). Aby ocenić rzeczywistą skuteczność stosowania sacharozy konieczne są dalsze badania obejmujące większe grupy niemowląt.

Herbatki ziołowe

W obu systematycznych przeglądach piśmiennictwa ocenie poddano tylko jedno dotychczas opublikowane badanie z randomizacją, w którym oceniano herbatkę ziołową zawierającą rumianek, werbenę pospolitą, lukrecję, koper włoski oraz miętę. Wykazało ono skuteczność herbatki ziołowej w leczeniu kolki niemowlęcej. Po 7 dniach leczenia ustąpienie kolki uzyskano u 19/33 (57%) niemowląt otrzymujących herbatę ziołową w porównaniu z 9/35 (26%) w grupie kontrolnej (RR 0,45 [0,2-0,8]: NNT 4 [2-12]). Niemowlęta średnio wypijały 32 ml/kg/24 h herbatki, co podczas dłuższego stosowania może zmniejszyć ilość spożywanej mieszanki mlecznej i niekorzystnie wpłynąć na wzrastanie dziecka (18).

Leczenie farmakologiczne

Leki antycholinergiczne

Wyniki obu systematycznych przeglądów piśmiennictwa, w których oceniano skuteczność leków antycholinergicznych na podstawie tych samych pięciu badań z randomizacją, były zgodne. Leki antycholinergiczne (dicykloweryna lub dicyklomina – leki nie są dostępne w Polsce) były skuteczne w leczeniu kolki niemowlęcej, ale ich stosowanie wiązało się z występowaniem u ok. 5% niemowląt działań niepożądanych (senność, wolne stolce lub zaparcia).

Symetykon

Wyniki obu metaanaliz, w których ocenie poddano trzy badania z randomizacją, nie wykazały skuteczności symetykonu. Wiarygodność jednego z poddanych ocenie badań była wątpliwa (19). Wykluczenie go nie miało wpływu na ocenę skuteczności symetykonu. Nie obserwowano działań niepożądanych symetykonu.

Inne działania

Jedynym skutecznym sposobem postępowania w kolce niemowlęcej było ograniczenie narażenia niemowlęcia na bodźce zewnętrzne (pozostawienie dziecka w spokoju). Inne behawioralne metody leczenia kolki obejmujące przytulanie dziecka w czasie napadu płaczu, noszenie, kołysanie, jazdę samochodem nie były skuteczne w leczeniu kolki.

Tabela 1. Kolka niemowlęca - podsumowanie metod leczenia kolki niemowlęcej.

Interwencja

Skuteczność

Leczenie dietetyczne
mHydrolizaty serwatkowe o znacznym stopniu hydrolizy białka
mHydrolizaty kazeinowe o znacznym stopniu hydrolizy białka
mPreparaty sojowe
mMieszanki ubogolaktozowe
mSacharoza
mHerbatki ziołowe

Leczenie farmakologiczne
mLeki antycholinergiczne - dicykloweryna, dicykloamina
mSymetykon

Inne działania
mOgraniczenie narażenia na bodźce zewnętrzne, pozostawienie dziecka w spokoju
mNoszenie, przytulanie, stosowanie wibracji

Prawdopodobnie skuteczne*
Prawdopodobnie skuteczne*
Skuteczność wątpliwa*
Nieskuteczne*
Trudna do oceny*
Prawdopodobnie skuteczne*

Skuteczne, ale wiele działań niepożądanych
Nieskuteczne

Skuteczne
Nieskuteczne

* Konieczne są dalsze badania m.in. ze względu na małą liczbę danych z piśmiennictwa lub niewielką liczebność grup.

Reasumując, w artykule przedstawiono podsumowanie metod leczenia kolki niemowlęcej (tab. 1). Wyniki systematycznych przeglądów piśmiennictwa sugerują skuteczność diety o zmniejszonej alergenności. W przypadku niemowląt karmionych sztucznie oznacza to stosowanie hydrolizatów o znacznym stopniu hydrolizy (serwatkowych lub kazeinowych), a u niemowląt karmionych piersią – eliminację podstawowych alergenów z diety matki. Skuteczną metodą wydaje się być również ograniczenie narażenia niemowlęcia na bodźce zewnętrzne oraz stosowanie herbatek ziołowych. Konieczne są jednak dalsze, prawidłowo zaplanowane badania kliniczne obejmujące większą liczbę niemowląt. Uwaga powyższa dotyczy wszystkich metod leczenia kolki niemowlęcej, zarówno tych, które obecnie uważane są za skuteczne, jak i wątpliwych.

Artykuł przygotowano w ramach działań edukacyjnych Akademii Gerber

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Wybrane choroby metaboliczne u dzieci

Zdrowy układ pokarmowy

Oczyszczanie wątroby 9-dniowy program

Piśmiennictwo

1. Wessel M.A. et al.: Paroxysmal fussing in infancy, sometimes called „colic”. Pediatrics 1954, 14:421-34. 2. Illingworth R.S.: Infantile colic revisited. Arch. Dis. Child. 1985, 60:981-85. 3. Miller A.R., Barr R.G.: Infantile colic. Is it a gut issue? Pediatr. Clin. North. Am. 1991, 38:1407-23. 4. Carrey W.B.: Colic – primary excessive crying as an infant-environment interaction. Pediatr. Clin. North Am. 1984, 31:993-1005. 5. Barr R.G.: Colic and gas. In: Walker W.A., Durie P.R., Hamilton J.R., eds. Pediatric gastrointestinal disease: pathophysiology, diagnosis and management. Philadelphia: Decker, 1991, 55-61. 6. Treem W.R.: Infant colic. A pediatric gastroenterologist´s perspective. Pediatr. Clin. North Am. 1994, 41:1121-1138. 7. Canivet C. et al.: Infantile colic – less common than previously estimated? Acta Paediatr. 1996, 85:454-8. 8. Lucas A. et al.: Crying, fussing and colic behaviour in breast and bottle-fed infants. Early Human Development 1998, 53:9-19. 9. Lucassen P.L. et al.: Systematic review of the occurrence of infantile colic in the community. Arch. Dis. Child. 2001, 84:398-403. 10. Lucassen P.L.B. et al.: Effectiveness of treatments for infantile colic: a systematic review. BMJ 1998, 316:1563-9. 11. Garrison M., Christakis D.: A systematic review of treatments for infant colic. Pediatrics 2000, 106:184-90. 12. Lucassen P. et al.: Infantile Colic: Crying Time Reduction With a Whey Hydrolysate: A Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled Trial Pediatrics 2000, 106:1349-54. 13. Forsyth B.W.C.: Colic and the effect of changing formulas: a double-blind, multiple-crossover study. J. Pediatr. 1989, 115:521-26. 14. Hill D.J. et al.: A low allergen diet is a significant intervention in infantile colic: results of a community-based study. J. Allergy Clin. Immunol. 1995, 96:886-92. 15. American Academy of Pediatrics, Committee on Nutrition. Soy protein formulas: recommendations for use in infant feeding. Pediatrics 1998, 101:148-53. 16. Kearney P.J. et al.: A trial of lactase in the management of infant colic. J. Hum. Nutrition Dietetics 1998, 11:281-85. 17. Markestad T.: Use of sucrose as a treatment for infant colic. Arch. Dis. Child. 1997, 76:356-8. 18. Weizman Z. et al.: Efficacy of herbal tea in infantile colic. J. Pediatr. 1993, 122:650-2. 19. Sehti K.S., Sehti J.K.: Simethicone in the management of infantile colic. Practitioner 1988, 232:508.

Nowa Pediatria 2/2002
Strona internetowa czasopisma Nowa Pediatria

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 2/2002:

- reklama -