Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Postępy Fitoterapii 3/2004, s. 153-155
Elżbieta Hołderna-Kędzia
Suplementy diety i żywność funkcjonalna. II Kongres nt: Żywność, żywienie a zdrowie w Polsce zintegrowanej z Unią Europejską, Warszawa 2004
W dniach 23-26 czerwca 2004 r. odbył się już II z kolei Kongres pod hasłem „Żywność, żywienie a zdrowie w Polsce zintegrowanej z Unią Europejską”. Jego głównym organizatorem był Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie, a wśród 8 innych organizatorów znalazł się także Instytut Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu.
W kolejnych dniach Kongresu odbyły się 4 sesje plenarne i sesja plakatowa, podczas których przedstawiono zagadnienia dotyczące bezpieczeństwa i jakości żywienia, zachowań konsumentów na rynku żywności, prewencji chorób żywieniowozależnych, dietetyki, leczenia żywieniowego oraz ustawodawstwa żywnościowego.
Interesujące zagadnienia zaprezentowane zostały w sesji dotyczącej suplementów diety i żywności funkcjonalnej. Sesja ta przebiegała w dwóch częściach. W pierwszej z nich (25 czerwca) przedstawiono 7 referatów: „Regulacje prawne dotyczące suplementów diety w Wielkiej Brytanii” (V. Lund), „Zarządzanie ryzykiem przy stosowaniu witamin i składników mineralnych” (G. Krabichler), „Korzystne działanie składników roślinnych: rola i ocena ich bezpieczeństwa w oparciu o prawo żywnościowe” (P. Van Den Meerschen), „Nowe dodatki do żywności wpływające na ekspresję genów” (R. Burzyński), „Żywność funkcjonalna – zarys ogólny” (W. Kolanowski), „Ziołowa żywność funkcjonalna” (M. Górski i wsp.) oraz „Suplementy diety zawierające składniki roślinne” (M. Nalewczyńska i wsp.).
W drugiej części sesji, która odbyła się następnego dnia (26 czerwca), wygłoszonych zostało także 7 referatów: „Substancje o aktywności farmakologicznej pochodzenia ziołowego w żywności funkcjonalnej” (T. Klusek i wsp.), „Probiotyki jako żywność funkcjonalna” (Z. Libudzisz), „Fruktooligosacharydy jako najbardziej pożądane składniki żywności funkcjonalnej” (B. Król), „Suplementy ziołowe w preparatach wspomagających w sporcie” (M. Furtak i wsp.), „Problem czystości mikrobiologicznej surowców i leków roślinnych” (B. Kędzia, E. Hołderna-Kędzia), „Standaryzacja zielarskich przetworów spożywczych” (E. Segiet-Kujawa i wsp.), „Suplementy diety – możliwości ich wykorzystania w prewencji wybranych niedoborów żywieniowych” (L. Szponar i wsp.).
Z wyżej wymienionych tytułów referatów z pewnością zainteresują czytelników Postępów Fitoterapii niektóre z nich, ze względu na aspekt praktyczny i możliwości wykorzystania pod kątem ziołolecznictwa. W jednym z pierwszych referatów pt. „Nowe dodatki do żywności wpływające na ekspresję genów” Burzyński omawia nową generację substancji pochodzenia roślinnego i zwierzęcego o właściwościach zabezpieczających przed zmianami nowotworowymi. Liczne substancje pochodzące z surowców roślinnych odgrywają ważną rolę w regulacji onkogenów. Mogą one wpływać na ekspresję genów, przez „wyłączenie” nadmiernie czynnych onkogenów lub też przez „włączenie” wyciszonych antyonkogenów. Należy do nich między innymi genisteina z soi i EGCG z zielonej herbaty, których mechanizm działania polega na przerywaniu przekazywania sygnałów przez szlak AKT. Nieco inne swoiste działanie wywierają takie związki, jak kurkumina i gingerol z imbiru, kapsaicyna z papryki, resweratrol z winogron, czy też indolo-3-karbinol z kapusty. Do grupy substancji pochodzenia zwierzęcego zalicza się z kolei różne pochodne aminokwasów i kwasów organicznych występujących m.in. w mleku, białym serze i baraninie. Działają one na drodze aktywacji wyciszonych antyonkogenów, w wyniku czego zapobiegają powstawaniu nowotworów sutka, płuca i wątroby u zwierząt.
Należy dodać, że zarówno resweratrol, jak i substancje obecne w produktach zwierzęcych (A10 i PG) są dodatkowo stosowane w profilaktyce starzenia. Natomiast szeroko dostępne pożywki zawierające aktywne składniki roślinne i zwierzęce włączone do diety, są nadzieją na zmniejszenie zachorowalności na nowotwory związane z czynnikami dietetycznymi.
Obszerne dane odnośnie wykorzystania surowców zielarskich w żywności przedstawił Górski w referacie pt. „Ziołowa żywność funkcjonalna – próba zdefiniowania”. Ziołowa żywność funkcjonalna to specjalna grupa produktów utworzona przez wprowadzenie do pożywienia roślin i ziół, jak również wyizolowanych z nich substancji czynnych. W wyniku tego powstaje produkt spożywczy wzbogacony, o działaniu ukierunkowanym przez określony dodatek pochodzenia zielarskiego. Autor wymienia także rośliny, które nie powinny być stosowane jako dodatki do żywności, takie jak: Atropa belladonna, Ephedra chinensis, Kava-kava, Borago officinalis. Wśród roślin już stosowanych w postaci dodatków do żywności często znajduje się soja. Podsumowując autor stwierdza, że spożywanie pokarmów wzbogaconych o składniki wywodzące się ze świata roślin, może przyczynić się do ograniczenia wielu chorób cywilizacyjnych. Konieczne są jednak dalsze badania mające na celu określenie statusu tego typu produktów w codziennej diecie.
Kolejne informacje dotyczące żywności funkcjonalnej przytoczył Klusek wygłaszając referat pt. „ Substancje o aktywności farmakolgicznej pochodzenia ziołowego w żywności funkcjonalnej”. Ostatnio coraz więcej produktów należących do tzw. żywności funkcjonalnej wzbogacanych jest o rozmaite substancje aktywne biologicznie. Należą do nich między innymi flawonoidy, polifenolokwasy, glukozynolaty, fitosterole. Ze względu na swoje zdefiniowane działanie farmakologiczne związki te wywierają określony efekt prozdrowotny i na tej podstawie mogą wspierać profilaktykę wielu chorób cywilizacyjnych. Autor zwraca jednak uwagę na niebezpieczeństwo działań niepożądanych i interakcji ze składnikami pokarmów i lekami. Stąd pilna potrzeba dalszych wnikliwych badań uwzględniających szczegółową ocenę farmakologiczną i toksykologiczną substancji pochodzenia roślinnego.
Równie interesujące zagadnienie omówiła Nalewczyńska w referacie pt. „Suplementy diety zawierające składniki roślinne”. Obok żywności funkcjonalnej suplementy diety stanowią kolejną postać produktu wzbogaconego o składniki roślinne. Skład surowcowy suplementów diety jest różnorodny. Najczęściej są to rośliny lub ich ekstrakty niewykazujące silnego działania farmakologicznego, dodane w ilościach wielokrotnie niższych od dawek leczniczych. Wśród nich wymienić można takie rośliny, jak głóg ( Crataegus monogyna i C. oxyacantha), miłorząb japoński ( Ginkgo biloba), żeń-szeń ( Panax ginseng), jeżówka purpurowa ( Echinacea purpurea), czosnek pospolity ( Allium sativum). Suplementy diety wzbogacone o składniki roślinne, o określonych dopuszczalnych poziomach substancji aktywnych biologicznie, stanowią cenne uzupełnienie codziennej diety.
Bardzo interesujący i wiele obiecujący jest udział suplementów roślinnych w diecie sportowców. Z referatu zaprezentowanego przez Furtaka pt. „Suplementy ziołowe w preparatach wspomagających w sporcie” wynika, że spożywanie przez sportowców specjalnych produktów zawierających składniki roślinne, wyciągi lub czyste izolowane substancje, pozwala na uzyskanie wielu korzystnych zmian w ich organizmie. Wśród nich wymienić można obniżenie poziomu tłuszczu, zwiększenie masy mięśniowej, a tym samym podwyższenie wydolności organizmu i lepszą tolerancję wysiłku fizycznego. Jako suplementy diety szeroko stosowane są takie rośliny jak: kolcorośl ( Smilax), buzdyganek ziemny ( Tribulus), pochrzyn amerykański ( Wild yam mexican), żeń-szeń ( Panax ginseng), eleuterokok kolczasty ( Eleuterococcus senticosus) oraz czyste substancje roślinne – johimbina czy g-oryzanol. Mimo że zawierają one związki roślinne zwane fitosteroidami o wzmiankowanym działaniu anabolicznym, to jednak wymagają potwierdzenia swej skuteczności w oparciu o rzetelne badania kliniczne. Należy również pamiętać, że suplementy diety nie mogą zastąpić normalnej żywności, ani też nie mogą być stosowane jako leki.
Kolejne interesujące prace poświęcono zagadnieniom oceny mikrobiologicznej i standaryzacji surowców i preparatów zielarskich. W referacie pt. „Problem czystości mikrobiologicznej surowców i leków roślinnych”, Kędzia i Hołderna-Kędzia zwrócili uwagę na zagrożenia jakie niesie za sobą zanieczyszczenie surowców, substancji pomocniczych i finalnych preparatów zielarskich bakteriami i grzybami. Autorzy omawiają wpływ suszenia i całego procesu wytwarzania na czystość mikrobiologiczną produktu finalnego. Przedstawiają także skuteczne sposoby obniżania zanieczyszczeń mikrobiologicznych, do których należy promieniowanie jonizujące (w dawce 10 kGy) i para wodna pod ciśnieniem (121°C, 15 min). Zastosowanie odpowiedniej do danego surowca lub preparatu metody dekontaminacji mikrobiologicznej pozwala na znaczne obniżenie liczby drobnoustrojów, z zachowaniem substancji aktywnych biologicznie na wymaganym poziomie.
Z kolei Segiet-Kujawa i wsp. są autorami referatu pt. „Standaryzacja zielarskich przetworów spożywczych”. W związku z wprowadzeniem na rynek szeregu nowych produktów, takich jak środki dietetyczne, wspomagające dietę, żywność funkcjonalna, czy środki spożywcze specjalnego żywieniowego przeznaczenia, istnieje konieczność ustalenia kryteriów oceny jakości dodawanych do nich składników zielarskich. W przypadku surowców stosowanych jednocześnie w środkach leczniczych, w ocenie ich jakości można wykorzystać dane zawarte w monografiach farmakopealnych. Poważniejszy problem stanowi standaryzacja przetworów zawierających surowce zielarskie egzotyczne o nieudokumentowanym składzie chemicznym, bezpieczeństwie i aktywności biologicznej. Jednak w celu zapewnienia bezpieczeństwa konsumentów należy określić zarówno wymagania jakościowe, jak i odpowiednie metody analityczne służące do oceny nowych grup zielarskich produktów spożywczych.
Postępy Fitoterapii 3/2004
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii