Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Postępy Fitoterapii 2/2014, s. 67-70
*Bogdan Kędzia, Elżbieta Hołderna-Kędzia, Agata Dutkowiak
Aktywność antybiotyczna krajowych miodów odmianowych
The antibiotic activity of polish monofloral honeys
Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu
Dyrektor Instytutu: prof. dr hab. Grzegorz Spychalski
Summary
The results of conduced studies show the different antibiotic activity of monofloral honeys. The highest antibiotic activity have such honeys like: goldenrod honey, buckwheat honey, nectarous honeydew (the mean antibiotic activity adequately on level 31.8, 30.0 and 29.3 UA/g). Somewhat lower antibiotic activity show: linden honey, honeydew (mainly produced from coniferous dew) also heather honey. Their mean antibiotic activity is adequately 24.4; 23.5 and 23.4 UA/g. The relatively low antibiotic activity show such honeys like rape honey, multifloral honeys rother varietes of nectar honeys and acacia honey. The mean antibiotic activity is adequately 18.0; 16.5; 12.4 and 11.0 UA/g. The results of studies on antibiotic activity on level 18.6 UA/g) and others foreign honeys (mean antibiotic activity on level 1.2 UA/g).
Wprowadzenie
Badania nad aktywnością antybiotyczną krajowych miodów odmianowych trwają od dawna, przynosząc coraz to nowe dane na ten temat.
Pierwsze badania, przeprowadzone przez Rychlik i Doleżal (1) opierały się na metodzie seryjnych rozcieńczeń miodu w podłożu bakteriologicznym. Próbki miodu rozcieńczano 1:2 (50% roztwór), 1:4 (25%), 1:8 (12,5%), 1:16 (6,25%), 1:32 (3,12%) i 1:64 (1,56% roztwór), następnie dodawano do nich hodowlę szczepu Staphylococcus aureus 209P Oxford i po 18 godz. inkubacji w temp. 37°C ustalano najmniejsze stężenie miodu hamujące rozwój tego drobnoustroju (działanie bakteriostatyczne). Stężenia te określano jako tzw. wartości inhibinowe; dla miodu hamującego rozwój szczepu wzorcowego w stężeniu 50% – liczbą 0, w stężeniu 25% – liczbą 1, w stężeniu 12,5% – liczbą 2, w stężeniu 6,25% – liczbą 3, w stężeniu 3,12% – liczbą 4 i w stężeniu 1,56% – liczbą 5.
Wyniki przedstawione w tabeli 1 wskazują, że najsilniejszą aktywnością antybiotyczną odznaczały się miody ze spadzi jodłowej i świerkowej oraz miody nektarowo-spadziowe (wartości inhibinowe 5 i 4). Próbki miodu lipowego wykazywały średnią aktywność antybiotyczną (wartość inhibinowa 3). Natomiast pozostałe odmiany miodu, takie jak wrzosowy, rzepakowy, koniczynowy, akacjowy i mniszkowy, charakteryzowały się niską aktywnością antybiotyczną (wartości inhibinowe odpowiednio 1,5; 0,5 i 0).
Tabela 1. Aktywność antybiotyczna (inhibinowa) krajowych miodów odmianowych (wg 1).
Miody odmianoweWartość inhibinowa
Spadziowo-jodłowy
Spadziowo-świerkowy
Nektarowo-spadziowy
Lipowy
Wrzosowy
Rzepakowy
Koniczynowy
Akacjowy
Mniszkowy
5,0
5,0
4,0
3,0
1,5
1,5
0,5
0
0
Zupełnie inne wyniki otrzymały Szczęsna i Rybak-Chmielewska (2). Aktywność antybiotyczną wyrażono wartościami inhibinowymi w skali od 1 do 8. Rezultaty badań przedstawiono w tabeli 2. Wynika z nich, że wysoką aktywnością odznaczało się 6 miodów: gryczany, lipowy, wielokwiatowy letni, wrzosowy, nektarowo-spadziowy i spadziowy (średnie wartości inhibinowe w granicach 5,9-7,8). Zdecydowanie niską aktywnością antybiotyczną charakteryzowały się miody: wielokwiatowy wiosenny, akacjowy, z sadów i rzepakowy (średnie wartości inhibinowe w granicach 0,7-1,0).
Tabela 2. Aktywność antybiotyczna (inhibinowa) krajowych miodów odmianowych (wg 2).
Miody odmianoweWartość inhibinowa
Gryczany
Lipowy
Wielokwiatowy letni
Wrzosowy
Nektarowo-spadziowy
Spadziowy
Wielokwiatowy wiosenny
Akacjowy
Z sadów
Rzepakowy
7,8
7,4
6,8
6,2
6,0
5,9
1,0
0,9
0,8
0,7
Jeszcze inne dane uzyskano w ramach własnych badań (3), w których także oparto się na wartościach inhibinowych, a metodyka badań była podobna jak w przypadku prezentowanych uprzednio prac (1 i 2). Z rezultatów badań zamieszczonych w tabeli 3 wynika, że najwyższą aktywnością antybiotyczną odznaczały się miody: nawłociowy, ze spadzi iglastej, wrzosowy i gryczany (średnie wartości inhibinowe wynosiły odpowiednio: 3,61; 3,39; 3,33 i 3,10). Nieco niższą aktywność antybiotyczną (średnie wartości inhibinowe w granicach 2,75-2,83) stwierdzono w przypadku próbek miodu akacjowego, lipowego i innych odmian miodów nektarowych. Najniższą aktywność antybiotyczną stwierdzono w przypadku próbek miodu wielokwiatowego.
Tabela 3. Aktywność antybiotyczna (inhibinowa) krajowych miodów odmianowych (wg 3).
Miody odmianoweLiczba próbŚrednia wartość inhibinowa
Nawłociowy
Ze spadzi iglastej
Wrzosowy
Gryczany
Akacjowy
Lipowy
Nektarowe – inne odmiany*
Wielokwiatowy
4
14
10
19
6
20
6
38
3,61
3,39
3,33
3,10
2,83
2,78
2,75
1,84
*Rzepakowy, mniszkowy, nostrzykowy, malinowy
Na podstawie przedstawionych powyżej danych trudno jest wskazać, które miody odmianowe charakteryzują się wysoką, a które niską aktywnością antybiotyczną. W wielu przypadkach informacje te są ze sobą sprzeczne. Prawdopodobnie przyczyną jest niewielka liczba prób miodów pozyskanych w jednym sezonie pszczelarskim oraz zawężenie prób miodów do niewielkiej liczby producentów.
Cel pracy
Celem niniejszych badań było uwzględnienie stosunkowo dużej liczby prób miodów odmianowych pozyskiwanych na przestrzeni wielu lat i pochodzących od dużej liczby producentów. Warunki te miałyby zmniejszyć do minimum mankamenty dotychczasowych badań nad aktywnością antybiotyczną krajowych miodów odmianowych. Poza tym postanowiono porównać aktywność antybiotyczną miodów krajowych z aktywnością standardowego, nowozelandzkiego miodu manuka oraz innymi zagranicznymi miodami nektarowymi.
Materiał i metody
Próbki miodu
Badaniami objęto 485 próbek miodów odmianowych, w tym 378 próbek krajowych miodów odmianowych i 107 (kontrolnych) próbek miodów odmianowych.
Wśród miodów krajowych w badaniach uwzględniono: 19 próbek miodu nawłociowego, 48 próbek miodu gryczanego, 15 próbek miodu nektarowo-spadziowego, 48 próbek miodu lipowego, 37 próbek miodu spadziowego (głównie ze spadzi iglastej), 39 próbek miodu wrzosowego, 11 próbek miodu rzepakowego, 116 próbek miodu wielokwiatowego, 29 próbek miodu akacjowego i 16 próbek innych miodów nektarowych. Próbki miodów pochodziły od 16 dużych producentów miodów w kraju, jak i od 112 indywidualnych pszczelarzy.
W badaniach uwzględniono także, w celach porównawczych, 77 próbek miodu manuka pochodzącego od różnych producentów z terenu Nowej Zelandii (o zróżnicowanej aktywności antybiotycznej, od UMF o nieoznaczonej aktywności do UMF 20+) oraz 30 próbek innych miodów nektarowych pochodzących z 18 państw na całym świecie.
Badania prowadzono na przestrzeni 15 lat (od 1999 do 2014 roku).
Przeprowadzenie badań
W badaniach użyto metodę rozcieńczeń seryjnych w podłożu płynnym Antibiotic Medium Broth firmy Merck. W tym celu do jałowej kolbki odważono aseptycznie 10 g miodu i rozpuszczano go w 10 ml płynnego podłoża. Próbkę umieszczano w cieplarce w temp. 37°C na okres 2 godz., w międzyczasie kilkakrotnie ją mieszając. Następnie przy użyciu tego samego podłoża próbkę rozcieńczano dwukrotnie w zakresie od 1:2 do 1:256. Do probówek zawierających po 1 ml odpowiednich rozcieńczeń miodu, dodawano po 0,1 ml 18-godz. hodowli szczepu wzorcowego Staphylococcus aureus ATCC 6538P, w której znajdowało się 104-105 komórek tego drobnoustroju w 1 ml. Próbki inkubowano w temp. 37°C przez 18 godz. Po tym czasie określano najmniejsze rozcieńczenie miodu, które hamowało jeszcze wzrost szczepu wzorcowego. Na tej podstawie ustalano stężenie miodu w podłożu bakteriologicznym, a następnie aktywność antybiotyczną badanej próbki miodu odmianowego w jednostkach aktywności (JA/g) (tab. 4).
Tabela 4. Stopnie aktywności antybiotycznej badanych miodów odmianowych.
Rozcieńczenie miodu w podłożu bakteriologicznymStężenie miodu w podłożu bakteriologicznym (mg/ml)Jednostki aktywności antybiotycznej miodu odmianowego (JA/g)
1:2
1:4
1:8
1:16
1:32
1:64
1:128
1:256
500
250
125
62,5
31,25
15,62
7,81
3,91
2
4
8
16
32
64
128
256
Wyniki i dyskusja
Wyniki przeprowadzonych badań wskazują, że aktywność antybiotyczna krajowych miodów odmianowych jest dość zróżnicowana (tab. 5). Najwyższą aktywnością antybiotyczną odznaczają się miody: nawłociowy, gryczany i nektarowo-spadziowy (średnia aktywność antybiotyczna kształtuje się odpowiednio na poziomie: 31,8; 30,0 i 29,3 JA/g). Nieco niższą aktywność antybiotyczną wykazują miody: lipowy, spadziowy (w większości wytwarzany ze spadzi iglastej) oraz wrzosowy. Ich średnia aktywność antybiotyczna wynosi odpowiednio: 24,4; 23,5 i 23,4 JA/g. Natomiast stosunkowo niską aktywność przejawiają takie miody, jak rzepakowy, wielokwiatowy, inne odmiany miodów nektarowych i akacjowy. Charakteryzują się one średnią aktywnością antybiotyczną na poziomie odpowiednio: 18,0; 16,5; 12,4 i 11,0 JA/g. W tym kontekście zaskakujące są wyniki badań aktywności zagranicznego miodu manuka (średnia aktywność antybiotyczna na poziomie 18,6 JA/g) oraz innych zagranicznych miodów odmianowych (średnia aktywność antybiotyczna na poziomie 13,2 JA/g) (tab. 5).
Tabela 5. Aktywność antybiotyczna krajowych i zagranicznych miodów odmianowych.
Odmiana mioduLiczba próbŚrednia aktywność antybiotyczna (JA/g miodu)
Miody krajowe
Nawłociowy
Gryczany
Nektarowo-spadziowy
Lipowy
Spadziowy
Wrzosowy
Rzepakowy
Wielokwiatowy
Nektarowe – inne odmiany1
Akacjowy
Miody zagraniczne
Manuka
Nektarowe – inne odmiany2

19
48
15
48
37
39
11
116
16
29
 
77
30
 
31,8
30,0
29,3
24,4
23,5
23,4
18,0
16,5
12,4
11,0
 
18,6
13,2
Łącznie48521,0
1Faceliowy (6), mniszkowy (4), nostrzykowy, ogórecznikowy, słonecznikowy, jeżówkowy, malinowy, szałwiowy (po 1).
2Francja (4), Czechy i Hawaje (po 3), Grecja, Indie, Turcja, Anglia, Hiszpania (po 2), Chorwacja, Australia, Słowenia, Portugalia, Peru, Maroko, Etiopia, Niemcy, Korea Południowa i Zjednoczone Emiraty Arabskie (po 1).
Taki stan aktywności krajowych i zagranicznych miodów odmianowych potwierdza analiza miodów pod kątem występowania w nich próbek o wysokiej aktywności antybiotycznej (>16 JA/g). Okazuje się, że w największej liczbie próbki takie występują w miodzie nawłociowym (94,7%) i miodzie nektarowo-spadziowym (80,0%). W wyraźnie mniejszej liczbie, na poziomie 68,8-67,6%, stwierdzono ich obecność w miodzie gryczanym, spadziowym i wrzosowym (ryc. 1). Jest to o tyle interesujące ponieważ analiza miodu manuka także potwierdziła występowanie na tym samym poziomie (67,5%) próbek o wysokiej aktywności antybiotycznej (ryc. 2). Natomiast stosunkowo dużo próbek o wysokiej aktywności antybiotycznej (w granicach 56,3-50,0%) stwierdzono wśród miodów lipowego, rzepakowego, wielokwiatowego i w innych odmianach krajowych miodów nektarowych (ryc. 1). Z kolei w krajowym miodzie akacjowym (ryc. 1) oraz innych zagranicznych odmianach miodów nektarowych (ryc. 2) poziom próbek o wysokiej aktywności antybiotycznej był niski i kształtował się odpowiednio na poziomie: 34,5 i 26,7%.
Ryc. 1. Występowanie w krajowych miodach odmianowych próbek o wysokiej aktywności antybiotycznej (>16 JA/g).
Miody odmianowe: 1 – nawłociowy, 2 – nektarowo-spadziowy, 3 – gryczany, 4 – spadziowy, 5 – wrzosowy, 6 – lipowy, 7 – rzepakowy, 8 – wielokwiatowy, 9 – nektarowy – inne odmiany, 10 – akacjowy.
Ryc. 2. Występowanie w zagranicznych miodach odmianowych próbek o wysokiej aktywności antybiotycznej (>16 JA/g).
Miody odmianowe: 1 – manuka, 2 – nektarowe – inne odmiany.
Wcześniejsze badania (3) w pewnym stopniu są zgodne z wynikami uzyskanymi w tej pracy. Wskazywały one, że miód nawłociowy (mimo 4 badanych prób) odznaczał się wyższą średnią aktywnością antybiotyczną (średnią wartość inhibinową określono na poziomie 3,61) w porównaniu do miodu manuka (średnia wartość inhibinowa dla 25 prób kształtowała się na poziomie 3,34). Na poziomie aktywności antybiotycznej miodu manuka znalazły się także inne polskie miody odmianowe: spadziowy (ze spadzi iglastej), wrzosowy i gryczany (średnia wartość inhibinowa odpowiednio na poziomie 3,39; 3,33 i 3,10).
Nasze wcześniejsze badania (4), w których aktywność antybiotyczną (inibinową) miodu manuka określano metodą rozcieńczeń seryjnych w płynnym podłożu bakteriologicznym, wykazały, że tylko wyselekcjonowane próbki tego miodu o wartości UMF 15+ i UMF 20+ odznaczały się wysoką aktywnością. Dla 7 próbek miodu manuka UMF 15+ średnia wartość inhibinowa wynosiła 3,5, a dla 5 próbek miodu o wartości UMF 20+ średnia wartość inhibinowa wynosiła 3,8. Miody o nieoznaczonej wartości UMF oraz o wartości UMF 5+ i UMF 10+, charakteryzowały się niskimi średnimi wartościami inhibinowymi, rzędu 2,7; 3,0 i 3,1.
Wnioski
1. Wśród krajowych miodów odmianowych najwyższą aktywnością antybiotyczną wyróżniają się miody: nawłociowy, gryczany i nektarowo-spadziowy (odpowiednio: 31,8; 30,0 i 29,3 JA/g).
2. Nieco niższą aktywnością antybiotyczną charakteryzują się miody: lipowy, spadziowy, wrzosowy i rzepakowy (odpowiednio: 24,4; 23,5; 23,4 i 18,0 JA/g). Podobną aktywnością antybiotyczną charakteryzuje się nowozelandzki miód manuka (18,6 JA/g).
3. Miód wielokwiatowy, inne krajowe miody nektarowe i miód akacjowy odznaczają się niską aktywnością antybiotyczną (odpowiednio: 16,5; 12,4 i 11,0 JA/g). Podobną aktywność antybiotyczną wykazują inne odmiany zagranicznych miodów nektarowych (13,2 JA/g).
Piśmiennictwo
1. Rychlik M, Doleżal M. Właściwości inhibinowe niektórych miodów polskich. Pszczeln Zesz Nauk 1961; (5):53-64. 2. Szczęsna T, Rybak-Chmielewska H. Antybakteryjne właściwości miodu. W: Uzupełniające zagadnienia jakości miodu (red. H. Rybak-Chmielewska i wsp.). Wyd Inst Sadown Kwiac Oddz Pszczeln, Puławy 1997; 17-22. 3. Hołderna-Kędzia E, Kędzia B. Badania nad aktywnością antybiotyczną i działaniem przeciwutleniającym miodu. XLII Nauk Konf Pszczel, Puławy 2005; 144-6. 4. Hołderna-Kędzia E, Ostrowski-Meissner H, Kędzia B. Ocena aktywności antybiotycznej nowozelandzkiego miodu manuka metodą rozcieńczeń seryjnych w podłożu płynnym. Post Fitoter 2008; (2):70-5.
otrzymano: 2014-04-03
zaakceptowano do druku: 2014-04-14

Adres do korespondencji:
*prof. dr hab. Bogdan Kędzia
Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich
ul. Libelta 27, 61-707 Poznań
tel.: +48 (61) 665-95-50, fax: (61) 665-95-51
e-mail: bogdan.kedzia@iwnirz.pl

Postępy Fitoterapii 2/2014
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii