Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Nowa Medycyna 7/1999, s. 3-7
Leonard Nowak
Wychowanie fizyczne i sport w środowiskach polonijnych w wybranych krajach Zachodniej Europy do 1939 roku
z Instytutu Wychowania Fizycznego w Gorzowie Wlkp.
Streszczenie
The term Polish colony physical education covers physical education and sport in qualified to this aim associations of ethnical character existing on foreign land. The development of physical education and of sport among Polish emigrants in selected countries of western Europe till 1939 was represented with reference to Germany, France, Belgium, Denmark, the Netherlands and Austria.
First Polish colony of sport association which had gymnastics and sport quality was „Falcon”. In several countries it had already existed before the first World War. Further development of forms was especially deepened in years of interwar. „Falcon” (before 1914) sports club and sections associations of Polish young people and then: rifle club „Strzelec”, scout´s clubs and workmen´s come into being. Besides, in several countries there existed Polish tourist associations.
Dynamic development of sport in the period of twenty years interwar and participation sports successes of Polish representatives in Olympic Games became in the mobilizing factor for young people of a Polish colony Games for Poles from foreign lands which motivated them to practise sport.
In practice sport proved a universal method of activity among youth, accessible for all the Poles, without regard to political opinions, social origin or religion. It was accompanied by the password – „through sport to national consciousness”.
Wprowadzenie
Pojęciem „Polonia” określa się polską grupę etniczną powstałą w wyniku wychodźstwa z Polski, zamieszkałą na stałe poza granicami kraju ojczystego i zachowującą niezależnie od miejsca urodzenia i posiadanego obywatelstwa, poczucie łączności z Macierzą (1).
Szacuje się, że Polonia liczy około 12 milionów osób, z czego 75% przypada na kontynenty amerykańskie. Bezpośredni wpływ na powstanie ruchu emigracyjnego polskiego wychodźstwa miały: 1) emigracja polityczna, 2) emigracja ekonomiczna (stała), 3) emigracja wtórna, 4) emigracja sezonowa.
Pierwsze fale emigracji były uwarunkowane względami politycznymi. Kierowali się nimi uchodźcy polityczni opuszczający kraj: 1) po konfederacji barskiej w 1768 r., 2) po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 r., 3) po klęsce Polski w wojnie z Rosją w 1792 r., 4) po drugim rozbiorze Polski w 1793 r., 5) po upadku powstania kościuszkowskiego w 1794 r., 6) po trzecim rozbiorze Polski w 1795 r. (2).
Wśród porozbiorowych polskich emigracji politycznych na czoło wysuwa się wychodźstwo po dwóch największych powstaniach narodowych; listopadowym 1830-1831 i styczniowym 1863-1864 oraz po Wiośnie Ludów w 1848 r.
Do 1914 roku emigracja polityczna przymusowa liczbowo przewyższała wielokrotnie wielkość emigracji politycznej dobrowolnej. W okresie I wojny światowej istniała emigracja zarazem przymusowa, jak i dobrowolna. Odzyskanie niepodległości przez Polskę zainspirowało ogromną falę reemigracji wysiedleńców przymusowych (3).
Emigracja ekonomiczna (stała) kontynentalna i zamorska obejmowały głównie ludność chłopską i rzemieślniczą z ziem polskich trzech zaborów. Duży przyrost naturalny i nadmierne rozdrobnienie gruntów prowadziło nieuchronnie do zubożenia gospodarstw chłopskich. Pierwsze strumienie emigracji zarobkowoosadniczej kierowały się do Niemiec i Stanów Zjednoczonych. W tym czasie trwały również migracje międzyzaborowe (1815-1864) (4).
Emigracja ekonomiczna z Polski w latach 1918-1939 miała charakter zarówno kontynentalny jak i zamorski. W emigracji kontynentalnej stałej najliczniejsze było wychodźstwo do Francji i Belgii. Natomiast w tym samym okresie w emigracji zamorskiej, zwłaszcza do Stanów Zjednoczonych, liczba osób była niższa ze względu na bardzo wysokie koszty podróży i wprowadzenie ograniczenia dla emigrantów w krajach docelowych.
Emigracja wtórna stanowiła kolejny etap procesów emigracyjnych polskiego wychodźstwa. Charakterystyczne dla tego ruchu było to, że Polacy przybywając na nowe miejsce (lub kierując się do określonego państwa) nie przyjeżdżali wprost z ojczyzny, ale z innych skupisk emigracyjnych.
Emigracja sezonowa w latach 1870-1918 obejmowała w swej większości ubogą ludność małorolną z zaboru rosyjskiego i austriackiego. Trwała 4-7 miesięcy w roku i nosiła w początkowym okresie charakter emigracji sezonowej. Wychodźcy po zapoznaniu się z warunkami pracy często decydowali się na emigrację stałą, tworząc małe polskie skupiska.
W latach 1918-1939 w Europie najliczniejsze było wychodźstwo sezonowe do Niemiec i Łotwy. Najwięcej emigrantów polskich od 1933 r. przyjęła Łotwa, później Dania – wyłącznie do pracy w rolnictwie przy powstających w wyniku reformy rolnej gospodarstwach chłopskich (5).
Władze niemieckie w okresie światowego kryzysu ekonomicznego w 1932 r. wydały całkowity zakaz sprowadzania robotników z Polski.
Wychowanie fizyczne i sport w środowiskach polinijnych w wybranych krajach zachodniej Europy po 1939 roku
Przez polonijną kulturę fizyczną należy rozumieć uprawianie wychowania fizycznego i sportu w powołanych do tego celu stowarzyszeniach o charakterze etnicznym na obczyźnie.
Pierwszym stowarzyszeniem polonijnym o charakterze gimnastyczno-sportowym był „Sokół”. W kilku krajach imigracyjnych istniał już przed I wojną światową. Dalszy rozwój „Sokoła” nastąpił w latach międzywojennych. Jednak najpopularniejszymi stowarzyszeniami i organizacjami polonijnej kultury fizycznej w krajach imigracyjnych były: ZHP, kluby sportowe i sekcje sportowe towarzystw młodzieży polskiej, a następnie: ogniska Związku Strzeleckiego „Strzelec” i bractwa kurkowe. Ponadto w kilku krajach istniały polonijne stowarzyszenia turystyczne.
Rozwój wychowania fizycznego i sportu w środowiskach polonijnych w wybranych krajach zachodniej Europy do 1939 r. przedstawiono w odniesieniu do Niemiec, Francji, Belgii, Holandii, Danii i Austrii.
Wszystkie organizacje polskie w Niemczech, bez względu na założenia ideowo-polityczne i cele statutowe doceniały znaczenie wychowania fizycznego i sportu wśród młodzieży narodowości polskiej. Oprócz szkolnictwa niemieckiego i po 1928 r. szkolnictwa polskiego, do którego uczęszczała młodzież narodowości polskiej i w którym plan nauczania przewidywał minimum 2 godz. tygodniowo obowiązkowego wychowania fizycznego, elementy sportowego wychowania młodzieży wprowadzały również organizacje polskie, zwłaszcza „Sokół” i harcerstwo.
Pierwsze gniazdo „Sokoła” polskiego w Berlinie powstało już w 1889 r. Organizacja ta o głęboko patriotycznych tradycjach, zasilająca szeregi powstań narodowych i polskiego odradzającego się wojska, była pod baczną obserwacją policji. Kierując się tymi względami, kierownictwo „Sokoła” w 1928 r. podjęło decyzję o zreorganizowaniu i zmianie nazwy organizacji na Związek Polskich Towarzystw Gimnastyczno-Sportowych „Sokół” w Niemczech z siedzibą w Berlinie. Zasadność tych zmian wynikała również ze wzrastającego zainteresowania młodzieży polskiej piłką nożną. W 1927 r. podjęto decyzję o możliwości zakładania drużyn sportowych, przede wszystkim piłki nożnej w ramach „Sokoła”. Powołano również drużyny piłki ręcznej.
Elementy sportu, turystyki i rekreacji stanowiły często podstawę treści pracy organizacyjnej i narodowej młodych Polaków w Niemczech. Ujawniło się to ze szczególną siłą właśnie w przypadku harcerstwa. Zróżnicowany program działalności Związku Harcerzy Polskich w Niemczech obejmował zajęcia kulturalno-oświatowe, wychowanie fizyczne i sport, wycieczki, biwaki i obozy. Wszystkie środowiska harcerstwa polonijnego w Niemczech uprawiały ćwiczenia gimnastyczne i różne dyscypliny sportu. Znaczną popularnością wśród harcerzy cieszyła się lekkoatletyka, a zwłaszcza wiosenne i jesienne biegi przełajowe.
W działalności sportowej główny nacisk położono na tworzenie klubów sportowych, które jako jedne z pierwszych powstały na Śląsku. Najpopularniejszą dyscypliną w tych klubach była piłka nożna, którą uprawiano na Śląsku, w Westfalii, na Pomorzu i w Berlinie.
Polskie organizacje sportowe w Niemczech, nawet przy dużej pomocy z kraju, nie mogły stworzyć swojej młodzieży warunków rozwoju zbliżonych do niemieckich. W tej sytuacji nie mogły one być liczebnie duże, lecz mimo to w wielu miejscowościach istniały i brały udział w zawodach do 1939 roku (6).
Polonia francuska należała do jednych z najbardziej licznych i najlepiej zorganizowanych społeczności polskich na obczyźnie.
Duże znaczenie w życiu Polonii francuskiej miały organizacje sportowe. Największy zasięg uzyskały gniazda sokole, kluby piłkarskie i oddziały strzeleckie. Ich rywalizacja bardzo często miała także podłoże pozasportowe, bowiem reprezentowały one odmienne orientacje polityczne bądź klasowe, np. „Sokół” – endecką, kluby piłkarskie robotniczą, „Strzelec” – sanacyjną.
W okresie międzywojennym utworzono także 9 ogólnokrajowych zrzeszeń sportu polonijnego: 1) Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. Obok gimnastyki uprawiano: lekkoatletykę, piłkę nożną, kolarstwo, zapasy i boks, a po 1931 r. koszykówkę, siatkówkę i piłkę ręczną; 2) Polski Związek Piłki Nożnej we Francji (PZPNwF). W 1925 r. Związek przystąpił do nowo utworzonej Rady Naczelnej Związków i Stowarzyszeń Polskich we Francji; 3) Polski Związek Kolarski. Kluby kolarskie organizowały wiele wyścigów szosowych z udziałem kolarzy francuskich, luksemburskich i włoskich. Najlepsi kolarze polonijni startowali również w wyścigach Francuskiego Związku Kolarskiego, a niekiedy należeli równocześnie do polskich i francuskich klubów piłkarskich. W 1930 r. powstał Polski Związek Kolarski we Francji, a w 1934 r. zmienił nazwę na Związek Polskich Klubów Kolarskich we Francji, który przeprowadzał regularnie mistrzostwa emigracji; 4) Związek Klubów Atletycznych. Po 1928 r. rozwinęły się towarzystwa atletyczne, w których uprawiano zapasy, boks i podnoszenie ciężarów. Jednak najpopularniejsze były zapasy. Równolegle z zapasami rozwinęło się pięściarstwo; 5) Związek Strzelecki „Strzelec”. W Związku – obok strzelectwa – uprawiano także lekkoatletykę, koszykówkę, siatkówkę oraz boks. Wiele uwagi poświęcono zdobywaniu norm na odznakę POS, którą otrzymało około 2 tys. członków ZS „Strzelec”; 6) Związek Polskich Bractw Kurkowych. Celem Bractwa była integracja Polaków oraz pielęgnowanie tradycji strzeleckich i narodowościowych; 7) Towarzystwo Uniwersytetów Robotniczych. Najpopularniejszą dyscypliną sportową była piłka nożna. Niektóre drużyny piłkarskie TUR uczestniczyły nawet w rozgrywkach PZPNwF. Poza piłką nożną sportowcy z klubów robotniczych uprawiali chętnie kolarstwo, boks i zapasy; 8) Związek Katolickich Stowarzyszeń Młodzieży Polskiej (ZKSMP). Związek KSMP w swojej działalności wiele uwagi poświęcał sprawom kultury fizycznej, m.in. był organizatorem zawodów sportowych w lekkoatletyce (w tym biegów przełajowych) oraz zespołowych gier sportowych (siatkówki i koszykówki); 9) Związek Harcerstwa Polskiego. W drużynach wiele uwagi poświęcono wychowaniu fizycznemu, sportowi i turystyce oraz popularyzacji Polskiej Odznaki Sportowej. Przy hufcach zakładano kluby sportowe, których członkowie uczestniczyli w zawodach szkolnych i międzyszkolnych oraz w obchodach dni sportu polonijnego (7).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Drozdowski M.M.: Ewolucja pojęcia „Polonia” w XIX i XX wieku. [W:] Problemy dziejów Polonii. Warszawa 1979, 5-18; Z dziejów kultury fizycznej w organizacjach polonijnych. Red. Naukowa B. Woltmann. Warszawa 1989, 5. 2. Groniowski K., Skowronek J.: Historia Polski 1795-1914. Warszawa 1971. Słownik Historii Polski, Wyd. VI. Warszawa 1973, 363. 3. Pilch A.: Ogólne prawidłowości emigracji z ziem polskich. Próba typologii i syntezy. [W:] Stan i potrzeby badań nad zbiorowościami polonijnymi. Wrocław-Warszawa-Gdańsk 1976. 4. Murzynowska K.: Polskie wychodźstwo zarobkowe w Zagłębiu Ruhry w latach 1880-1914. Wrocław 1972. 5. Jędrzejowski A.: Polonia duńska w latach 1892-1921. Przegląd Polonijny 1975, 2:17-31. 6. Woltmann B.: Wychowanie fizyczne młodzieży polskiej w Niemczech (1923-1939). Wychowanie Fizyczne i Sport 1997, 1-2:343-353. 7. Woltmann B.: Rozwój organizacyjny polonijnej kultury fizycznej we Francji (1901-1940). [W:] V Krajowa Konferencja Naukowa pt.: Polonijna kultura fizyczna. Gorzów Wlkp. 1990:273-321. 8. Woltmann B.: Polonijne Igrzyska Sportowe. [W:] Z dziejów kultury fizycznej w organizacjach polonijnych. Warszawa 1989:199-228.
Nowa Medycyna 7/1999
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna

Pozostałe artykuły z numeru 7/1999: