Ponad 7000 publikacji medycznych!
Statystyki za 2021 rok:
odsłony: 8 805 378
Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Nauk Medycznych 2/2011, s. 137-145
*Aleksandra Łacko
Rak jelita grubego
Colorectal cancer
Katedra Onkologii Akademii Medycznej im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
Kierownik Katedry: prof. dr hab. med. Jan Kornafel
Streszczenie
Nowotwory jelita grubego stały się istotnym problemem onkologicznym w Polsce, a analiza trendów epidemiologicznych wskazuje, że zachorowalność na raka odbytnicy i okrężnicy będzie rosła. Obecnie roczna liczba nowych zachorowań wynosi około 13 000. Jest też jedynym nowotworem przewodu pokarmowego, w którym możliwe jest prowadzenie badań przesiewowych, a w konsekwencji zmniejszenie umieralności. Indywidualizacja postępowania pozwala zwiększyć skuteczność leczenia i minimalizować działania niepożądane. Chemioterapia pooperacyjna poprawiła rokowanie u chorych na raka okrężnicy w stopniu III, jednak nadal niejasny pozostaje zakres korzyści z chemioterapii uzupełniającej w stopniu II. Wydłużenie przeżyć wieloletnich u chorych w stadium uogólnienia zawdzięczamy wprowadzeniu nowych leków cytotoksycznych oraz ukierunkowanych molekularnie, lepszemu doborowi chorych do leczenia, wielodyscyplinarnej strategii postępowania oraz postępom w leczeniu chirurgicznym zmian przerzutowych, zwłaszcza wątroby. Celem tej pracy jest przedstawienie aktualnego stanu wiedzy i standardów postępowania dotyczących leczenia chorych na raka jelita grubego.
Summary
Colorectal cancer is a major oncological and health problem in Poland. Analysis of epidemiological trends indicate that the incidence of colorectal cancer will increase. Currently about 13 000 new cases are diagnosed annually. Organized screening program may reduce mortality from this malignancy. Personalized therapy is an important goal for improving the outcome of patients with colorectal adenocarcinoma and includes the intention to maximize efficacy and minimize toxicity of chemotherapeutic and molecularly targeted agents. Systemic chemotherapy have improved prognosis for patients with stage III colon cancer, but the role of adjuvant treatment in stage II remains unclear. Increased survival in patients with metastatic disease can be attributed to the introduction of new cytotoxics and biologicals, better selection of patients, multidisciplinary treatment strategy and improved techniques to resect metastatic disease particularly in liver metastases. The purpose of this review is to summarize current knowledge and treatment recommendations for clinical practice for the treatment of patients with colorectal cancer.
Wstęp
Nowotwory jelita grubego stanowią w Polsce około 11% wszystkich nowotworów u mężczyzn i 9% u kobiet. Zajmują drugie miejsce wśród zachorowań u obu płci, a drugie i trzecie miejsce, odpowiednio u mężczyzn i kobiet, w strukturze umieralności z powodu chorób nowotworowych (1). Jednocześnie należą do nowotworów, którym w znacznej mierze można zapobiegać, poprzez odpowiednią dietę oraz unikanie innych czynników ryzyka, a dzięki badaniom przesiewowym możliwe jest wczesne rozpoznanie i w konsekwencji zmniejszenie umieralności (2-4). Około 70% zachorowań występuje u osób starszych, powyżej 65. roku życia (1, 5). Nowotwory okrężnicy w krajach rozwiniętych występują dwukrotnie częściej niż nowotwory odbytnicy (5).
Większość nowotworów jelita grubego stanowią tzw. nowotwory sporadyczne, w etiologii tylko około 5-10% raków mają udział czynniki dziedziczne. Większa zapadalność na nowotwory jelita grubego wiąże się z niektórymi zespołami uwarunkowanymi genetycznie np. zespołem Lyncha (HNPCC – hereditary non-polyposis colorectal cancer), zespołem gruczolakowatej polipowatości rodzinnej (FAP – familial adenomatous polyposis) i zespołem Peutza i Jeghersa (6). Wśród czynników środowiskowych największe znaczenie ma dieta uboga w błonnik (warzywa i owoce), witaminy i wapń, natomiast zawierająca dużo krwistego mięsa i tłuszczy zwierzęcych (2). Do innych czynników zwiększających ryzyko zachorowania należy palenie tytoniu i zespół metaboliczny (u mężczyzn) (5, 7). Hormonoterapia zastępcza preparatami złożonymi, zawierającymi estrogen i progesteron oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne (NSLP) mają działanie protekcyjne (8, 9). NSLP zmniejszają częstość nawrotów sporadycznych polipów gruczołowych, nie wpływają natomiast na ryzyko powstania przemiany złośliwej polipów u chorych z FAP (9). Do chorób znacząco zwiększających ryzyko zachorowania należą: wrzodziejące zapalenie jelita grubego (proporcjonalnie do czasu trwania choroby) i choroba Leśniewskiego-Cohna, oraz wcześniejsze zachorowanie na raka jelita (10, 11).
Zmniejszenie umieralności z powodu raka jelita grubego wykazano w populacji objętej programem badań przesiewowych. Zalecany jest skryning dwuetapowy w populacji od 50. do 74. roku życia: test na krew utajoną w stolcu, uzupełniony o kolonoskopię u osób z wynikiem dodatnim (4). Badania powinny być prowadzone w odstępach 1-2-letnich w ramach populacyjnych programów przesiewowych.
Rokowanie i prognozowanie korzyści z leczenia
Rokowanie u chorych w stadium operacyjnym zależy w pierwszym rzędzie od stopnia zaawansowania choroby. Pięcioletnie przeżycia u chorych w stopniu I wynoszą 85-95%, w stopniu II: 60-80%, w stopniu III: 30-60%. (12). Do dodatkowych czynników rokowniczych należy stopień zróżnicowania histologicznego, naciekanie naczyń krwionośnych i limfatycznych, liczba usuniętych i liczba zajętych węzłów chłonnych, dodatnie lub wąskie (< 1 mm) marginesy chirurgiczne, lokalizacja guza (nowotwory w dolnym odcinku odbytnicy rokują gorzej niż umiejscowione wyżej), szerzenie guza wzdłuż włókien nerwowych, perforacja guza lub niedrożność przewodu pokarmowego (13). Znaczenie rokownicze wydaje się mieć także sposób naciekania guza (rozprężający i naciekający) oraz tzw. „pączkowanie guza” (tumour budding) widoczne w jego inwazyjnych granicach, w postaci pojedynczych komórek nowotworu albo skupisk zawierających nie więcej niż 4 komórki. Wymienione wskaźniki patomorfologiczne mają ograniczoną wartość, dlatego priorytetowym zagadnieniem stało się ustalenie prognostycznych wskaźników molekularnych.
Do potencjalnych biomarkerów tej kategorii zalicza się między innymi: niestabilność mikrosatelitarną (MSI), niestabilność chromosomalną, fenotyp metylatora wysp, utratę heterozygotyczności w chromosomie 18q lub brak białka DCC, stan genu p53, KRAS, BRAF, PTEN, EGFR, wskaźniki proliferacji, aneuploidię. Wartość większości wymienionych wskaźników molekularnych jest niepewna. Pomimo sprzecznych doniesień i braku dowodów z dużych prób klinicznych, autorzy zaleceń Europejskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej (ESMO) wskazują na potrzebę oceny MSI, zwłaszcza u chorych, u których planowane jest leczenie uzupełniające fluoropirymidynami w monoterapii, ponieważ MSI jest wskaźnikiem dobrego rokowania, chorzy z tą cechą nie odnoszą korzyści z leczenia 5-fluorouracylem (16).
Obiecującą metodą w ocenie rokowania i przewidywania odpowiedzi na leczenie są badania mikromacierzy. W kilku niewielkich próbach wykazano ich wartość u chorych na raka odbytnicy w prognozowaniu pCR po chemioradioterapii, a u chorych na raka okrężnicy w ustaleniu rokowania, z większą dokładnością niż TNM. Ocena ryzyka nawrotu jest najbardziej przydatna u chorych w stopniu II, jako kryterium doboru do leczenia uzupełniającego. Przykładowo, częstość nawrotów po 3 latach w grupach wydzielonych na podstawie profilu 12 genów u chorych w stopniu II leczonych w ramach badania QUASAR wynosiła: 12% vs 18% vs 22%, odpowiednio w grupie niskiego, pośredniego i wysokiego ryzyka (17). Ten profil genowy wraz z cechą T i stanem MSI okazał się bardziej precyzyjnym narzędziem oceny rokowania niż klasyczne czynniki patomorfologiczne. Wartość profili genowych wymaga jednak walidacji w dużych grupach chorych.
Prognostycznym wskaźnikiem biochemicznym jest stężenie antygenu karcynoembrionalnego (CEA) w okresie okołooperacyjnym. CEA przekraczające 5 mg/ml wskazuje na gorsze rokowanie, chociaż jego podwyższone miano nie jest wskazaniem do leczenia uzupełniającego (18).
Czynnikiem determinującym rokowanie jest jakość leczenia chirurgicznego (doświadczenie chirurga) oraz dostęp do leczenia skojarzonego, co ma szczególne znaczenie w przypadku raka odbytnicy. W badaniu Medical Research Council (MRC) CR07 (n = 1350), częstość nawrotów miejscowych u chorych po prawidłowo przeprowadzonych zabiegach chirurgicznych poddanych przedoperacyjnej radioterapii była dziewięciokrotnie większa (1% vs 9%) w grupie, w której jakość chirurgii była niedostateczna (19). Jakość leczenia chirurgicznego jest przedmiotem oceny patologicznej. W nowotworach odbytnicy znaczenie prognostyczne ma całkowitą odpowiedź patologiczną u chorych leczonych radioterapią lub radiochemioterapią przedoperacyjną oraz stan marginesów obwodowych (20, 21).
Do czynników prognostycznych związanych z chorym należy stan sprawności, choroby współistniejące, przede wszystkim cukrzyca. Najbardziej znaczącym czynnikiem rokowniczym u chorych na zaawansowanego raka jelita grubego jest stopień sprawności.
Jedynym molekularnym wskaźnikiem predykcyjnym o potwierdzonej wartości jest stan genu KRAS. Jego mutacja, występująca u około 40% chorych na raka jelita grubego, świadczy o braku wrażliwości na leczenie przeciwciałami monoklonalnymi antagonizującymi receptor dla naskórkowego czynnika wzrostu (ang. epidermal growth factor receptor – EGFR) (22). Obecne wskazania rejestracyjne wymagają potwierdzenia prawidłowej postaci genu WT KRAS (ang. wild type), przed planowanym leczeniem panitumumabem oraz cetuksymabem. Do innych wskaźników molekularnych o potencjalnej wartości predykcyjnej dla leczenia przeciwciałami anty-EGFR należą: PTEN, (PTEN – phosphatase and tensin homolog deleted on chromosome ten), kinaza fosfatydyloinozytolu (PIK3) NRAS, BRAF (23, 24).
Klinicznym wskaźnikiem predykcyjnym korzyści z leczenia przeciwciałami anty-EGFR są toksyczności skórne, których nasilenie koreluje z częstością odpowiedzi oraz wydłużeniem czasu przeżycia chorych. Jego słabością jest trudność obiektywnej oceny zmian skórnych, optymalny czas jej przeprowadzenia oraz brak możliwości prognozowania nasilenia powikłań skórnych przed leczeniem. Nieobecność powikłań skórnych nie zawsze świadczy o niepowodzeniu leczenia. Około 20-25% chorych bez zmian skórnych lub z wysypką o niewielkim nasileniu (w stopniu 1) odnosi z niego korzyści (25).
Próbą usystematyzowania wartości czynników prognostycznych i predykcyjnych są na przykład zalecenia Amerykańskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej (ASCO – Americam Society of Clinical Oncology) oraz klasyfikacja proponowana przez College of American Pathologist (tab. 1).
Tabela 1. Wskaźniki prognostyczne i predykcyjne wg zaleceń ASCO i College of American Pathologist w leczeniu raka jelita grubego.
Zalecenia ASCOKlasyfikacja czynników prognostycznych wg College of American Pathologist
Wskaźnik predykcyjny o dowiedzionej wartości:
- Stan KRAS - wskaźnikiem predykcyjnym odpowiedzi na leczenie przeciwciałami monoklonalnymi antagonizującymi EGFR*
- CEA - stężenie CEA > 5 mg/ml prawdopodobnie wskazuje na niekorzystne rokowania, jednak wynik oznaczenia nie powinien wpływać na decyzje dotyczące leczenia uzupełniającego. Zalecane jest oznaczenie CEA podczas okresu obserwacji oraz monitorując odpowiedź na leczenie. W obu przypadkach izolowany wzrost CEA nie powinien być przyczyną rozpoczęcia/zmiany leczenia.
Kategoria I: Wskaźniki prognostyczne lub predykcyjne o udokumentowanej wartości, na podstawie dowodów z badań klinicznych
- TNM (pT i pN)
- naciekanie naczyń krwionośnych i limfatycznych
- dodatnie marginesy operacyjne
- stężenie CEA w okresie okołooperacyjnym
- stan KRAS**
Wskaźniki prognostyczne/predykcyjne o niepewnej lub niedowiedzionej wartości:
- CA 19.9: oznaczenie niezalecane
- Ploidia DNA i proliferacja w ocenie metodą cytometryczną (% komórek w fazie S)
- p53
- TS, DPD i TP
- MSI/hMSH2 lub MLH1
- 18q-/DCC
Kategoria II: Obiecujące wskaźniki prognostyczne lub predykcyjne, na podstawie dowodów z badań klinicznych:
- stopień złośliwości histologicznej (G)
- typ histologiczny guza
- obraz histologiczny typowy dla nowotworów z niestabilnością satelitarną materiału genetycznego lub utrata heterozygotyczności w chromosomie 18q
- stan marginesów radialnych
- ypTNM
- rodzaj naciekania nowotworu
*Na podstawie „The pathogist message”, strona internetowa College of American Pathologist: www.cap.org (17.02.2009)
**Na podstawie opinii ASCO (ASCO Provisional Clinical Opinion), strona www.asco.org/pco/kras.
Skróty: CEA – antygen karcynoembrionalny, TS – syntaza tymidyny, DPD – dehydrogenaza dihydropirymidyny, TP – fosforylaza tymidyny, MSI/hMSH2 – geny naprawy DNA związane z niestabilnością mikrosatelitarną, 18q/DCC – utrata heterozygotyczności w chromosomie 18q.
Rak okrężnicy: zasady leczenia
Leczenie raka jelita grubego w stadium operacyjnym

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
  • Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
  • Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
  • Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.

Opcja #1

19

Wybieram
  • dostęp do tego artykułu
  • dostęp na 7 dni

uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony

Opcja #2

49

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 30 dni
  • najpopularniejsza opcja

Opcja #3

119

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 90 dni
  • oszczędzasz 28 zł
Piśmiennictwo
1. Wojciechowska U, Didkowska J, Tarkowski W, Zatoński W: Nowotwory złośliwe w Polsce w 2004 roku. Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie; Warszawa 2006.
2. WCRF-AICR. Food, nutrition, physical activity, and the prevention of cancer: a global perspective. Washington DC: AICR 2007.
3. Cochrane Database Syst Rev. 2007 Jan 24; (1): CD001216 Screening for colorectal cancer using the faecal occult blood test, Haemoccult.
4. Winawer S, Fletcher R, Rex D et al.: Colorectal cancer screening and surveillance: clinical guidelines and rationale – update based on new evidence. Gastroenterology 2003; 124: 544-560.
5. Labianca R, Nordlinger B, Berenta GD et al.: Primary colon cancer: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, adjuvant treatment and follow-up. Ann Oncol 2010; 21 (suppl 5): v70-v77.
6. Nowacki M et al.: Rak jelita grubego. [W:] Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w nowotworach złośliwych u dorosłych. Krzakowski M. (red.) Warszawa 2009; 423-428.
7. Ahmed RL, Schmitz KH, Anderson KE et al.: The metabolic syndrome and risk of incident colorectal cancer. Cancer 2006; 107: 28-36.
8. Chlebowski RT, Wactawski-Wende J, Ritenbaugh C et al.: Estrogen plus progestin and colorectal cancer in postmenopausal women. N Engl J Med 2004; 350: 991-1004.
9. Asano TK, McLeod RS: Nonsteroidal anti-inflammatory drugs and aspirin for the prevention of colorectal adenomas and cancer: a systematic review. Dis Colon Rectum 2004; 47: 665-673.
10. von Roon AC, Reese G, Teare J et al.: The risk of cancer in patients with Crohn?s disease. Dis Colon Rectum 2007; 50: 839-855.
11. Eaden JA, Abrams KR, Mayberry JF: The risk of colorectal cancer in ulcerative colitis: a meta-analysis. Gut 2001; 48: 526-535.
12. Berrino F, De Angelis R, Sant M et al.: Survival for eight major cancers and all cancers combined for European adults diagnosed in 1995-99: results of the EUROCARE-4 study. Lancet Oncol 2007; 8: 773-783.
13. Zlobec I, Lugli A: Prognostic and predictive factors in colorectal cancer. J Clin Pathol 2008; 61: 561-569.
14. Ribic CM, Sargent DJ, Moore MJ et al.: Tumor microsatellite-instability status as a predictor of benefit from fluorouracil-based adjuvant chemotherapy for colon cancer. N Engl J Med 2003; 349: 247-257.
15 Sargent D, Marsoni S, Thibodeau SN et al.: Confirmation of deficient mismatch repair (dMMR) as a predictive marker for lack of benefit from 5-FU based chemotherapy in stage II and III colon cancer (CC). A pooled molecular reanalysis of randomized chemotherapy trials. Proc ASCO 2008; 26: 4008.
16. Bertagnolli MM, Niedzwiecki D, Compton CC et al.: Microsatellite instability predicts improved response to adjuvant therapy with irinotecan, fluorouracil, and leucovorin in stage III colon cancer: Cancer and Leukemia Group B Protocol 89803. J Clin Oncol 2009; 27: 1814-1821.
17. Kerr D, Gray R, Quirke P et al.: A quantitative multigene RT-PCR assay for prediction of recurrence in stage II colon cancer: Selection of the genes in four large studies and results of the independent, prospectively designed QUASAR validation study. J Clin Oncol 2009; ASCO Annual Meeting Proceedings, Vol 27, No 15S (May 20 Supplement), abstrakt 4000.
18. Locker GY, Hamilton S, Harris J et al.: ASCO update recommendations for the use of tumor markers in gastrointestinal cancer. J Clin Oncol 2006; 24: 5313-5327.
19. Quirke P, Sebag-Montefiore D, Steele R et al.: Local recurrence after rectal cancer resection is strongly related to the plane of surgical dissection and is further reduced by preoperative short course radiotherapy: Preliminary results of the MRC CR07 trial. J Clin Oncol 2006; 24: 149 (abstrakt 3512).
20. Nagtegaal ID, van de Velde CJH, van der Worp E et al.: Macroscopic evaluation of rectal cancer resection specimen: Clinical significance of the pathologist in quality control. J Clin Oncol 2002; 20: 1729-1734.
21. Iris D. Nagtegaal, Phil Quirke: What Is the Role for the Circumferential Margin in the Modern Treatment of Rectal Cancer? J Clin Oncol 2008; 24: 303-312.
22. Amado RG, Wolf M, Peeters M et al.: Wild-type KRAS is required for panitumumab efficacy in patients with metastatic colorectal cancer. J Clin Oncol 2008; 26: 1626-1634.
23. Kohne C, Rougier P, Stroh C: Cetuximab with chemotherapy (CT) as first-line treatment for metastatic colorectal cancer (mCRC): A meta-analysis of the CRYSTAL and OPUS studies according to KRAS and BRAF mutation status. Gastrointestinal Cancer Symposium 2010 (Abstrakt 406).
24. Tol J, Koopman M, Cats A et al.: BRAF mutation is associated with decreased outcome in patients with advanced colorectal cancer treated with chemotherapy and bevacizumab with or without cetuximab. ECCO/ESMO Congress 2009. Eur J Cancer 2009; 7, 321 (Abstract O-6002).
25. Lenz HJ, Van Cutsem E, Khambata-Ford S et al.: Multicenter phase II and translational study of cetuximab in metastatic colorectal carcinoma refractory to irinotecan, oxaliplatin, and fluoropyrimidines. J Clin Oncol 2006; 24: 4914-4921.
26. Single-stage treatment for malignant left-sided colonic obstruction: a prospective randomized clinical trial comparing subtotal colectomy with segmental resection following intraoperative irrigation. The SCOTIA Study Group. Subtotal Colectomy versus On-table Irrigation and Anastomosis. Br J Surg 1995; 82: 1622-1627.
27. Gill S, Loprinzi CL, Sargent DJ et al.: Pooled analysis of fluorouracil- based adjuvant therapy for stage II and III colon cancer: who benefits and by how much? J Clin Oncol 2004; 22: 1797-1806.
28. Andre T, Boni C, Mounedji-Boudiaf L et al.: Oxaliplatin, fluorouracil, and leucovorin as adjuvant treatment for colon cancer. N Engl J Med 2004; 350: 2343-2351.
29. Andre T, Boni C, Navarro M et al.: Improved overall survival with oxaliplatin, fluorouracil and leucovorin as adjuvant treatment in stage II or III colon cancer in the MOSAIC trial. J Clin Oncol 2009; 27: 3109-3116.
30. Twelves C, Wong A, Nowacki MP et al.: Capecitabine as adjuvant treatment for stage III colon cancer. N Engl J Med 2005; 352: 2696-2704.
31. Wolmark N, Wieand HS, Kuebler JP et al.: A phase III trial comparing FULV to FULV + oxaliplatin in stage II or III carcinoma of the colon: Results of NSABP Protocol C-07. Proc ASCO 2005; 23: 16.
32. Haller D, Tabernero J, Maroun J et al.: First efficacy findings from a randomized phase III trial of capecitabine + oxaliplatin vs. bolus 5-FU/LV for stage III colon cancer (NO16968/XELOXA study). Proc ESMO. European Journal of Cancer Supplements 2009; 7 (3): 4 (Abstr 5LBA).
33. Saltz L, Niedzwiecki D, Hollis D et al.: Irinotecan plus fluorouracil/leucovorin (IFL) versus fluorouracil/leucovorin alone (FL) in stage III colon cancer (intergroup trial CALGB C89803). Proc ASCO 2004; 22: 245.
34. Van Cutsem E, Labianca R, Bodoky G et al.: Randomized phase III trial comparing biweekly infusional fluorouracil/leucovorin alone or with irinotecan in the adjuvant treatment of stage III colon cancer: PETACC 3. J Clin Oncol 2009; 27: 3117-3125.
35. Ychou M, Raoul JL, Douillard JY et al.: A phase III randomized trial of LV5FU2 + irinotecan versus 5LV5FU2 alone in adjuvant high-risk colon cancer (FNCLCC Accord02/FFCD 9802). Ann Oncol 2009; 20: 674-680.
36. Goldberg RM, Tabah-Fisch I, Bleiberg H et al.: Pooled analysis of safety and efficacy of oxaliplatin plus fluorouracil/leucovorin administered bimonthly in elderly patients with colorectal cancer. J Clin Oncol 2006; 24: 4085-4091.
37. Nordlinger B, Van Cutsem E, Gruenberger T et al.: European Colorectal Metastases Treatment Group; Sixth International Colorectal Liver Metastases Workshop. Combination of surgery and chemotherapy and the role of targeted agents in the treatment of patients with colorectal liver metastases: recommendations from an expert panel. Ann Oncol 2009; 20: 985-992.
38. Nordlinger B, Van Cutsem E, Rougier P et al.: Does chemotherapy prior to liver resection increase the potential for cure in patients with metastatic colorectal cancer? A report from the European Colorectal Metastases Treatment Group. Eur J Cancer 2007; 43: 2037-2045.
39. Nordlinger B, Sorbye H, Glimelius B et al.: Perioperative chemotherapy with FOLFOX4 and surgery versus surgery alone for resectable liver metastases from colorectal cancer (EORTC Intergroup trial 40983): a randomised controlled trial. Lancet 2008; 371: 1007-1016.
40. Bokemeyer C, Bondarenko I, Makhson A et al.: Fluorouracil, leucovorin, and oxaliplatin with and without cetuximab in the first-line treatment of metastatic colorectal cancer. J Clin Oncol 2009; 27: 663-671.
41. Van Cutsem E, Kohne CH, Hitre E et al.: Cetuximab and chemotherapy as initial treatment for metastatic colorectal cancer. N Engl J Med 2009; 360: 1408-1417.
42. Cassidy J, Cunningham D, Berry SR et al.: Surgery with curative intend in patients treated with first line chemotherapy + bevacizumab for metastatic colorectal cancer: First BEAT and BO16966, J Clin Oncol 2007; 26 (abstrakt 4022).
43. Falcone A, Ricci S, Brunetti I et al.: Phase III trial of infusional fluorouracil, leucovorin, oxaliplatin, and irinotecan (FOLFOXIRI) compared with infusional fluorouracil, leucovorin, and irinotecan (FOLFIRI) as first-line treatment for metastatic colorectal cancer: the Gruppo Oncologico Nord Ovest. J Clin Oncol 2007; 25: 1670-1676.
44. Douillard JY, Cunningham D, Roth AD et al.: Irinotecan combined with fluorouracil compared with fluorouracil alone as first-line treatment for metastatic colorectal cancer: a multicentre randomised trial. Lancet 2000; 355: 1041-1047.
45. de Gramont A, Figer A, Seymour M et al.: Leucovorin and fluorouracil with or without oxaliplatin as first-line treatment in advanced colorectal cancer. J Clin Oncol 2000; 18: 2938-2947.
46. Tournigand C, Andre T, Achille E et al.: FOLFIRI followed by FOLFOX6 or the reverse sequence in advanced colorectal cancer: a randomized GERCOR study. J Clin Oncol 2004; 22: 229-237.
47. Grothey A, Sargent D, Goldberg R, Schmoll HJ: Survival of patients with advanced colorectal cancer improves with the availability of fluorouracil leucovorin, irinotecan, and oxaliplatin in the course of treatment. J Clin Oncol 2004; 22: 1209-1214.
48. Van Cutsem E, Hoff PM, Harper P et al.: Oral capecitabine vs intravenous 5- fluorouracil and leucovorin: integrated efficacy data and novel analyses from two large, randomised phase III trials. Brit J Cancer 2004; 90: 1190-1197.
49. Rougier P, Van Cutsem E, Bajetta E et al.: Randomised trial of irinotecan versus fluorouracil by continuous infusion after fluorouracil failure in patients with metastatic colorectal cancer. Lancet 1998; 352: 1407-1412.
50. Porschen R, Arkenau HT, Kubicka S et al.: Phase III study of capecitabine plus oxaliplatin compared with fluorouracil and leucovorin plus oxaliplatin in metastatic colorectal cancer: a final report of the AIO Colorectal Study Group. J Clin Oncol 2007; 25: 4217-4223.
51. Fuchs CS, Marshall J, Mitchell E et al.: Randomized, controlled trial of irinotecan plus infusional, bolus, or oral fluoropyrimidines in first-line treatment of metastatic colorectal cancer: results from the BICC-C study. J Clin Oncol 2007; 25: 4779-4786.
52. Seymour M, Maughan T, Ledermann J et al.: Different strategies of sequential and combination chemotherapy for patients with poor prognosis advanced colorectal cancer (MRC FOCUS): a randomised controlled trial. Lancet 2007; 370: 143-152.
53. Koopman M, Antonini NF, Douma J et al.: Sequential versus combination chemotherapy with capecitabine, irinotecan, and oxaliplatin in advanced colorectal cancer (CAIRO): a phase III randomised controlled trial. Lancet 2007; 370: 135-142.
54. Chibaudel B, Maindrault-Goebel F, Lledo G et al.: Can chemotherapy be discontinued in unresectable metastatic colorectal cancer? The GERCOR OPTIMOX2 Study. J Clin Oncol 2009; 27: 5727-5733.
55. Hurwitz H, Fehrenbacher L, Novotny W et al.: Bevacizumab plus irinotecan, fluorouracil, and leucovorin for metastatic colorectal cancer. N Engl J Med 2004; 350: 2335-2342.
56. Giantonio BJ, Catalano PJ. Meropol NJ et al.: Bevacizumab in combination with oxaliplatin, fluorouracil, and leucovorin (FOLFOX4) for previously treated metastatic colorectal cancer: results from the Eastern Cooperative Oncology Group study E3200. J Clin Oncol 2007; 25: 1539-1544.
57. Hecht JR, Mitchell E, Chidiac T et al.: A randomized phase IIIB trial of chemotherapy, bevacizumab and panitumumab coampared with chemotherapy and bevacizumab for metastatic colorectal cancer. J Clin Oncol 2009; 27 (5): 672-680.
58. To J, Koopman M, Cats A: Chemotherapy, bevacizumab and cetuximab in metastatic colorectal cancer. N Egl J Med 2009; 360 (6): 563-572.
59. Cunningham D, Humblet Y, Siena S et al.: Cetuximab monotherapy and cetuximab plus irinotecan in irinotecan refractory metastatic colorectal cancer. N Engl J Med 2004; 351: 337-345.
60. Jonker D, O?Callaghan C, Karapetis C et al.: Cetuximab for the treatment of colorectal cancer. N Engl J Med 2007; 357: 2040-2048.
61. Van Cutsem E, Peeters M, Siena S et al.: Open-label phase III trial of panitumumab plus best supportive care compared with best supportive care alone in patients with chemotherapy-refractory metastatic colorectal cancer. J Clin Oncol 2007; 25: 1658-1664.
62. Maughan TS, Adams R, Smith CG et al.: Identification of potentially responsive subsets when cetuximab is added to oxaliplatin-fluoropyrimidine chemotherapy (CT) in first-line advanced colorectal cancer (aCRC): Mature results of the MRC COIN trial. J Clin Oncol 2010; 28: 15s, (suppl; abstr 3502).
63 Folkesson J, Birgisson H, Pahlman L et al.: Swedish Rectal Cancer Trial: long lasting benefits from radiotherapy on survival and local recurrence rate. J Clin Oncol 2005; 23: 5644-5650.
64. Bosset JF, Collette L, Calais G et al.: Chemotherapy with preoperative radiotherapy in rectal cancer. N Engl J Med 2006; 355: 1114-1123.
65. Bujko K, Nowacki MP, Nasierowska-Guttmejer A et al.: Longterm results of randomized trial comparing preoperative short-course radiotherapy with preoperative conventionally fractionated chemoradiation for rectal cancer. Br J Surg 2006; 93: 1215-1223.
66. Gerard JP, Conroy T, Bonnetain F et al.: Preoperative radiotherapy with or without concurrent fluorouracil and leucovorin in T3-T4 rectal cancers: Results of FFCD 9203. J Clin Oncol 2006; 24: 4620-4625.
67. Gérard JP, Azria D, Gourgou-Bourgade S et al.: Comparison of two neoadjuvant chemoradiotherapy regimens for locally advanced rectal cancer: Results of the phase III trial ACCORD 12/0405-Prodige 2. J Clin Oncol 2010; 28: 1638-1644.
68. Tsikitis VL, Malireddy K, Gree EA et al.: Postoperative surveillance recommendations for early stage colon cancer based on results from the clinical outcomes of surgical therapy trial. J Clin Oncol 2009; 27: 3671-3676.
otrzymano: 2010-12-21
zaakceptowano do druku: 2011-01-10

Adres do korespondencji:
*Aleksandra Łacko
Katedra Onkologii Akademii Medycznej im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
pl. Hirszfelda 12, 53-413 Wrocław
tel./fax: (71) 361-91-11
e-mail: olalacko@wp.pl

Postępy Nauk Medycznych 2/2011
Strona internetowa czasopisma Postępy Nauk Medycznych