Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 3/2011, s. 185-190
Barbara Król-Kogus, *Mirosława Krauze-Baranowska
Kozieradka pospolita (Trigonella foenum graecum L.) – tradycja stosowania na tle wyników badań naukowych
Fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) – traditional herb on the background of the research studies
Katedra i Zakład Farmakognozji z Ogrodem Roślin Leczniczych Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego
Kierownik Katedry i Zakładu: dr hab. Mirosława Krauze-Baranowska, prof. nadzw.
Summary
Fenugreek is a plant providing two medicinal drugs – seed and herb, which posses an age-old tradition of usage, especially in Asia. In European countries fenugreek seeds are used as a hypolipidemic and lowering sugar level in blood agent. During the last few years several studies have been published, which revealed also antiphlogistic and antibacterial properties of seeds. This type of activity is due to a presence of steroidal saponins. On the other hand, the seeds have neurological activity comprising acetylocholinesterase inhibition and stimulation of neuron outgrowth. Numerous studies confirm multidirectional influence of fenugreek seeds on gastrointestinal tract, i.a. anti-ulcer, hepatoprotective activity and protection against colon cancer. Seeds of fenugreek are source of phytoestrogenes, and its use as a constituent of dietary supplements may arise controversies.
Wstęp
Kozieradka pospolita (Trigonella foenum-graecum L.) jest jednoroczną rośliną zielną, należącą do rodziny bobowatych (Leguminosae). Owocem jest brunatny strąk o długości 15-20 cm, zawierający ok. 15 twardych, żółtobrązowych nasion o romboidalnym kształcie i silnym aromacie.
W stanie naturalnym kozieradka występuje w rejonie Morza Śródziemnego: w Pakistanie, Turcji i Sudanie oraz Indiach i Chinach (1). W krajach europejskich T. foenum-graecum spotykana jest jako efemerofit. Jest uprawiana w Azji i Europie jako roślina pastewna. Wysoka zawartość białka, witamin oraz związków mineralnych powoduje, że nasiona kozieradki są cennym składnikiem pasz.
Wysuszone nasiona lub sporządzony z nich kleik, a także preparaty galenowe, są podawane doustnie jako środek odżywczy, pobudzający apetyt i wspomagający trawienie w dolegliwościach przewodu pokarmowego: dyspepsjach, wzdęciach, zapaleniu błony śluzowej żołądka (1, 2, 3) oraz chorobach wątroby (1). Są wykorzystywane również jako surowiec o działaniu wykrztuśnym w chorobach górnych dróg oddechowych (1). W medycynie tradycyjnej gorące okłady z nasion kozieradki (kataplazmy) są stosowane w leczeniu miejscowych stanów zapalnych skóry i tkanki podskórnej, m.in. czyraków, ropni i owrzodzeń (1, 2, 3). Kataplazmy sporządzane ze sproszkowanych nasion wykazują działanie zmiękczające, łagodzące stany zapalne oraz redukujące obrzęki, stąd też stosuje się je w leczeniu drobnych urazów, stłuczeń i siniaków (1, 2, 3).
Nasiona i liście kozieradki są w Azji popularnym warzywem, a wysuszone i sproszkowane nasiona, dodawane do potraw, stanowią cenioną przyprawę. Opisana w hinduskiej księdze leczniczych surowców roślinnych Ayurweda (2500-600 p.n.e.) pod nazwą methi, kozieradka pospolita od wieków wykorzystywana jest w medycynie azjatyckiej. Nasiona wzmagają laktację i wykorzystywane są jako środek mlekopędny (2, 4). Zgodnie z tradycyjną medycyną chińską i hinduską, nasiona methi polecane są w leczeniu cukrzycy jako środek obniżający poziom glukozy we krwi (1, 2).
W Iranie liście kozieradki są popularnym surowcem leczniczym w chorobach narządu wzroku: zapaleniu brzegów powiek (blepharitis marginalis), czyraku mnogim, a nawet w jaglicy (5).
Chemizm
Kozieradka jest bogatym źródłem związków biologicznie aktywnych o zróżnicowanej budowie chemicznej. Nasiona zawierają bogaty zespół flawonoidów, w którym obok wolnych flawonów (luteoliny (6) i trycyny (7, 8)), flawanonów (naryngeniny (7)) oraz flawonoli (kwercetyny (7)), występują także ich O-, C-, oraz C-O-glikozydy a także C-diglikozydy, m.in. witeksyna (ryc. 1), izowiteksyna, orientyna (ryc. 2) i izoorientyna (6, 7, 9, 10, 11), wicenina-1 oraz wicenina-2 (10, 12) oraz estry C-glikozydów (8, 11). Najnowsze badania potwierdziły występowanie w nasionach kozieradki izoflawonów – metabolitów wtórnych o charakterze fitoestrogenów (8), m.in. biochaniny A, formononetyny, daidzeiny i in. (8). Natomiast w zielu kozieradki dominują O-glikozydowe pochodne kemferolu i kwercetyny (13).
Ryc. 1. Witeksyna.
Ryc. 2. Orientyna.
Nasienie kozieradki jest znanym surowcem saponinowym, zawierającym saponiny steroidowe, w tym pochodne spirostanu i furostanu. Na przestrzeni lat określono strukturę praktycznie wszystkich związków z zespołu obejmującego wolne aglikony, tj. ?-5-nie-nasycone pochodne cyklopentanoperhydrofenantrenu i ich 25-epimery: diosgeninę i jamogeninę (14, 15, 16, 17), jukkageninę (16, 17) i lilageninę (16) oraz pochodne 5α-nasycone i ich 25-epimery: tigogeninę (14, 17) i neotigogeninę (14, 16, 17) oraz gitogeninę (14, 16, 17) i neogitogeninę (16, 17). Ponadto obok aglikonów, nasiona zawierają liczne glikozydy pochodne furostanu, różniące się zarówno rodzajem podstawników pięciopierścieniowego szkieletu, jak i budową łańcuchów cukrowych (18-26). Dotychczas zidentyfikowano jako pochodne glikozydowe: trigofenozydy A-G (18-21), trigoneozydy I-XIII (22, 23, 27) oraz glikozydy pochodne spirostanu (diosgeniny (ryc. 3)): grekuniny H-N (28) (w zielu kozieradki obecne są grekuniny A-G (28, 29)).
Ryc. 3. Diosgenina.
Zespół metabolitów wtórnych obejmuje również związki o budowie alkaloidowej, w tym alkaloid pirydynowy trygonelinę – N-metylobetainę kwasu nikotynowego (30, 31). Zawartość trygoneliny w świeżych nasionach jest znacznie wyższa niż w suszonych, ponieważ w podwyższonej temperaturze związek ulega rozkładowi do kwasu nikotynowego (witaminy PP) (32).
Ponadto nasiona kozieradki są bogatym źródłem śluzu (galaktomannany) (33, 34), witamin, w tym amidu kwasu nikotynowego (witaminy PP) (30), związków mineralnych (35) i substancji zapachowych (36).
Działanie farmakologiczne
Działanie hipoglikemiczne i przeciwhiperglikemiczne
Opisane już w starożytności, obniżające poziom glukozy we krwi, działanie nasion T. foenum-graecum, potwierdzono w warunkach in vivo na zwierzętach i ludziach (37). W eksperymentach na zwierzętach wykazano, że suplementacja diety nasionami kozieradki, w przebiegu cukrzycy indukowanej aloksanem, stymuluje obniżoną aktywność enzymów glikolitycznych, m.in. kinazy pirogronianowej (PK) i związanych z NADP enzymów lipogenicznych (m.in. dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej) oraz normalizuje podwyższoną aktywność enzymów glukoneogenicznych (glukozo-6-fosfataz i fruktozo-1,6-bisfosfataz) (38, 39).
Badania wskazują, że mechanizm działania ekstraktu z nasion kozieradki obejmuje także aktywację w adipocytach i komórkach wątroby insulinowej ścieżki sygnalizacyjnej (40).
W obecności wyciągu z nasion kozieradki obserwowano aktywację podjednostki β receptora insulinowego (IR-β), prowadzącą do szeregu przemian biochemicznych (fosforylacja białek, synteza przekaźników drugiego rzędu, aktywacja kinazy białkowej C), którego skutkiem była translokacja z przestrzeni międzykomórkowej do błony komórkowej insulinozależnego transportera glukozy GLUT-4, obecnego w adipocytach i tkance mięśniowej (39, 40) oraz zwiększony wychwyt glukozy. W przeciwieństwie jednak do insuliny, ekstrakt z nasion kozieradki nie powodował aktywacji kinazy białkowej B (40).
Działanie hipoglikemiczne surowca wynika prawdopodobnie z synergistycznego wpływu różnych związków chemicznych. Dzięki obecności znacznych ilości galaktomannanów, nasiona kozieradki przyjmowane doustnie w postaci kleiku, opóźniają opróżnianie żołądka (41) i redukują poposiłkowy wzrost stężenia glukozy (42, 43). Hamują aktywność enzymów rozkładających węglowodany (41) oraz obniżają poziom glukozy w moczu (43).
Źródłem aktywności hipoglikemicznej jest również obecny w nasionach kozieradki nietypowy aminokwas – 4-hydroksyizoleucyna. Wykazano, że zwiększa on uwalnianie insuliny z komórek wysepek Langerhansa (44). Jest to działanie dwufazowe, zależne od stężenia glukozy, udowodnione przy braku obecności innych agonistów uwalniania insuliny (44). Działanie insulinotropowe i obniżanie stężenia glukozy we krwi obserwowano także u zwierząt z cukrzycą typu 2 oporną na insulinę (45).
W badaniach na szczurach, z cukrzycą indukowaną aloksanem, wskazano na związek aktywności przeciwcukrzycowej z obecnością saponin (46). Działanie hipoglikemiczne wykazuje również alkaloid trygonellina (30), a zespół polifenoli z surowca zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę w stopniu porównywalnym z metforminą (47).
Działanie hipolipidemiczne
Nasiona kozieradki po podaniu doustnym powodują obniżenie w surowicy krwi stężenia całkowitego cholesterolu, LDL (lipoproteiny niskiej gęstości; low density lipoproteins) TG (triglicerydy) i VLDL (lipoproteiny o bardzo małej gęstości; very low density lipoproteins) (41, 48-50). Obniżeniu ulega również ogólny poziom lipidów oraz białek zawierających ApoB (apolipoproteina B, główny białkowy składnik LDL) (51). W mechanizmie działania uwzględnia się wpływ obecności saponin steroidowych. Związki te, częściowo rozkładane w przewodzie pokarmowym do sapogenin (52), nasilają metabolizm cholesterolu i jego przemianę w wątrobie do kwasów żółciowych (41, 53) oraz stymulują ich wydalanie, m.in. w postaci kompleksów z błonnikiem (41). Jednocześnie hamują aktywność lipazy i opóźniają wchłanianie związków tłuszczowych (53).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2011-06-10
zaakceptowano do druku: 2011-07-15

Adres do korespondencji:
*dr hab. Mirosława Krauze-Baranowska, prof. nadzw.
Katedra i Zakład Farmakognozji z Ogrodem Roślin Leczniczych Gdański Uniwersytet Medyczny
ul. Gen. J. Hellera 107, 80-415 Gdańsk
tel.: (58) 349-31-60
e-mail: krauze@gumed.edu.pl

Postępy Fitoterapii 3/2011
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii