Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 4/2011, s. 248-253
*Elżbieta Studzińska-Sroka, Wiesława Bylka
Glukozamina – pomoc w leczeniu osteoartrozy
Glucosamine – aid for the treatment of osteoarthrosis
Katedra i Zakład Farmakognozji, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. Irena Matławska
Summary
Osteoarthrosis is a frequent disease of joints. It is defined as a set of changes in the structure and function of the elements making up joints, which has its origin in the imbalance between anabolic and catabolic processes in articular cartilage. In the treatment of osteoarthrosis, physical exercise and pharmacotherapy are used. In the therapy of this disease, glucosamine is used. Glucosamine is produced in human body but is not present in the food consumed. Because of that its delivery to the organism requires supplementation of medicinal products. The mechanism of glucosamine activity is not completely understood. There are studies whose results show that cartilage cells embed glucosamine molecules in the chains of glycosaminoglycans. However, other studies contradict this conception. It is known that a dose sufficient to achieve the therapeutic effect is 1500 mg/day. It has also been found that glucosamine sulphate has a very low level of toxicity and is well tolerated even in very large doses of glucosamine (5000-15000 mg/kg) after oral administration. Glucosamine is a substance that can be safely used during pregnancy because it does not increase the risk of the appearance of malformations in the fetus. The effectiveness of commercially available products containing glucosamine differs, which could also affect the differences in clinical outcomes.
Wstęp
Choroba zwyrodnieniowa stawów, czyli osteoartroza, jest często występującym zaburzeniem prawidłowej funkcji stawów. Jej następstwem są dolegliwości bólowe oraz niepełna sprawność ruchowa, co pogarsza aktywność fizyczną chorego. Osteoartroza dotyczy głównie stawów dużych: kolanowych, biodrowych i kręgosłupa (1). Ocenia się, że cierpi na nią ok. 60% osób powyżej 60. roku życia. Choroba ta, przez wielu specjalistów określana jako „kopciuszek w reumatologii”, jest poważnym problemem zdrowotnym i stanowi drugą, po chorobie niedokrwiennej serca, przyczynę niezdolności obywateli do pracy (1, 2).
Patogeneza
Nie ma jednoznacznej definicji choroby zwyrodnieniowej stawów. Określa się ją jako zespół zmian struktury oraz funkcji, elementów tworzących staw (chrząstki stawowej, warstwy podchrzęstnej kości, płynu stawowego, torebki stawowej i mięśni). Badania wskazują, że osteoartroza jest wynikiem zachwiania równowagi pomiędzy procesami anabolicznymi i katabolicznymi zachodzącymi w chrząstce stawowej (2).
Tkanka chrzęstna odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu narządu ruchu. Udowodniono, że jej uszkodzenie prowadzi do zaburzeń prawidłowego działania stawu, a w niektórych przypadkach nawet do trwałego kalectwa (1). Przyczyn degeneracji chrząstki jest wiele. Należą do nich m.in. czynniki fizyczne, genetyczne, otyłość, zaburzenia hormonalne, wiek, płeć, rasa, zaburzenia metabolizmu komórek chrzęstnych, przewlekłe reakcje zapalne, wady postawy, wrodzona dysplazja stawu biodrowego, sporty wyczynowe i rekreacyjne (zwłaszcza u kobiet w wieku przedmenopauzalnym) (2). Ponieważ tkanka chrzęstna pozbawiona jest naczyń limfatycznych, krwionośnych i receptorów nerwowych, choroba zwyrodnieniowa stawów, pomimo postępującego zniszczenia chrząstki, przebiega często bez niepokojących objawów choroby zapalnej (2).
Leczenie
Leczenie osteoartrozy rozpoczyna się od oceny zaawansowania choroby. W tym celu wykorzystywana jest wizualna skala analogowa VAS (ang. Visual Analogue Scale), oraz tzw. wskaźnik WOMAC (ang. Western Ontario and McMaster University Osteoarthritis Index – ankieta zawierająca pytania dotyczące bólu i ograniczeń w wykonywaniu wielu czynności) (3). Stosowanie odpowiednich ćwiczeń fizycznych ma korzystny wpływ na stan pacjenta, dlatego w terapii choroby zwyrodnieniowej stawów ważne jest wdrożenie zarówno leczenia farmakologicznego jak i niefarmakologicznego (1). Farmakoterapia w przypadku choroby zwyrodnieniowej stawów zależy od wielu czynników i powinna być ustalana w sposób indywidualny (1). Wśród leków zalecanych w chorobie zwyrodnieniowej stawów wymienić należy: leki przeciwbólowe, niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), koksyby, glikokortykosteroidy, a także leki z grupy SYSADOA (ang. Symptomatic Slow Acting Drugs for Osteoarthritis), do których zaliczane są: hialuroniany, metylosulfometan (MSM), siarczan chondroityny oraz siarczan lub chlorowodorek glukozaminy (3, 4).
Glukozamina
Glukozamina to naturalna substancja wytwarzana w organizmie z cząsteczek glukozy i glutaminy przy udziale enzymu, syntetazy glukozaminy. Chemicznie jest to 2-amino-2-dezoksy-D-glukoza, pochodna glukozy, w której w miejsce grupy hydroksylowej –OH przy atomie węgla C-2 została wprowadzona grupa aminowa –NH2 (5). Należąca do aminomonosacharydów cząsteczka jest częstym składnikiem tkanek i wydzielin ludzkiego organizmu. Syntetyzowana jest w małych ilościach, a zdolność do jej wytwarzania obniża się z wiekiem. Stanowi ona substrat do biosyntezy glikozaminoglikanów i proteoglikanów, które są ważnym elementem substancji międzykomórkowej chrząstki (6). Z uwagi na wysoką zawartość glukozaminy w chrząstce stawowej, już ponad 30 lat temu wysunięto hipotezę, że jej zażywanie przez pacjentów może przynieść ulgę w dolegliwościach wynikających z choroby zwyrodnieniowej stawów (7). Glukozamina nie występuje w żadnym z podstawowych produktów żywnościowych i nie jest możliwe jej przyjmowanie w spożywanych posiłkach. W celu dostarczenia glukozaminy do organizmu, konieczna jest suplementacja produktami leczniczymi (8). Glukozamina jest dostępna na rynku w trzech formach: siarczanu, chlorowodorku oraz jako N-acetyloglukozamina (9). Związki te otrzymywane są na skalę przemysłową z chityny, polisacharydu budującego m.in. szkielet zewnętrzny organizmów morskich oraz ściany komórkowe grzybów (6). Istnieje również glukozamina syntetyczna (9).
Działanie glukozaminy
Mechanizm działania glukozaminy nie jest do końca poznany. Institute of Medicine Report (2004) podaje, że przeprowadzono około 40 badań w warunkach in vitro, celem określenia wpływu glukozaminy na metabolizm glukozy, wydzielanie insuliny, metabolizm lipidów, tkankę chrzęstną oraz na działanie cytokin (7).
Przeniesienie glukozaminy do komórek odbywa się za pomocą białek transportowych glukozy GLUT (ang. Glucose Transporter). Badania wykazały, że w niektórych tkankach glukozamina ma większe powinowactwo do błonowych przenośników (GLUT2) i szybciej od glukozy jest wbudowywana do wytwarzanych w komórce glikoprotein (10). Zbadano, że glukozamina jest wykorzystywana przez chondrocyty (komórki wchodzące w skład tkanki chrzęstnej), które wbudowują jej cząsteczki w łańcuchy glikozaminoglikanów (11). Glukozamina zmniejsza także aktywność niektórych enzymów odgrywających rolę w procesach degradacji chrząstki stawowej (metaloproteazy macierzy) (6). Wykazano, że w tkance chrzęstnej dotkniętej osteoartrozą, procesy naprawcze nie zachodzą w sposób prawidłowy. Dzielące się chondrocyty nie są w stanie dotrzeć do uszkodzonych obszarów chrząstki. Wynika to ze spadku zdolności adhezji do białek zewnątrzkomórkowej macierzy, szczególnie do fibronektyny (12). Piperno i wsp. (13) zbadali wpływ siarczanu glukozaminy na zdegenerowane zwyrodnieniem komórki tkanki chrzęstnej. Siarczan glukozaminy, stosowany w stężeniu 50-500 μmol, przywracał właściwości adhezyjne do fibronektyny, chondrocytów izolowanych z chrząstki głowy kości udowej stawu objętego zwyrodnieniem. Wpływało to korzystnie na regenerację dotkniętej chorobą tkanki.
Wyniki innych badań sugerują zależną od dawki zdolność glukozaminy do hamowania aktywności prozapalnych cytokin IL-1β oraz zdolność zmniejszania produkcji nitratów (NO-2) i prostaglandyn (PGE2), co ma korzystny wpływ na zachodzące w tkance chrzęstnej procesy naprawcze (14).
Istnieją badania, które poddają w wątpliwość pogląd, że lecznicze działanie glukozaminy w chorobie zwyrodnieniowej stawów jest skutkiem polepszenia produkcji glikozaminoglikanów w chrząstce stawowej. Wskazują one, że synteza glikozaminoglikanów następowała tylko po zastosowaniu bardzo wysokiej dawki glukozaminy (>100 μmol). Biggee i wsp. (11) wykazali, że nie więcej niż 2% galaktozaminy wbudowanej w siarczan chondroityny, pochodzi z glukozaminy inkubowanej z komórkami ludzkich chondrocytów. Biorąc pod uwagę uzyskane wyniki wysunięto hipotezę, że po podaniu doustnym ilość glukozaminy w surowicy krwi jest zbyt mała by wpłynąć bezpośrednio na syntezę chondroityny.
Farmakokinetyka
Zbadano, że u ludzi wytwarzanie endogennej glukozaminy utrzymuje się na poziomie 4-20 g/dzień (7). Stwierdzono również, że stężenie glukozaminy we krwi u osób nieprzyjmujących jej preparatów wynosi 0,04 mmol/l, natomiast suplementacja przy zachowaniu rekomendowanej dawki (1500 mg) powoduje wzrost stężenia do 0,06 mmol/l (15, 16). Jeśli glukozamina podawana jest w postaci soli siarczanowej, grupa siarczanowa glukozaminy zostaje podczas wchłaniania oderwana od cząsteczki. Powstała w ten sposób wolna glukozamina jest wbudowywana w mukopolisacharydy (np. glikozaminoglikany). Na drodze kolejnych przemian powstaje glukozamino-6-fosforan, który w wyniku procesów biochemicznych bierze udział w tworzeniu związków budujących strukturę chrząstki (8). Wydaje się, że w procesie metabolizmu glukozaminy znaczny udział ma tzw. efekt pierwszego przejścia przez wątrobę, co przy podaniu doustnym może w sposób istotny zmniejszać jej biodostępność (7). Wchłanianiu glukozaminy sprzyja jej niska masa cząsteczkowa i dobra rozpuszczalność w wodzie (po podaniu doustnym glukozamina jest wchłaniana z jelita cienkiego w 90%). Zbadano, że biodostępność glukozaminy po podaniu doustnym wynosi 26% biodostępności uzyskiwanej po podaniu dożylnym (7, 8).
Pierwsze próby oceny profilu farmakokinetycznego glukozaminy i jej siarczanowej pochodnej, prowadzono już w latach 80. XX wieku. Badano wówczas glukozaminę znakowaną atomami węgla 14C i podawaną szczurom dożylnie lub doustnie. Obecność izotopu promieniotwórczego stwierdzono w różnych narządach (nerki, wątroba) i tkankach, w tym również tkance chrzęstnej. Późniejsze badania z wykorzystaniem metody HPLC, pozwoliły na ocenę stężenia glukozaminy w surowicy ludzkiej. Okazało się, że stężenie maksymalne mierzone po podaniu preparatu w dawce 1500 mg wynosiło 11,5 μmol (11). Badania losów krystalicznego siarczanu glukozaminy w organizmie człowieka dla dawek 750-1500 mg, pozwoliły określić jego farmakokinetykę jako liniową. Podawanie większych ilości badanej substancji (3000 mg), nie wpływało w sposób istotny na zmianę stężenia glukozaminy we krwi pacjentów. Oceniono, że stosowana zazwyczaj dawka 1500 mg jest wystarczająca dla osiągnięcia efektu terapeutycznego, a jej podwyższenie nie wpływa na wyniki leczenia (17).
Badania kliniczne
Skuteczność działania glukozaminy i jej związków sprawdzano eksperymentalnie w warunkach in vivo. Cibere i wsp. (18) opublikowali wyniki badań prowadzonych na 137 pacjentach cierpiących na zwyrodnienie stawów kolanowych i zażywających preparaty glukozaminy przez co najmniej miesiąc przed rozpoczęciem badania. Osoby biorące udział w eksperymencie podzielono na dwie grupy. 71 ochotników dostawało w dalszym ciągu glukozaminę, 66 otrzymywało placebo. Stwierdzono, że kontynuacja leczenia glukozaminą nie wpływa na zmniejszenie dolegliwości związanych z osteoartrozą.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2011-10-14
zaakceptowano do druku: 2011-10-20

Adres do korespondencji:
*mgr farm. Elżbieta Studzińska-Sroka
Katedra i Zakład Farmakognozji Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu
ul. Święcickiego 4, 60-781 Poznań
tel.: +48 (61) 854-67-09; fax: (61) 854-67-01
e-mail: ela_studzinska@op.pl

Postępy Fitoterapii 4/2011
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii