Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 4/2011, s. 282-291
*Bogdan Kędzia, Elżbieta Hołderna-Kędzia
Toksyczność i działanie alergizujące propolisu
Toxicity and sensitizing activity of propolis
Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu
Dyrektor Instytutu: prof. dr hab. Grzegorz Spychalski
Summary
The acute and chronic toxicity, the primary irritative activity, the sensitizing activity and the substances with sensitizing activity also the occuring of propolis allergy by health and ill people have been discussed. It could be stated that the contact allergy caused by propolis occurs rarely by health people, while by people with skin diseases is avoidable after doctor’s interview, by discontinuation of propolis use or by concurrent use of propolis and antiallergic remedies.The high amount of people healed with propolis preparations show that the benefit assessment of propolis use is not comparable with risk assesment. It should added, that the propolis allergy after internal application practically not exist.
Toksyczność
Toksyczność ostra
Toksyczność ostrą określa się po jednorazowym podaniu badanej substancji w dawce, która powoduje śmierć 50% zwierząt doświadczalnych. Stąd jej nazwa LD50 (lethal dosis). Jako zwierzęta doświadczalne używa się do tego celu najczęściej myszy, szczury i króliki. Substancje podaje się drogą pokarmową (sondą do żołądka), dootrzewnowo, podskórnie lub dożylnie, zależnie od drogi podania jej w postaci leczniczej.
Toksyczność ostra (LD50) ekstraktów propolisowych nie została do tej pory dość dokładnie określona. Najlepiej została poznana LD50 ekstraktów etanolowych z propolisu. Z danych zebranych w tabeli 1 wynika, że po podaniu drogą pokarmową LD50 dla myszy wynosi od 700 do powyżej 2000 mg/kg m.c.
Tabela 1. Toksyczność ostra (LD50) ekstraktów etanolowych z propolisu określana drogą pokarmową na różnych zwierzętach doświadczalnych w świetle danych piśmiennictwa.
Autorzy publikacji Zwierzęta doświadczalne LD50
(mg/kg m.c.)
Prokopowicz (1)
Dobrowolski i wsp. (2)
Park i wsp. (3)
Fu i wsp. (4)
Hrytsenko i wsp. (5)
Goetz (6)
Kędzia i wsp. (7)
Arvouet-Grand (8)
myszy
myszy
myszy
myszy
szczury
szczury
szczury
króliki
700
>2000
<2000
>2000
2050
>15000
>15000
>7340
Poza tym określono toksyczność ostrą ekstraktu eterowego z propolisu, który podawano drogą pokarmową myszom. Jego LD50 określono na 700 mg/kg m.c. (1). Lebeda (9) oznaczył toksyczność ostrą surowego propolisu na szczurach, świnkach morskich i psach. Wartość LD50 po podaniu surowego propolisu świnkom morskim wynosiła powyżej 10 000 mg/kg m.c. Natomiast wartość LD50 dla szczurów i psów, przy tej samej drodze podania, wynosiła powyżej 15 000 mg/kg m.c.
Tichonow i wsp. (10) określili także toksyczność ostrą fenolowego hydrofobowego ekstraktu z propolisu (ekstrakcja propolisu rozdrobnionego w temp. -196°C za pomocą 80% etanolu). Wartość LD50 fenolowego hydrofobowego ekstraktu z propolisu, po podaniu drogą pokarmową szczurom, wynosiła 6875 mg/kg m.c.
Na podstawie przedstawionych powyżej danych można wnioskować, że ekstrakty propolisowe w świetle klasyfikacji Hodge’a i Sternera (cyt. za 11) mieszczą się w granicach stopni toksyczności 4-7 (LD50 po podaniu drogą pokarmową szczurom mieści się w granicach od 500 do powyżej 15 000 mg/kg m.c.) (tab. 2). A zatem ekstrakty te można zakwalifikować od średnio toksycznych, poprzez słabo toksyczne, praktycznie nietoksyczne, do stosunkowo nietoksycznych, z przewagą trzech ostatnich określeń.
Tabela 2. Klasyfikacja toksyczności wg Hodge’a i Sternera (cyt. za 11).
Stopień toksycznościOkreślenie toksyczności
substancji
LD50 (mg/kg m.c.)
po podaniu drogą pokarmową szczurom
3
4
5
6
7
bardzo toksyczna
średnio toksyczna
słabo toksyczna
praktycznie nietoksyczna
stosunkowo nietoksyczna
50
500
5000
15000
>15000
Toksyczność przewlekła
Toksyczność przewlekłą określa się na drodze podawania zwierzętom doświadczalnym substancji odpowiednio mniejszej od dawki LD50, najczęściej 1/10 dawki LD50, przez długi okres czasu, zwykle przez 30-90 dni. Po tym czasie ocenia się działanie substancji na zwierzęta pod kątem ich śmiertelności, zachowania, wyglądu, badań biochemicznych i morfotycznych krwi oraz stanu patomorfologicznego narządów wewnętrznych. Niekiedy podaje się zwierzętom doświadczalnym wielokrotność dawki efektywnej (ED50), tj. dawki, która u 50% zwierząt wywołuje działanie farmakologiczne.
W jednym z pierwszych badań tego rodzaju Todorow i wsp. (12) podawali długotrwale ekstrakt wodny z propolisu myszom drogą dootrzewnową i podskórną w dawce 5 ml/kg m.c. (ok. 500 mg/kg m.c.). Nie wpłynęło to na ogólny stan zwierząt. Natomiast podawanie młodym szczurom drogą pokarmową tego ekstraktu w ilości 1 ml/kg m.c. (ok. 100 mg/kg m.c.) raz dziennie przez okres 30 dni spowodowało niewielki przyrost masy ciała, a także wzrost liczby krwinek czerwonych i zawartości hemoglobiny we krwi w porównaniu do zwierząt kontrolnych.
Z badań Bekemeiera i wsp. (13) wynika, że ekstrakt etanolowy z propolisu podawany szczurom drogą pokarmową w dawce 1000 mg/kg m.c. przez 28 dni nie wpływał na masę ciała, na stan narządów wewnętrznych (wątroby, nerek, śledziony i nadnerczy), liczbę krwinek białych i czerwonych oraz zawartość hemoglobiny we krwi, a także na aktywność transaminazy asparaginianowej i fosfatazy alkalicznej, poziom glukozy i kreatyniny w surowicy krwi w porównaniu do zwierząt kontrolnych.
Według Olinescu i wsp. (14) podawanie przez 5 dni ekstraktu etanolowego z propolisu drogą dootrzewnową w dawce 1000 mg/kg m.c. nie powodowało uszkodzenia komórek i lizosomów komórkowych. Obserwowano natomiast obniżenie poziomu triglicerydów oraz α- i β-globulin w surowicy krwi. W homogenatach wątroby stwierdzono wzrost aktywności reduktazy cytochromu C, transferazy glutationowej, hydratazy epoksydowej i oksygenazy tryptofanowej. W surowicy krwi ujawniono niewielki wzrost poziomu bilirubiny sugerujący, że ekstrakt etanolowy z propolisu wydalany jest z organizmu zwierząt głównie z żółcią.
Badania Ghiurgea i wsp. (15, 16) wskazują, że podawanie szczurom ekstraktu etanolowego z propolisu drogą pokarmową w dawce 1500 mg/kg m.c. przez 90 dni prowadziło do nieznacznych zmian w grasicy. W pierwszym okresie podawania ekstraktu zawartość białek, kwasów nukleinowych i glikogenu w grasicy ulegała wyraźnemu zróżnicowaniu, jednak już po 20 dniach następowała normalizacja procesów biochemicznych i po 60 dniach poziom wymienionych substancji w grasicy powracał do wartości wyjściowych. Natomiast zawartość kwasu askorbinowego w nadnerczach utrzymywała się przez cały okres badań na jednakowym poziomie.
Ikeno i wsp. (17) podawali ekstrakt etanolowy z propolisu szczurom w wodzie do picia w ilości 1 mg/ml przez 63 dni. Przy założeniu, że zwierzęta te wypijają dziennie ilość wody odpowiadającej 10% ich masy ciała, wyliczono, że szczur o masie 150 g wypijał dziennie 150 mg ekstraktu etanolowego z propolisu zawieszonego w wodzie, tj. 1000 mg/kg m.c. dziennie. Po zakończeniu badań nie stwierdzono działania toksycznego ekstraktu propolisowego na zwierzęta. Wszystkie szczury przeżyły. W ich organizmach nie ujawniono żadnych różnic w poziomie glukozy i amylazy w surowicy krwi, trzustce, śliniankach przyusznych i w wątrobie w odniesieniu do zwierząt kontrolnych.
Hollands i wsp. (18) w jednym z eksperymentów podawali ekstrakt etanolowy z propolisu myszom w wodzie do picia w dawce wynoszącej 4600 mg/kg m.c. dziennie przez 90 dni. W badaniach nie stwierdzono różnic w zachowaniu się zwierząt, ich masie ciała, wydalaniu moczu, a także w poziomie glukozy i cholesterolu w porównaniu do zwierząt kontrolnych. W innym doświadczeniu myszom podawano w wodzie do picia ekstrakt etanolowy z propolisu w ilości 6 mg/ml. Zwierzęta otrzymywały tą drogą ekstrakt etanolowy w ilości 1400 mg/kg m.c. dziennie przez 14 i 90 dni. Po zakończeniu badań w surowicy krwi zwierząt nie stwierdzono różnic w poziomie mocznika w odniesieniu do zwierząt kontrolnych. Nie odnotowano także żadnych odchyleń od normy narządów wewnętrznych po wykonaniu badań histomorfologicznych. Na tej podstawie przyjęto, że dawka 1400 mg/kg m.c./dzień jest dla tych zwierząt dawką bezpieczną (terapeutyczną).
Kaneeda i Nishina (19) podawali ekstrakty etanolowe z propolisu brazylijskiego i chińskiego jako dodatek do paszy 5-tygodniowym myszom w dawkach 2230 i 4000 mg/kg m.c. dziennie. Po 2 tyg. doświadczenia nie odnotowano śmierci żadnego ze zwierząt. Ich masa ciała wzrastała normalnie. Nie stwierdzono żadnych odchyleń od normy badanych sekcyjnie narządów wewnętrznych.
De Castro i Higashi (20) podawali ekstrakt etanolowy z propolisu w ilości od 200 do 1220 mg/kg m.c. myszom drogą pokarmową raz dziennie przez 7-10 dni. Nie zauważyli oni żadnego niekorzystnego wpływu ekstraktu propolisowego na zwierzęta doświadczalne. Podobnie zachowywały się zwierzęta, którym w wodzie do picia podawano przez dłuższy czas ekstrakt etanolowy z propolisu w dawkach 1600, 2500, 4000 i 5000 mg/kg m.c. dziennie.
Obszerne badania nad toksycznością przewlekłą fenolowego hydrofobowego ekstraktu z propolisu (ekstrakcja rozdrobnionego w temp. -196°C propolisu za pomocą 80% etanolu) przeprowadzili Tichonow i wsp. (21). Badany ekstrakt propolisowy podawali oni 80 dorosłym szczurom obojga płci (40 samców i 40 samic). Zwierzęta podzielono na 4 grupy po 10 osobników każda. Pierwsza grupa stanowiła grupę kontrolną. Zwierzęta drugiej grupy otrzymywały drogą pokarmową ekstrakt w dawce 2,5 ED50 (25 mg/kg m.c.), trzeciej grupy ekstrakt w dawce 10 ED50 (100 mg/kg m.c.) i czwartej grupy otrzymywały ekstrakt w dawce 25 ED50 (250 mg/kg m.c.). Druga i trzecia grupa otrzymywała fenolowy hydrofobowy ekstrakt z propolisu przez 12 miesięcy, czwarta przez 6 miesięcy.
W trakcie badań nie odnotowano żadnego padnięcia zwierząt. Ich masa zarówno w grupie kontrolnej, jak i w grupach doświadczalnych, wzrastała jednakowo. Funkcja oddechowa u zwierząt obojga płci nie uległa zmianie, podobnie jak częstotliwość oddechu. Reakcje zwierząt na bodźce zewnętrzne były we wszystkich grupach jednakowe. Nie stwierdzono także różnic we wskaźnikach ośrodkowego układu nerwowego.
Analiza danych EKG wykazała, że u zwierząt wszystkich grup badanych, częstotliwość skurczów serca i jego amplitudy były jednakowe. Rytm serca we wszystkich przypadkach określono jako zatokowy; zdolność skurczowa przedsionków i komór pozostawała w normie, podobnie jak wieńcowy przepływ krwi. Nie stwierdzono zmian w układzie przewodnictwa.
We wszystkich grupach zwierząt doświadczalnych liczba krwinek czerwonych oraz zawartość hemoglobiny we krwi była jednakowa. Czas krzepnięcia krwi pozostawał w granicach norm fizjologicznych. Liczba białych krwinek w grupach zwierząt, otrzymujących ekstrakt propolisowy wykazywała tendencję malejącą w porównaniu z grupą kontrolną. Nie odnotowano jednak znacznej różnicy w odniesieniu do wskaźników początkowych. Skład biochemiczny krwi odpowiadał normom sezonowym, danym kontrolnym i wskaźnikom początkowym.
Aktywność enzymów obecnych w surowicy krwi, świadczących o procesach cytolizy w tkance wątrobowej (aminotransferazy alaninowej i asparaginianowej) pozostawała w trakcie całego czasu badań w granicach normy. Świadczy to o braku zmian martwiczych w wątrobie, mięśniu sercowym i mięśniach szkieletowych zwierząt otrzymujących przez długi czas fenolowy hydrofobowy ekstrakt z propolisu.
W trakcie doświadczenia nie stwierdzono zmian w funkcji nerek. Diureza utrzymywała się w normie. Zawartość białka w moczu odpowiadała normom fizjologicznym. Nie stwierdzono obecności ciał ketonowych i bilirubiny. Glukoza i urobilinogen utrzymywały się w granicach normy.
Oględziny narządów wewnętrznych i badania histologiczne nie ujawniły zmian patologicznych: mózgu, tkanki płucnej, wątroby, śledziony, jąder, jajników, macicy, nerek, nadnerczy, żołądka, jelit i serca.
Badania patomorfologiczne prowadzone w kierunku stwierdzenia ewentualnej przewlekłej toksyczności fenolowego hydrofobowego wyciągu z propolisu udowodniły, że preparat jest nietoksyczny.
Stwierdzono, że wszystkie zwierzęta poddane doświadczeniu dobrze znosiły oddziaływanie ekstraktu propolisowego podawanego przez 12 miesięcy w dawkach 2,5 i 10 ED50 oraz przez 6 miesięcy w dawce 25 ED50.
Identyczne dane otrzymano w przypadku podawania fenolowego hydrofobowego ekstraktu z propolisu w tych samych dawkach królikom i psom.
Na tej podstawie oraz przytoczonych powyżej danych publikacyjnych można stwierdzić, że ekstrakty propolisowe są praktycznie nietoksyczne dla zwierząt i mogą służyć do sporządzania leków bezpiecznych dla człowieka.
Działanie pierwotnie drażniące
Działanie pierwotnie drażniące badanej substancji może objawiać się już po pierwszym kontakcie ze skórą lub w ciągu 10-dniowych aplikacji tej substancji na skórę zwierząt doświadczalnych. Odczyn pierwotnie drażniący (toksyczny) na skutek styczności z badaną substancją może objawiać się w postaci rumienia, obrzęku lub wzrostu ciepłoty ciała. Jako kontrolę stosuje się podłoże lub rozpuszczalnik użyty do zawieszenia lub rozpuszczania badanej substancji.
Czarnecki (22) przeprowadził badania na działanie pierwotnie drażniące maści propolisowej, zawierającej w swym składzie ekstrakt etanolowy z propolisu (EEP) w ilości 3% oraz podłoże złożone z nasyconych i nienasyconych węglowodorów parafinowych, alkoholu cetylowego i cholesterolu. Badania prowadzone były na świnkach morskich. Na ogoloną i odtłuszczoną etanolem skórę lewego lub prawego boku zwierzęcia o powierzchni 5 x 5 cm nakładano 0,5 g maści codziennie przez 10 kolejnych dni. Maści nie rozsmarowywano, na miejsce aplikacji nakładano luźny opatrunek z jałowej gazy i celofanu.
Doświadczenia wykazały, że maść zawierająca 3% EEP w trakcie kontaktu ze skórą świnek morskich nie powodowała odczynu toksycznego (rumień, obrzęk, wzrost ciepłoty) zarówno po pierwszej aplikacji, jak i po 10-dniowym okresie badań. Stosowane podłoże również nie wykazało żadnego działania pierwotnie drażniącego (toksycznego).
Badania przeprowadzone przez Katedrę i Zakład Fizjologii w Poznaniu (23) na szczurach wykazały, że doodbytnicze podawanie czopków zawierających 3% EEP nie powodowało działania pierwotnie drażniącego. Szczurom poprzez aplikator podawano doodbytniczo czopki zawierające 3% EEP w ilości 0,2 g. Zwierzęta grupy kontrolnej otrzymywały w taki sam sposób podłoże czopkowe. Aplikacje prowadzono codziennie przez 10 dni.
Po zakończeniu badań od zwierząt wypreparowywano końcowy odcinek jelita grubego wraz z odbytnicą o długości 5 cm. Badania sekcyjne nie wykazały żadnych zmian morfologicznych końcowego odcinka jelita szczurów pochodzącego zarówno od zwierząt otrzymujących czopki z 3% EEP, jak i podłoże czopkowe. Tym samym nie stwierdzono działania pierwotnie drażniącego 3% EEP na błony śluzowe odbytu u badanych zwierząt doświadczalnych.
Kędzia i wsp. (24) zaobserwowali, że aktywność przeciwzapalna 10% ekstraktu etanolowego z propolisu w odniesieniu do obrzęku łapy szczura wywołanego karageniną nie we wszystkich przypadkach daje wartości dodatnie. Na 9 przebadanych próbek EEP, w 7 przypadkach hamowanie obrzęku łapy szczura mieściło się w granicach 6-55%. Jednak w 2 przypadkach zauważono zamiast hamowania, wzrost obrzęku łapy szczura, odpowiednio o 7 i 60%. Zdaniem autorów świadczy to o pierwotnym drażniącym działaniu EEP. A zatem badania wykazały wśród 9 ocenianych próbek, 2 próbki (22,2%) o wyraźnym działaniu miejscowo drażniącym.
Ledon i wsp. (25) określali działanie pierwotnie drażniące ekstraktu etanolowego z propolisu (EEP) na skórę świnek morskich oraz błonę śluzową oka królików. Po usunięciu sierści okolicy grzbietowej po jednej stronie skórę pozostawiano w stanie niezmienionym, a po drugiej stronie jej powierzchnię uszkadzano. Następnie na skórę nakładano EEP w postaci 50% roztworu w 70 % etanolu i okrywano ją opatrunkiem z gazy. Podobnie postępowano z królikami, zakraplając im do zdrowego i podrażnionego mechanicznie oka roztwór EEP. Skutki działania EEP oceniano po 1, 2 i 3 dniach doświadczenia.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2011-10-10
zaakceptowano do druku: 2011-10-19

Adres do korespondencji:
*prof. dr hab. Bogdan Kędzia
Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich Zakład Farmakologii i Biologii Doświadczalnej
ul. Libelta 27, 61-707 Poznań
tel.: +48 (61) 665-95-50, fax: (61) 665-95-51
e-mail: bogdan.kedzia@iwnirz.pl

Postępy Fitoterapii 4/2011
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii