Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Nauk Medycznych s3/2011, s. 4-10
*Tomasz Zdrojewski
Częstość występowania i świadomość nadciśnienia tętniczego w Polsce i na świecie
Prevalence and awareness of arterial hypertension in Poland and in the world
Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego
Kierownik Katedry: prof. dr hab. med. Bogdan Wyrzykowski
Streszczenie
Nadciśnienie tętnicze (NT), jako jeden z głównych czynników ryzyka chorób serca i naczyń, stanowi w Polsce i na świecie duży problem medyczny, społeczny i ekonomiczny. Właściwe planowanie działań w celu poprawy prewencji i kontroli NT musi być oparte na obiektywnej ogólnopolskiej ocenie epidemiologicznej. Wymaga to prowadzenia badań przekrojowych metodą reprezentacyjną w populacji generalnej. Badania NATPOL PLUS, WOBASZ i POLSENIOR wykonane w ostatniej dekadzie dostarczyły nowych i ważnych informacji. Rozpowszechnienie NT wśród dorosłych Polaków przy pomiarach podczas dwóch oddzielnych wizyt wg kryteriów ESH i PTNT wynosi 31% (około 9 mln dorosłych Polaków); NT u osób w wieku 18-39 lat rozpoznano u 7% badanych, natomiast > 65. roku życia – 76%. W pomiarach wykonanych podczas jednej wizyty podwyższone ciśnienie stwierdzono u około 36% dorosłych Polaków. Tylko dwie trzecie chorych na NT było świadomych choroby, zaś co ósmy skutecznie leczony. U 30% Polaków stwierdzono ciśnienie wysokie prawidłowe. Na początku ubiegłej dekady, w analizie z użyciem podobnych metod i zakresu wieku badanych, rozpowszechnienie NT w Polsce było podobne jak w Czechach, Rumunii i Portugalii, zaś o 8-9% większe niż w Turcji i we Włoszech. W Polsce częstość występowania NT była tylko nieznacznie większa niż w USA (różnica ok. 3%), natomiast skuteczność leczenia prawie 3-krotnie niższa. W okresie transformacji obserwowano w naszym kraju dużą redukcję znajomości własnego ciśnienia (z 72% w 1994 roku do 59% w 2002 roku). Około 2005 roku ten niekorzystny trend uległ zahamowaniu i odwróceniu. Sytuacja epidemiologiczna NT, która zależy od czynników społecznych, jest najgorsza wśród mężczyzn w wieku produkcyjnym, u mieszkańców środowisk małomiejskich i wiejskich oraz u osób gorzej wykształconych. Dlatego działania prewencyjne powinny być kierowane szczególnie do tych środowisk.
Summary
Arterial hypertension (AH) is the main risk factor of cardiovacular diseases and constitutes large medical, social and economic problems. Adequate planning of preventive interventions requires proper monitoring of epidemiological situation. During last decade the nationwide cross-sectional surveys NATPOL PLUS, WOBASZ and POLSENIOR were conducted using representative method in Poland. The prevalence of AH diagnosed according to the present national and international (ESH/ESC) guidelines (blood pressure measurements performed during two separate visits) was equal to 31%. It means that 9 mln of Polish adults aged 18+ are hypertensives. The prevalence of AH rised with age from 7% in subjects aged 18-39 years to 76% in people > 65 years. Increased blood pressure during measurements performed on one visit was found in 36% of adults. Only two third of patients with AH were aware of the disease; in every eights patient blood pressure was well controlled (< 140/90 mmHg). High normal blood pressure was found in 30% of Polish adults. In the beginning of the last decade, AH prevalence in Poland (using the same number of measurements and separate visits, and the same age range) was similar to those reported in Czech Republic, Romania and Portugal, and was 8 to 9% higher than in Turkey and Italy. Even though the prevalence of AH in Poland was only slightly higher (3%) than in the United States, the AH control (patients with blood pressure < 140/90 mmHg) was almost three times worse (12% vs. 33%). In 1990., during transition into market economy, a large drop in awareness of subjects’ own blood pressure in adults in Poland was observed. It decreased from 72% in 1994 to 59% in 2002. In 2005 this disadvantageous trend was hold back. Epidemiological situation of AH in Poland significantly depends on social factors and is the worst in males at productive age, people in villages and small towns, and in low educated subjects. Preventive measures should be directed especially into those, most affected, communities.
Wprowadzenie
W Polsce od początku lat 90. ubiegłego wieku obserwuje się systematyczny spadek liczby zgonów sercowo-naczyniowych. Pomimo tego, choroby serca i naczyń są nadal najczęstszym powodem umieralności. W 2009 roku zanotowano z ich powodu 46,2% ogółu zgonów (41,0% u mężczyzn i 52,1% u kobiet) (1). Choroby układu krążenia należą również do głównych przyczyn umieralności przedwczesnej (27,1% zgonów do 64. roku życia) oraz orzeczeń o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy (co czwarte pierwszorazowe orzeczenie) (2). Powoduje to bardzo duże problemy nie tylko medyczne, ale również społeczne i ekonomiczne.
Do głównych czynników odpowiedzialnych w Polsce, Europie i na świecie za epidemię chorób serca i naczyń zalicza się nadciśnienie tętnicze (NT), hipercholesterolemię, palenie papierosów oraz otyłość i cukrzycę. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) podwyższone ciśnienie tętnicze jest pierwszą przyczyną zgonów na świecie (3). Ważnych informacji dostarczyło badanie Interheart, które prowadzono w 52 krajach na świecie. Wśród modyfikowalnych czynników ryzyka zawału serca jedynie palenie tytoniu miało silniejszy wpływ niż NT (4). Udowodniono, że NT stanowi jeden z głównych, niezależnych czynników ryzyka choroby wieńcowej, udaru mózgu, niewydolności serca, miażdżycy tętnic obwodowych i niewydolności nerek, zaś terapia NT istotnie zmniejsza ryzyko tych powikłań (5-9). Jak wynika z metaanaliz Collinsa i MacMahona redukcja ciśnienia rozkurczowego o 5-6 mmHg zmniejsza ryzyko udaru mózgu o 38%, zaś incydentów sercowo-naczyniowych o 16% (10, 11).
Eksperci oraz organizacje międzynarodowe odpowiedzialne za politykę zdrowotną w Europie i na świecie podkreślają, że z powodu dużego rozpowszechnienia i w większości krajów niedostatecznej kontroli, NT pozostaje nierozwiązanym problemem zdrowotnym (12,13). Kearney i wsp. szacują na podstawie badań wykonanych metodą reprezentacyjną w 40 krajach (14), że częstość występowania NT na świecie u dorosłych wynosiła 26,4% (972 mln osób) w 2000 roku i w 2025 roku wzrośnie do 29,2% (1650 mln osob).
Główne polskie programy badawcze dotyczące epidemiologii nadciśnienia tętniczego
W naszym kraju do 2002 roku, oprócz badania Zdrojewskiego i wsp. z 1997 roku (15, 16), nie oceniano rozpowszechnienia i kontroli NT oraz innych głównych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego w reprezentacyjnych próbach dorosłych mieszkańców kraju. Przeprowadzano jedynie lokalne badania epidemiologiczne (17-22), które nie mogły odzwierciedlać sytuacji ogólnopolskiej. Brak wiarygodnych danych epidemiologicznych skłonił w ostatniej dekadzie główne ośrodki badawcze zajmujące się epidemiologią czynników ryzyka chorób serca do realizacji ogólnopolskich badań epidemiologicznych w oparciu o metodę reprezentacyjną.
Do czterech najważniejszych projektów można zaliczyć:
– badanie NATPOL PLUS, wykonane w 2002 roku (n = 3051, zakres wieku 18-94 lat);
– badanie WOBASZ, wykonane w latach 2003-2006 (n = 13 545, zakres wieku 20-74 lat);
– badanie POLSENIOR, wykonane w latach 2007-2010 (n = 4949, zakres wieku 65-100 lat);
– badanie NATPOL 2011, wykonane w 2011 roku (n = 2404, zakres wieku 18-79 lat).
Wymienione programy badawcze, w tym NATPOL PLUS i NATPOL 2011 (Nadciśnienie Tętnicze w Polsce Plus Zaburzenia Lipidowe i Cukrzyca), WOBASZ (Wieloośrodkowe Badanie Zdrowia Ludności) i POLSENIOR (Aspekty medyczne, psychologiczne, socjologiczne i ekonomiczne starzenia się ludzi w Polsce) były współfinansowane przez Ministerstwo Zdrowia lub Ministerstwo Nauki. Ich celem była m.in. ocena:
– rozpowszechnienia i skuteczności leczenia nadciśnienia tętniczego w Polsce,
– wpływu metod badań na uzyskane wskaźniki epidemiologiczne,
– zmian znajomości własnego ciśnienia krwi wśród dorosłych Polaków,
– związku pomiędzy NT i innymi czynnikami ryzyka,
– rozkładu obwodu ramienia w populacji dorosłych mieszkańców Polski.
W niniejszym artykule omówiono trzy pierwsze zagadnienia. Ponadto dokonano porównania rozpowszechnienia i kontroli NT w Polsce oraz w innych krajach.
Problemy metodyczne w ocenie częstości występowania nadciśnienia tętniczego
Przed omówieniem wyników ww. programów naukowych należy podkreślić niektóre problemy metodyczne badań nad częstością występowania NT. Wiarygodna ocena rozpowszechnienia NT w populacji powinna być oparta na zastosowaniu odpowiednich kryteriów do jego rozpoznania. Po pierwsze istotne znaczenie na otrzymane rezultaty ma liczba wizyt, podczas których mierzono ciśnienie. Po drugie, interpretując otrzymane wyniki należy koniecznie uwzględnić zakres wieku badanej populacji. Ciśnienie tętnicze istotnie i wyraźnie rośnie bowiem z wiekiem i dlatego w starszych grupach wieku NT występuje kilka razy częściej niż u młodych dorosłych (23).
Aktualne kryteria rozpoznania NT, rekomendowane przez najważniejsze towarzystwa naukowe na świecie (ESH/ESC, JNC VII), łączy wymóg wykonania co najmniej dwóch pomiarów ciśnienia podczas dwóch oddzielnych wizyt (24, 25). Zwykle jest to trudne do wykonania w dużych badaniach epidemiologicznych. Dlatego, interpretując rezultaty, należy zwracać uwagę przede wszystkim na liczbę oddzielnych wizyt, podczas których mierzono ciśnienie tętnicze krwi. Istotny wpływ przeprowadzonej liczby wizyt na średnie wartości ciśnienia (redukcja ciśnienia z większą liczbą wizyt) i przez to na rozpowszechnienie NT dobrze udokumentowali Bovet i wsp. (26). Autorzy potwierdzili również, że dopiero pomiary wykonane podczas co najmniej 2 wizyt, uwzględniając wartości z 2 i 3 pomiaru są wiarygodne dla oceny rozpowszechnienia NT.
W cytowanej wcześniej metaanalizie Kearneya, oceniającej rozpowszechnienie NT na świecie, do wspólnej analizy włączono badania o różnej liczbie wizyt i pomiarów ciśnienia krwi (14). Wyniki przeważono ze względu na wiek, ale nie uwzględniono różnic co do liczby wizyt i pomiarów. W ten sposób otrzymane dane mogą być mocno nieprecyzyjne. Porównywano bowiem wyniki badań z Japonii i Meksyku, w których ciśnienie mierzono jeden raz oraz z USA, gdzie podczas dwóch oddzielnych wizyt ciśnienie zmierzono 6-krotnie. Można oczekiwać, że duże różnice pomiędzy niektórymi krajami, np. poniżej 20% w Grecji, gdzie użyto do analizy wyniki z dwóch wizyt i powyżej 50% w Niemczech, gdzie mierzono ciśnienie tylko w trakcie jednej wizyty, były spowodowane nie tylko realnym zróżnicowaniem częstości występowania NT, ale także stosowaniem odmiennych metod rozpoznania nadciśnienia.
Częstość występowania nadciśnienia tętniczego w Polsce
Pierwsze badanie ogólnopolskie oceniające rozpowszechnienie NT przeprowadzili w 1997 roku Zdrojewski i wsp. metodą reprezentacyjną (15, 16). Jego ograniczeniem metodycznym było diagnozowanie NT na podstawie jednej wizyty, a niewątpliwym walorem – szeroki zakres wieku badanych: od 18. aż do ponad 90. roku życia.
W programie NATPOL PLUS, wykonanym w 2002 roku, diagnostykę nowo wykrytego nadciśnienia oparto na pomiarach wykonywanych przez pielęgniarki w domach respondentów (zakres wieku 18-94 lat) podczas 3 oddzielnych wizyt (27, 28). NT rozpoznawano na podstawie stałej obecności podwyższonych wartości ciśnienia (SBP ≥ 140 mmHg i/lub DBP ≥ 90 mmHg). Rozpowszechnienie NT wśród dorosłych Polaków w 2002 roku wynosiło na podstawie pomiarów wykonanych podczas 1, 2 lub 3 wizyt odpowiednio: 36,4 ± 1,1%, 31,3 ± 1,0% oraz 29,4 ± 1,0%. W całej badanej populacji nie stwierdzono istotnych różnic między kobietami i mężczyznami. Wykazano je natomiast podczas analiz niektórych grup wieku. Obserwowano również, zgodnie z wynikami innych badań epidemiologicznych, wyraźny wzrost rozpowszechnienia NT z wiekiem a wskaźnikiem masy ciała badanych (27). U osób od 18 do 39 lat częstość występowania NT wynosiła 7%, (K: 3%, M: 11%; p < 0,05), w podgrupie od 40 do 59 lat – 34% (K: 34%, M: 34%; nz), natomiast w podgrupie powyżej 59 lat – 57% (K: 60%, M: 54%; nz). Przy kwalifikacji pacjentów do grupy z NT na podstawie trzech oddzielnych wizyt ciśnienie wysokie prawidłowe wg klasyfikacji ESH/ESC (24) i PTNT (29) stwierdzono u 30% badanych, prawidłowe u 21%, optymalne zaś u 20%. Wieloczynnikowa regresja logistyczna szacująca szansę wystąpienia NT wśród dorosłych Polaków wykazała istotny wpływ wieku, otyłości oraz poziomu wykształcenia.
W badaniu WOBASZ diagnostykę nadciśnienia oparto na trzech pomiarach ciśnienia wykonanych podczas jednej wizyty w reprezentatywnej próbie dorosłych Polaków w wieku od 20 do 74 lat. Różnica między programami WOBASZ (jedna wizyta; zakres 20-74 lat) i NATPOL (trzy wizyty w diagnostyce NT; zakres 18 i więcej lat, tj. 18-94) dotyczy zatem zarówno liczby wizyt, jak i górnej granicy wieku badanych. W badaniu WOBASZ częstość występowania nadciśnienia tętniczego wynosiła 36%, w tym 33% u kobiet i 42% mężczyzn (30, 31).
Bardzo ważnym badaniem, którego realizację zakończono w 2010 roku jest wieloośrodkowy ogólnopolski projekt badawczy POLSENIOR. Analizie poddano reprezentacyjną próbę 4929 Polaków w starszym wieku tj. od 65. do ok. 100. roku życia. Leczenie NT w tej grupie, z uwagi na starzenie się populacji, jest coraz ważniejszym zagadnieniem, które wymaga nowych dowodów naukowych, np. co do korzyści osiąganych dzięki terapii u osób po 80. roku życia (32, 33). W badaniu POLSENIOR rozpowszechnienie NT w reprezentacyjnej próbie Polaków > 64. roku życia wynosiło 76% (u mężczyzn 72%, u kobiet 78%). Analiza podgrupy > 80. roku życia wykazała częstość występowania NT równą 73% (66% u mężczyzn i 76% u kobiet) (dane niepublikowane). Warto podkreślić, że w populacji osób w wieku powyżej 65. roku życia co trzeci Polak i co piąta Polka z NT nie są świadomi choroby.
W 2011 roku zakończono najnowsze badanie metodą reprezentacyjną rozpowszechnienia NT w populacji generalnej dorosłych Polaków NATPOL 2011. Wyniki tego projektu nie są jednak jeszcze dostępne, ale z pewnością badanie będzie źródłem bardzo ważnych informacji. Rezultaty NATPOL 2011 nie tylko przedstawią aktualną sytuację dotyczącą epidemiologii NT w kraju, ale także umożliwią ocenę trendów zmian częstości występowania i kontroli NT w naszym kraju od końca lat 90. ubiegłego wieku do chwili obecnej.
Porównanie rozpowszechnienia NT w Polsce i w innych krajach

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2011-07-25
zaakceptowano do druku: 2011-11-16

Adres do korespondencji:
*Tomasz Zdrojewski
Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii Gdański Uniwersytet Medyczny
ul. Dębinki 7, 80-211 Gdańsk
tel./fax: (58) 349-25-38
e-mail: tz@gumed.edu.pl

Postępy Nauk Medycznych s3/2011
Strona internetowa czasopisma Postępy Nauk Medycznych