Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Nauk Medycznych s3/2011, s. 31-35
Grzegorz Piecha, *Andrzej Więcek
Programowanie płodowe – udział w patogenezie nadciśnienia tętniczego u osób dorosłych
Fetal programming – its role in the pathogenesis of arterial hypertension in adults
Katedra i Klinika Nefrologii, Endokrynologii i Chorób Przemiany Materii, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
Kierownik Katedry i Kliniki: prof. dr hab. med. Andrzej Więcek
Streszczenie
W ostatnich latach wykazano, że nieprawidłowy rozwój w okresie życia płodowego może przyczynić się do wzrostu ryzyka rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego, w szczególności nadciśnienia tętniczego w okresie życia dorosłego. Nieprawidłowa dieta w czasie ciąży, a zwłaszcza niedożywienie białkowo-kaloryczne, nadmierna podaż soli, palenie papierosów, stosowane leki i inne czynniki mogą prowadzić nie tylko do ograniczenia wzrastania w okresie płodowym, ale również do nieodwracalnych zmian predysponujących do rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego w późniejszym okresie życia.
Summary
Recently, it has been shown, that disturbances which occur during fetal development may increase the risk of cardiovascular disease, and hypertension in particular, in the adult life. Improper diet, especially protein-calorie malnutrition, high sodium intake, cigarette smoking, drugs, and other factors lead not only to intrauterine growth retardation but also cause irreversible changes predisposing to cardiovascular disease in adult life.
Liczba osób chorych na nadciśnienie tętnicze stale rośnie. Rozwój nadciśnienia tętniczego jest uwarunkowany zarówno czynnikami genetycznymi, jak i środowiskowymi. W ostatnich latach zaobserwowano, że czynniki środowiskowe występujące już w okresie życia płodowego wpływają na rozwój nadciśnienia tętniczego (1).
Niekorzystne oddziaływanie środowiska na rozwijający się płód powoduje uruchomienie procesów adaptacyjnych, które mają na celu przede wszystkim zapewnienie maksymalnej dostępności czynników odżywczych dla najważniejszych (niezbędnych do życia) organów (ośrodkowy układ nerwowy, serce) kosztem zmniejszenia wzrastania pozostałych organów i całego ciała (2). Skutki zmian powstałych w wyniku oddziaływania niekorzystnych warunków środowiskowych w okresie płodowym nazywane są „oszczędnym fenotypem” (thrifty phenotype) (3). Takie zmiany będące adaptacją płodu do niekorzystnych warunków środowiskowych ulegają utrwaleniu (ze względu na zakończenie rozwoju organów) i mogą powodować nieprawidłową budowę i/lub czynność narządów w okresie życia pozamacicznego.
Zmiany adaptacyjne płodu wystawionego na działanie niekorzystnych czynników środowiskowych mają na celu przede wszystkim zapewnienie bilansu energetycznego, a tym samym przetrwania. Można założyć, że następstwem takiego dostosowania jest przestawienie komórkowego bilansu energetycznego. Na przykład niedobór składników odżywczych w pierwszym i środkowym trymestrze powoduje zwiększenie liczby prekursorów adypocytów i tym samym predysponuje do rozwoju otyłości w okresie życia dorosłego (4). Co istotne, zmiany dokonane w okresie życia płodowego mogą wykazywać swoje niekorzystne efekty tylko, jeśli w okresie pozamacicznym występuje nadmiar składników odżywczych i przyspieszony wzrost mający na celu „nadrobienie” niedoboru wzrastania w okresie płodowym (4).
Szybkość wzrastania płodu podlega ścisłej regulacji czynników genetycznych i środowiskowych. Insulinopodobny czynnik wzrostu 1 (IGF-1) jest uważany za ogólnoustrojowy regulator prędkości wzrastania płodu. Niedotlenienie płodu powoduje wzrost syntezy białka wiążącego IGF-1 (IGF-BP), będącego inhibitorem tego czynnika wzrostu doprowadzając tym samym do niedoboru IGF-1 i zahamowania prędkości wzrastania (5).
W badaniach obserwacyjnych Barkera i wsp. (6-8) zauważono współzależność pomiędzy zjawiskami zachodzącymi w okresie okołoporodowym i stanem zdrowia u dorosłych. Dokładne rejestry urodzeniowej masy ciała prowadzone w Wielkiej Brytanii na potrzeby armii, pozwoliły udokumentować zależność pomiędzy małą masą urodzeniową, a rozwojem nadciśnienia w wieku dorosłym (6). Biorąc pod uwagę powyższe obserwacje wysunięto hipotezę, iż zaburzenia w okresie rozwoju wewnątrzmacicznego skutkują rozwojem chorób (szczególnie chorób układu sercowo-naczyniowego) w dalszym okresie rozwoju osobniczego.
Brenner zaproponował, że mała liczba nefronów jest czynnikiem zwiększającym ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego w późniejszym okresie życia (9). Ta hipoteza została potwierdzona w następnych latach przez wielu autorów. Keller i wsp. wykazali, że nerki osób chorujących na nadciśnienie tętnicze zawierają znamiennie mniej kłębuszków w porównaniu do osób bez nadciśnienia tętniczego (10). Co istotne, we wspomnianej pracy nie obserwowano uszkodzenia kłębuszków w wyniku nadciśnienia tętniczego – mała liczba kłębuszków była cechą wrodzoną. Powyższą współzależność potwierdzono niezależnie w innych badaniach (11). Co ciekawe, współzależność pomiędzy małą liczbą nefronów a nadciśnieniem tętniczym w wieku dorosłym jest wyraźna u osób rasy kaukaskiej, natomiast współzależność ta jest nieobecna u osób pochodzenia afrykańskiego (12). Zgadza się to z obserwacjami Rostanda i wsp. (13), wykazujących, że zależność pomiędzy małą masą urodzeniową i nadciśnieniem tętniczym nie występuje u osób pochodzenia afrykańskiego.
Mała masa urodzeniowa jest cechą predysponującą do rozwoju nadciśnienia w wieku dorosłym (14, 15). Co więcej, nerki dzieci z małą masą urodzeniową zawierają mniejszą liczbę nefronów w porównaniu do noworodków urodzonych z wyższą masa urodzeniową (16). Współzależność pomiędzy masą urodzeniową, a późniejszym rozwojem nadciśnienia tętniczego była poddawana w wątpliwość (17, 18). Tę niezgodność wyjaśniły kolejne badania, które wykazały, że nie tyle bezwzględnie mała masa urodzeniowa, ale zmniejszona w stosunku do wieku ciążowego masa urodzeniowa (a nie mała masa noworodków urodzonych przedwcześnie) jest czynnikiem zwiększającym ryzyko nadciśnienia tętniczego (19, 20).
Mała masa urodzeniowa jest związana z nieprawidłową czynnością łożyska i jego zmniejszoną masą. Mała masa łożyska również predysponuje do rozwoju nadciśnienia tętniczego w wieku dorosłym (21, 22).
Mała liczba nefronów w okresie okołoporodowym jest czynnikiem predysponującym do rozwoju nadciśnienia tętniczego w okresie życia dorosłego. Podobne obserwacje pochodzą z badań doświadczalnych – usunięcie jednej nerki w okresie okołoporodowym powoduje podwyższenie ciśnienia tętniczego w późniejszym okresie życia (23). Natomiast utrata nefronów w późniejszym okresie (z powodu nefrektomii, oddanie nerki do przeszczepu) nie wiąże się z istotnym wzrostem ciśnienia tętniczego (24-26). Te obserwacje sugerują, że nie liczba nefronów jako taka decyduje o wysokości ciśnienia tętniczego.
Ponieważ u osób z nadciśnieniem występuje mniejsza liczba kłębuszków, ale o większej objętości, powierzchnia filtracyjna pozostaje niezmieniona w porównaniu do osób bez nadciśnienia tętniczego (10).
Badania doświadczalne udokumentowały wiele zmian w pozakłębuszkowym odcinku nefronu, które mogą prowadzić do rozwoju nadciśnienia tętniczego. W komórkach cewek nerkowych zaobserwowano zwiększoną ekspresję transporterów sodowych: kotransportera Na-K-2Cl, kotransportera wrażliwego na tiazydy (27), a także NHE3 i ENaC (28). Należy podkreślić, że mała masa urodzeniowa (i przypuszczalnie związana z nią mała liczba nefronów) jest związana ze zwiększoną sodo-wrażliwością ciśnienia tętniczego u dorosłych (29). Wykazano również zwiększoną ekspresję receptora 1 angiotensyny II (30, 31), oraz nasilony spadek GFR w odpowiedzi na angiotensynę II (32). Ponadto zaobserwowano zmniejszoną aktywność dehydrogenazy 11-β-hydroksysteroidowej, co powoduje nadmierną aktywację receptora mineralokortykoidowego przez glukokortykoidy (33, 34). W końcu, zaobserwowano również zwiększoną aktywność współczulnego układu nerwowego (35).
Programowanie płodowe prowadzące do nadciśnienia tętniczego w wieku dorosłym może również zachodzić bez występowania małej masy urodzeniowej. W badaniach doświadczalnych zwiększone spożycie soli w okresie ciąży powoduje u potomstwa nadmierny wzrost ciśnienia tętniczego i akcji serca w odpowiedzi na stres pomimo braku wpływu na masę urodzeniową (36). Dalsze badania doświadczalne wskazują, że dieta o istotnie zwiększonej (a także zmniejszonej) zawartości sodu w czasie ciąży powoduje u potomstwa zmniejszenie liczby nefronów i wzrost ciśnienia tętniczego w późniejszym okresie życia, natomiast masa urodzeniowa nie była zmniejszona (37).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2011-09-28
zaakceptowano do druku: 2011-11-16

Adres do korespondencji:
*Andrzej Więcek
Katedra i Klinika Nefrologii, Endokrynologii i Chorób Przemiany Materii SUM
ul. Francuska 20-24, 40-027 Katowice
tel.: (32) 255-26-95
e-mail: awiecek@spskm.katowice.pl

Postępy Nauk Medycznych s3/2011
Strona internetowa czasopisma Postępy Nauk Medycznych