Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 3/2014, s. 166-179
*Tadeusz Wolski1,2, Tomasz Baj1
Systematyka gatunku Dictamnus oraz skład fitochemiczny dwu odmian dyptamu jesionolistnego (Dictamnus albus L. cv. Albifloers i cv. Rosa Purple). Cz. I.
The systematic of Dictamnus species and chemical composition of two cultivars of Dictamnus albus L. (cv. Albiflores and cv. Rosa Purple). Part I.
1Katedra i Zakład Farmakognozji z Pracownią Roślin Leczniczych, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Kierownik Katedry i Zakładu: dr hab. Grażyna Zgórka
2Katedra Warzywnictwa i Roślin Leczniczych, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie
Kierownik Katedry: prof. dr hab. Jan Dyduch
Summary
The systematic of Dictamnus species, belonging to Rutaceae family, was described in that work. The literature data indicate that we can distinguish many cultivars specific for Asia and Europe within the same species. Dittany (Dictamnus albus L.) is relict there is many peculiarities in its texture and biology. In that work, the review of the more important groups of biological active compounds which are found in Dictamnus type was presented.
One of the more important group of compounds which occur in dittany are furoquinoline alkaloids. Their biogenesis, characteristics, occurrence and use were described in that work. The another group of compounds is important considering their therapeutically application are furanocoumarins.One of the characteristically groups of biological active compounds are limonoids in the Rutaceae family. They can be consider as a chemotaxonomic marker. They are group of modified triterpenes. Their biogenesis, characteristics, occurrence and use were described in that work. Depending on the conditions and the place of crop dittany has different oil composition. In that part of work their biogenesis, characteristics, occurrence and use and also innovative technology of receiving and measurement essential oils were described. Flavonoids are very common of plant chemical groups, especially among flowering plants. Their biogenesis, characteristics, occurrence and use were described in that work. The literature data indicate that in the raw material of dittany another group of biological active compounds were found: sesquiterpenes glycosides and steroids.
In the end of that work the pharmacological properties of raw materials of dittany and their preparations were described. The preliminary microbiological evaluation of extract of herb Dictamnus albus L. cv. Albiflores i cv. Rosa Purple was conducted and comprised with homeopathic extracts (Boiron). The conducted microbiological trials indicated activities to Gram-positive and Gram-negative bacteries.
Dyptam jesionolistnyDictamnus albus L. – syn.: Dictamnus fraxinella Pers., Fraxinella dictamnus Moench; ang.: Dittany, Fraxinella, Burning-bush; franc.: Dictame blanc, Dictamne commun, Fraxinelle commune; niem.: Weisser Diptam, Eschenblattriger Diptamwisse Aschwurz; chin.: Bai Xian Pi; hiszp.: Dictamo blanco (1-6). Systematyka gatunku Dyptam (Dictamnus) została przedstawiona w tabeli 1.
Tabela 1. Systematyka gatunku Dictamnus (7-10).
GromadaSpermatophyta Nasienne
Podgromada Angiospermae Okrytonasienne
Klasa Dicotyledones Dwuliścienne
Podklasa Archlamydeae Praokrywowe
RządRutales Rutowce
Rodzina RutaceaeRutowate
Gatunek Dictamnus albus L.Dyptam jesionolistny
Dyptam jesionolistny został opisany po raz pierwszy w chińskich tekstach medycznych ok. 600 r. (11). Nazwa grecka rośliny – dictamnos – wywodzi się od nazwy gór na Krecie – Dicte oraz słowa thamnos = krzak. Krzew ten wymieniają Virgyl i Arystoteles, natomiast pewne informacje dotyczące leczniczego zastosowania dyptamu jesionolistnego pochodzą z XII wieku (12).
Dyptam jesionolistny przywędrował do Polski prawdopodobnie z południowego wschodu przez Podole albo też z południa przez Bramę Morawską we wczesnej fazie okresu polodowcowego, kiedy warunki sprzyjały rozpowszechnianiu się roślinności stepowej. Podobnie jak kłokoczka południowa, reprezentuje on w naszej florze element geograficzny śródziemnomorsko-pontyjski. Jako roślina reliktowa i bardzo rzadka, zawierająca ponadto szereg osobliwości w swej budowie i biologii, podlega ona całkowitej ochronie (13-15).
Dyptam jesionolistny jest rośliną dziko rosnącą, ale może być także uprawiany jako roślina ozdobna w parkach, ogrodach i na rabatach. Jest to bylina, której pędy, najczęściej nierozgałęzione, dochodzą do wysokości 120-130 cm (16-23).
Kwiaty dyptamu jesionolistnego są zebrane w kwiatostany groniaste. Są one grzbieciste, średnicy do 5 cm, o działkach kielicha odpadających po przekwitnięciu i 5 płatkach barwy białoróżowej oraz międzyległych działkach kielicha. Cztery płatki skierowane są w górę, a piąty zwrócony w dół; pełni on rolę dolnej wargi. Na górnej części płatków występują czerwone plamki, a na dolnej, bliższej dna kwiatowego, żyłki ciemniejsze od płatków, prawie fioletowe. Wskazują one owadom drogę do nektaru. Pręcików jest 10, zebranych w 2 okółki, oraz 1 słupek, górny, 5-komorowy, zazwyczaj z 3 zalążkami w każdej komorze. Jest on osadzony na osobnym trzonku, tzw. gynoforze. Na dnie kwiatu, u podstawy słupka, wydziela się nektar (24, 25).
Kwiaty są przedprątne. Zapylają je pszczoły i trzmiele. Do czasu wysypania się pyłku nitki pręcików pozostają wygięte w dolnej części w dół, a w górnej ku górze. Szyjka słupka jest w tym stadium ukryta między pręcikami. Potem górna część pręcików wyprostowuje się, na skutek czego puste już pylniki obniżają się. Dzięki temu odsłania się szyjka słupka wraz ze znamieniem i podnosi się ku górze (25, 26).
Dyptam jesionolistny kwitnie przez 8 dni. Okres ten przypada na czas od połowy maja do połowy lipca (27). W czasie kwitnienia dyptam bardzo obficie wydziela nektar i pyłek, dlatego też jest masowo odwiedzany przez pszczoły, szczególnie w godzinach południowych (20, 26, 28-30).
Wydajność miodowa z 1000 kwiatów dyptamu wynosi 15,3 g. Zakładając, że każdy okaz zajmuje powierzchnię 1 m2, a średnia liczba kwiatów na pojedynczej roślinie wynosi 1250, można określić jego wydajność z powierzchni 1 ha. W warunkach Polski wydajność ta szacunkowo wynosi 190 kg/ha, co wskazuje na cenne właściwości pożytkowe dyptamu dla pszczół (31).
Górna część łodygi pokryta jest włoskami zwykłymi oraz czerwonobrunatnymi włoskami gruczołowymi. Liście dolne są bezogonkowe, pojedyncze, odwrotnie jajowato-lancetowate; obumierają one stopniowo po rozwinięciu się liści wyższych. Liście położone wyżej na łodydze są złożone, nieparzysto-pierzaste, najczęściej 7-9-listkowe, o listkach skórkowatych, błyszczących, odwrotnie jajowatych, drobno piłkowanych, na szczycie zaostrzonych. Po dolnej stronie są one pokryte różnego rodzaju włoskami (gruczołowatymi wielokomórkowymi, główkowatymi i prostymi). Ogólnym kształtem przypominają liście jesionu; stąd nazwa gatunkowa tej rośliny. Cechą charakterystyczną liści dyptamu, wspólną zresztą dla całej rodziny Rutowatych, jest obecność zbiorników olejku eterycznego w miękiszu palisadowym (25, 32).
Owocem jest 5-krotna torebka, która widziana z góry przypomina gwiazdkę pięcioramienną. Po dojrzeniu pęka ona z charakterystycznym trzaskiem, wyrzucając nasiona na odległość do 2 m. Są one błyszczące, czarne, gruszkowate. Owoce dyptamu można więc zaliczyć do tzw. owoców eksplodujących. Gwałtowność pękania jest następstwem nierównomiernego wysychania zewnętrznej i wewnętrznej warstwy owocni, co powoduje jej skręcenie i rozerwanie (21, 24, 25).
Dyptam jesionolistny ma swoisty cytrynowy zapach. Zapach ten pochodzi od olejku eterycznego, wydzielającego się ze zbiorników wydzielniczych zlokalizowanych w liściach oraz w wielokomórkowych włoskach gruczołowych, purpurowobrunatnych, pokrywających niemal całą roślinę (górną część łodygi, dolną stronę liści, brzegi przykwiatków, działki kielicha, dolną stronę płatków, nitki pręcików, szyjkę słupka i owoce). Oprócz włosków gruczołowych ze zbiornikami olejku, łodyga, liście, działki kielicha, pręciki i przykwiatki mają włoski zwyczajne oraz włoski główkowate (33-35).
Próby kiełkowania nasion zebranych w terenie i wysianych jesienią w doniczkach, przeprowadzone przez Łukasiewicza (27), były skuteczne średnio w 52%. Hetman i Wolski (20) zalecają wysiewanie nasion bezpośrednio po zbiorze – na przełomie lipca i sierpnia – do inspektów lub na starannie przygotowanym rozsadniku, niezbyt gęsto, po przykryciu 0,5 cm warstwą ziemi. Jones i wsp. (36) oraz Geneve i wsp. (37) uzyskali dobre wyniki rozmnażając dyptam in vitro z nasion na pożywce zawierającej 1 μmol benzyloadeniny. Autorzy ci uzyskali w obu przypadkach ponad 70% wydajność mikropropagacji.
Dyptam jesionolistny jest gatunkiem stepowym, rośnie też w widnych suchych lasach liściastych i w zaroślach skalnych. Zasięg jego obejmuje Europę Środkową i Południową aż po morze Kaspijskie, dalej Syberię, Chiny Północne, Japonię, Koreę i Mandżurię (3, 37, 38). Na tak wielkim obszarze wykazuje on dość znaczne zróżnicowanie, które skłoniło systematyków rosyjskich do rozbicia go na kilka odmian o mniejszym zasięgu. Zgodnie z danymi Hegiego (39), w obrębie tego gatunku wyróżnić można szereg odmian i form swoistych dla Europy Środkowej. Zostały one przedstawione poniżej.
D. albus var. genuina Rouy ma trzy górne płatki epileptyczne, w zakończeniu lancetowate, o skróconym paznokciu. W odmianie tej możemy wyróżnić w zależności od wielkości listków następujące odmiany:
macrophylla Schur. – ma blaszki listków lancetowate o brzegach często gładkich;
angustifolia (Don) (var. lanceolata Pasq.) hodowana tylko w ogrodach;
microphylla Schur. ma blaszki listków bardzo małe, o długości 1,8 cm, wydłużone, tępo zakończone. Inne zróżnicowanie tej odmiany opiera się na sposobie osadzenia słupka:
typika Beck. – ma słupek siedzący lub prawie siedzący;
stipitata Beck. – ma słupek osadzony na wyraźnym gynoforze, płatki korony są różowe z nerwami koloru fiołkowego (l. purpurea Rouy), białe (l. albiflora Koch.), albo czystoczerwone i duże (l. grandiflora Hort.);
sessilis Wallr. – ma krótki gynofor z osadzonym słupkiem.
D. albus var. obtusiflora Koch ma płatki korony epileptyczne, trzy górne płatki są tępo zakończone lub jeden z nich jest ostro zakończony, największy płatek ma największą liczbę gruczołów. Szyjka słupka jest znacznie dłuższa od gynoforu. Blaszki listków są krótkie, słabo karbowane. Odmiana ta występuje w południowym Tyrolu.
D. albus var. caucasica Boiss (D. gymnostylis Stev.)górne płatki są jajowate, na końcu zaokrąglone i płytko karbowane, nasada płatków jest zaokrąglona i przechodzi w paznokieć. Odmiana ta występuje na Krymie i Kaukazie.
D. albus var. macedonica Borb. – odmiana podobna do D. alba var. genuina, występuje w byłej Jugosławii i Chorwacji.
Flora byłego ZSRR (40), będąca opracowaniem wcześniejszym od publikacji Hegiego (39), wyróżnia w rodzaju Dictamnus następujące gatunki:
D. dasycarpus Turcz. (D. albus sp. dasycarpus Wint., D. fraxinella), który występuje we wschodniej części Syberii i na Dalekim Wschodzie; poza tym spotykany jest we Wschodniej Mongolii, Mandżurii oraz w Korei.
D. tadshikorum Vved. nom. nov. (D. turkestanicus var. bucharicus Wint.; D. himalayanus Royle) – jest gatunkiem endemicznym, występuje w górach Środkowej Azji.
D. angustifolius G. Don ex. Sweet (D. albus L. ssp. turkestanicus Wint.) – występuje w Zachodniej Syberii, górach Ałtaju i w Środkowej Azji.
D. caucasicus Fisch. ex. Grossh. (D. albus L. ssp. caucasicus Wint.)gatunek ten występuje w dolinie środkowego Dniepru, dolnego Donu, w okręgu nadwołżańskim oraz na Kaukazie. Spotykany jest także w Iranie.
D. gymnostylis Stev. (D. albus L. ssp. gymnostylis Wint.) – występuje w europejskiej części byłego ZSRR w dolinie środkowego Dniepru, dolnego Donu i na Krymie oraz w części azjatyckiej byłego ZSRR – na Kaukazie.
Wóycicki (cyt. za 25) wymienia jako uprawiane w krajowych ogrodach następujące odmiany: var. caucasicus Hort. (syn. D. albus var. major Hort.); var. albiflorus Hort.; var. purpureus Hort.
Dyptam jesionolistny w Polsce rzadko występuje w stanie dzikim (3). Najczęściej znajdowano go koło Włocławka w Kulinie oraz rezerwacie leśno stepowym Grabowiec koło Bogucic. D. albus spotkać można także w okolicach Pińczowa i Buska Zdroju, w okolicach Skierniewic na Wyżynie Małopolskiej, w okolicy Świecia na Pomorzu, gór Tuł na Pogórzu Cieszyńskim. Roślina ta była też znajdowana w Górach Kaczawskich na Dolnym Śląsku (16). Na rycinie 1 przedstawiono rozmieszczenie dyptamu jesionolistnego na świecie (13). Natomiast na rycinie 2 przedstawiono organy dyptamu jesionolistnego D. albus cv. Rosa Purple (41).
Ryc. 1. Rozmieszczenie dyptamu jesionolistnego w Europie i Azji (13).
Ryc. 2. Różne organy dyptamu jesionolistnego D. albus cv. Rosa Purple (41).
(A – kwiatostan; B – ziele; C – torebka nasienna; D – nasiono; E – korzeń)
Przegląd ważniejszych grup związków biologicznie czynnych występujących w rodzaju Dictamnus
Związki biologicznie czynne, wykazujące aktywność farmakologiczną, należą głównie do substancji będących metabolitami wtórnymi. W rodzaju Dictamnus stwierdzono występowanie: alkaloidów, olejków eterycznych, kumaryn, limonoidów, laktonów i glikozydów seskwiterpenowych, flawonoidów, steroli i triterpenów (1, 2, 42-44).
Schemat powstawania substancji roślinnych, będących metabolitami pierwotnymi, i ich przemian do metabolitów wtórnych, przedstawia rycina 3.
Ryc. 3. Schemat biogenetyczny substancji roślinnych będących metabolitami pierwotnymi i wtórnymi (45, 46).
Alkaloidy furanochinolinowe – biogeneza, właściwości, występowanie i zastosowanie
Jedną z ważniejszych grup związków chemicznych występujących w roślinach są alkaloidy. Przypisuje się im wielokierunkowe działanie farmakologiczne (46). Biogenetycznie wywodzą się one z kwasu antranilowego i izoprenoidów, a schemat ich biogenezy przedstawiono na rycinie 4. Wzory ważniejszych alkaloidów furanochinolinowych występujących w rodzinie Rutaceae przedstawiono w tabeli 2 (45-47).
Ryc. 4. Schemat biosyntezy alkaloidów furanochinolinowych (45).
Tabela 2. Wzory ważniejszych alkaloidów furanochinolinowych występujących w rodzinie Rutaceae.
Wzór ogólnyLp.Nazwa związkuR1R2
 1dyktamninaHH
2skimmianinaOCH3OCH3
3γ-fagarynaHOCH3
4haplopinaOHOCH3
 5izodyktamninaHH
6izomakulozydynaOCH3OCH3
7izopteleinaOCH3H
8dyktangustyna-AOHH
9izo-γ-fagarynaHOCH3
Alkaloidy furanochinolinowe mają właściwości słabych zasad i są rozpuszczalne w rozpuszczalnikach organicznych, takich jak chloroform, octan etylu i alkohole; natomiast nie rozpuszczają się w wodzie (47, 48). Gertig i Grabarczyk (48, 49) opracowali kolorymetryczną metodę ilościowego oznaczania alkaloidów furanochinolinowych i zbadali wpływ rodzaju rozpuszczalnika na procent alkaloidów wyizolowanych z korzeni dyptamu. Autorzy ci stwierdzili, że najlepszym ekstrahentem był chloroform (0,19% alkaloidów), następnie eter dietylowy (0,16%) i benzen (0,13%). Ponadto cytowani autorzy oznaczali zawartość procentową alkaloidów podczas rocznej ontogenezy w różnych organach generatywnych i wegetatywnych. W wyniku tych badań stwierdzono, że zawartość alkaloidów w korzeniach wahała się wówczas w granicach 0,18-0,35%, ziele zawierało 0,12-0,24%, kwiatostany 0,10%, kwiaty 0,03%, natomiast owocostany zawierały 0,19% alkaloidów, w przeliczeniu na suchą masę.
W obrębie rodziny Rutowatych stwierdzono występowanie alkaloidów furanochinolinowych (dyktamnina, skimmianina, γ-fagaryna, kokusagina) oraz alkaloidów chinolinowych (graweolina), a także akrydynowych (rutakrydon, arboryna) (47, 50-56).
Jak podaje piśmiennictwo (44, 50, 51) w rodzaju Dictamnus występują głównie alkaloidy furanochinolinowe, takie jak dyktamnina (1), skimmianina (2), γ-fagaryna (3), izodyktamnina (5), izomakulozydyna (6) i izopteleina (7). W D. angustifolius Wu i wsp. (57) stwierdzili ponadto występowanie: dyktangustyny-A (8) i izo-γ-fagaryny (9) (tab. 2). W korzeniach innej odmiany dyptamu D. dasycarpus Zhao i wsp. (58) potwierdzili występowanie dyktamniny (1) oraz haplopiny (4) jako głównych alkaloidów. Gertig i Grabarczyk (49, 59) stwierdzili że w korzeniach D. albus występuje głównie dyktamnina (1), zaś w zielu skimmianina (2).
Badania prowadzone przez Zhao i wsp. (58) wykazały dużą aktywność biologiczną ekstraktu dichlorometanowego z D. dasycarpus wobec grzyba Cladosporium cucumerinum. Najmniejsze stężenie hamujące rozwój patogenów w przypadku dyktamniny wynosiło 0,6 μg/ml, zaś w przypadku haplopiny 10 μg/ml. Jako substancji kontrolnej autorzy użyli preparatu Propiconazolu, który hamował rozwój tych drobnoustrojów w stężeniu 0,1 μg/ml.
Według badań przeprowadzonych przez Kliera i Schimmera (60) metabolizm dyktamniny prowadzić może do powstania: demetylodyktamniny, n-hydroksydyktamniny oraz kwasu dyktamnowego. Wszystkie te pochodne wykazywały aktywność wobec Salmonella typhimurium TA98.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2014-06-15
zaakceptowano do druku: 2014-07-14

Adres do korespondencji:
*prof. dr hab.Tadeusz Wolski
Katedra i Zakład Farmakognozji z Pracownią Roślin Leczniczych
Uniwersytet Medyczny w Lublinie
ul. W. Chodźki 1, 20-093 Lublin
tel.: +48 (81) 742-38-09
e-mail: apteka712@wp.pl

Postępy Fitoterapii 3/2014
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii