Justyna Jaskulska1, Katarzyna Plagens-Rotman1, Marek Bielecki2, *Grażyna Jarząbek-Bielecka1, Anna Obrębowska2
Rola opieki aptekarskiej, pielęgniarskiej i lekarskiej w profilaktyce onkologicznej dla kobiet i dziewcząt
The role of pharmacist, nursing and medical care in cancer prevention for women and girls
1Pracownia Ginekologii Wieku Rozwojowego i Seksuologii, Klinika Ginekologii, Katedra Perinatologii i Ginekologii, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
2Apteka „Medica”, Środa Wielkopolska, Nekla Wielkopolska
Summary
The role of pharmacist, nursing and medical care in oncological prevention for women and girls is crucial, it takes place with full respect for medical, pharmacy and nursing ethics, covering aspects such as:
– Pharmacy care: The role of the pharmacist-pharmacist in the context of oncological prevention activities for women is extremely important and is expressed, for example, in the provision of support and information.
– Patient education: Pharmacists play an important role in cancer prevention education, informing about the importance of regular checkups and a healthy lifestyle.
– Treatment support: Pharmacists help manage medications by advising on issues related to chemotherapy and other cancer therapies, which can improve the effectiveness of treatment and the quality of life of patients of all ages.
– Nursing care – prevention and education: Primary health care nurses (POZ) act as health educators, supporting patients in understanding the importance of a healthy lifestyle and implementing appropriate preventive measures also in the context of developmental gynecology.
– Emotional support: Nurses offer emotional and psychological support, which is extremely important in the process of cancer diagnosis and treatment.
– Health monitoring: Regular visits to nurses allow for early detection of potential health problems and quick referral to specialists.
– Medical care: Cooperation between the family doctor and the gynaecologist is particularly important, gynecological diagnostics and treatment is important: Doctors are responsible for carrying out diagnostic tests, such as mammography or cytology, and for implementing appropriate treatment plans.
– Care coordination: Physicians coordinate the activities of the medical team, providing comprehensive care for patients, which includes both cancer prevention and treatment.
To sum up, both doctors, pharmacists and nursing staff bring unique competences and perspectives, which together create an effective system of oncological prevention, which also applies to activities related to oncological prevention in gynecology, including girls-gynecology.
Wstęp
Zarówno w praktyce lekarza rodzinnego, praktyce aptekarskiej czy pielęgniarskiej pacjentki często zadają wiele pytań dotyczących nowotworów ginekologicznych. Należy podkreślić znaczenie współpracy lekarzy rodzinnych, aptekarzy-farmaceutów i personelu pielęgniarskiego z ginekologami (1-7).
Oto kilka przykładów pytań, które mogą zadawać pacjentki w praktyce lekarza rodzinnego, praktyce poradnictwa aptekarskiego czy pielęgniarskiego (poniżej podano sugerowane odpowiedzi):
1. Jakie są objawy nowotworów narządów płciowych?
Objawy mogą obejmować nietypowe krwawienia, bóle brzucha, zmiany w cyklu menstruacyjnym, upławy z domieszką krwi czy ból lub krwawienie podczas stosunku.
2. Jakie badania diagnostyczne są potrzebne?
Lekarz może zalecić badania, takie jak: cytologia, USG, badania na obecność wirusa HPV, a w niektórych przypadkach biopsję. Ważne są profilaktyczne badania ginekologiczne. Istotna jest współpraca lekarza rodzinnego z ginekologiem.
3. Jakie są czynniki ryzyka?
Czynniki ryzyka mogą obejmować: historię rodzinną nowotworów, infekcje wirusem HPV, palenie tytoniu czy długotrwałe niekontrolowane stosowanie preparatów hormonalnych.
4. Jakie są dostępne metody leczenia?
Leczenie może obejmować: chirurgię, radioterapię, chemioterapię, a także nowoczesne terapie celowane.
5. Czy można zapobiec nowotworom narządów płciowych?
Ważne są (na co zwraca uwagę współpracujący z ginekologiem lekarz rodzinny, aptekarz czy personel pielęgniarski) regularne badania kontrolne, szczepienia przeciwko HPV, zdrowy styl życia i unikanie czynników ryzyka – mogą one pomóc w zapobieganiu nowotworom.
Nowotwory jajnika
Pacjentki często mają wiele pytań dotyczących nowotworów jajników, zwłaszcza że objawy choroby mogą być niespecyficzne i łatwo je przeoczyć. Oto kilka najczęściej zadawanych pytań:
1. Jakie są objawy raka jajnika?
Objawy mogą obejmować: wzdęcia, uczucie pełności po niewielkim posiłku, bóle brzucha, zmiany w rytmie wypróżnień, nieregularne cykle miesiączkowe lub nieprawidłowe krwawienia z narządów płciowych.
2. Jakie badania są potrzebne do diagnozy?
Diagnostyka obejmuje: badanie ginekologiczne, ultrasonografię przezpochwową, a także badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa (CT) lub rezonans magnetyczny (MRI).
3. Czy torbiel jajnika może przekształcić się w raka jajnika?
Torbiele jajnika mogą mieć charakter czynnościowy lub być niezależne hormonalnie. Niektóre torbiele mogą przekształcić się w nowotwory, dlatego ważne jest ich regularne monitorowanie.
4. Jakie są czynniki ryzyka raka jajnika?
Czynniki ryzyka obejmują: nosicielstwo mutacji genów BRCA1 i BRCA2, rodzinne występowanie raka jajnika, bezdzietność oraz urodzenie pierwszego dziecka po 35. roku życia (1).
Rak piersi
Innym tematem, którym pacjentki często się interesują, jest rak piersi. Zazwyczaj zadawane pytania w tej kwestii:
1. Jakie są pierwsze objawy raka piersi?
Pierwsze objawy mogą obejmować guzki w piersi, zmiany w kształcie lub wielkości piersi, wciągnięcie brodawki i wydzielinę z brodawki (2).
2. Jakie badania są wykonywane w celu wykrycia raka piersi?
Podstawowe badania to mammografia i USG piersi. Samobadanie piersi również jest ważnym elementem profilaktyki.
3. Jakie są czynniki ryzyka raka piersi?
Czynniki ryzyka obejmują: wiek (największe ryzyko po 50. r.ż.), obciążenie rodzinne, wczesną pierwszą miesiączkę, późną menopauzę, długotrwałe stosowanie preparatów hormonalnych bez kontroli lekarskiej.
4. Czym jest skala BIRADS służąca do diagnostyki raka piersi?
Skala BIRADS (Breast Imaging-Reporting and Data System) została stworzona przez Amerykańskie Towarzystwo Radiologiczne w celu standaryzacji opisów badań mammograficznych. Obecnie stosowana jest także do opisywania innych badań obrazowych piersi. Określa ona strukturę opisów oraz kategorię, według których wystawia się końcową ocenę.
Skala BIRADS służy do ujednolicenia opisu badań mammograficznych, USG piersi i (wykonywanego rzadziej) MRI klatki piersiowej. Składa się z nasyępujących kategorii:
– Kategoria 0 – wynik niepewny, wymaga dalszych badań. Lekarz powinien skierować pacjentkę na dalsze badania (np. biopsję), które pomogą ustalić jednoznaczną diagnozę.
– Kategoria 1 – oznacza wynik prawidłowy, nie istnieje ryzyko wystąpienia nowotworu złośliwego.
– Kategoria 2 – wystąpienie łagodnej zmiany w piersi, która nie jest niebezpieczna dla zdrowia. Lekarz może zalecić dalsze badania w celu potwierdzenia tej diagnozy.
– Kategoria 3 – wystąpienie zmiany o charakterze łagodnym. Ryzyko złośliwości guza jest nie większe niż 2%. Lekarz zazwyczaj kieruje pacjentkę na kolejne badanie w ciągu 6 miesięcy oraz ewentualnie dodatkową diagnostykę (np. biopsję).
– Kategoria 4 – zmiana podejrzana może być zarówno zmianą łagodną, jak i złośliwą. W związku z tym grupę podzielono na trzy podkategorie (tego podziału nie wykorzystuje się do opisu MRI piersi):
– 4a – zmiana ma niskie prawdopodobieństwo złośliwości,
– 4b – zmiana ma średnie prawdopodobieństwo złośliwości,
– 4c – zmiana ma wysokie prawdopodobieństwo złośliwości, lecz niejednoznaczne.
W przypadku kategorii 4 konieczna jest dalsza diagnostyka.
Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
- Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
- Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
- Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.
Opcja #1
29 zł
Wybieram
- dostęp do tego artykułu
- dostęp na 7 dni
uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony
Opcja #2
69 zł
Wybieram
- dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
- dostęp na 30 dni
- najpopularniejsza opcja
Opcja #3
129 zł
Wybieram
- dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
- dostęp na 90 dni
- oszczędzasz 78 zł
Piśmiennictwo
1. Tergas AI, Wright JD: Cancer Prevention Strategies for Women. Obstet Gynecol 2019; 134(1): 30-43.
2. Plagens-Rotman K, Merks P, Pisarska-Krawczyk M et al.: Oncosexology – selected issues taking into account the problem of sexological care of patients with cancer. Prz Menopauz 2024; 23(3): 158-164.
3. Plagens-Rotman K, Jaskulska J, Bielecki M, Jarząbek-Bielecka G: Opieka pielęgniarska w medycynie wieku rozwojowego. [W:] Jarząbek-Bielecka G, Kapczuk K, Drejza M (red.): Medycyna wieku rozwojowego – zagadnienia wybrane w kontekście nauki o płci. Wydaw. Nauk. Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu 2024: 109-124.
4. Jaskulska J, Plagens-Rotman K, Jarząbek-Bielecka G: Opieka pielęgniarska w ginekologii wieku rozwojowego – konteksty etyczne. Med Rodz 2023; 26(1): 3-5.
5. Kaczmarek A, Luwański D, Jaskulska J et al.: Rola lekarza rodzinnego i ginekologa w opiece nad kobietą. Med Rodz 2022; 25(2): 53-54.
6. Jarząbek-Bielecka G, Bielecki M, Jaskulska J: Znaczenie metod komunikacji w medycynie i aptekarstwie z uwzględnieniem wybranych aspektów z historii medycyny i arteterapii. Med Rodz 2022; 25(2): 26-29.
7. Martin G: Gynaecological oncology. Curr Opin Oncol 2008; 20(5): 547.
