Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Balneologia Polska 1/2006, s. 68-70
Maria Kmiecik
Subterraneoterapia w Kopalni Soli „Wieliczka”. Część I
Subterraneotherapy in the Wieliczka Salt Mine. Part I
z Kopalni Soli „Wieliczka” Podziemny Ośrodek Rehabilitacyjno-Leczniczy, Wieliczka
Dyrektor Ośrodka: mgr inż. Jan Kubas
Streszczenie
W artykule przedstawiono historię wykorzystania soli, solanki, aerozolu solnego oraz pustek poeksploatacyjnych po wydobyciu soli do celów leczniczych oraz historię powstania subterraneoterapii – metody leczenia wykorzystującej jako podstawę mikroklimat panujący w podziemnych komorach solnych. Teoretyczne i praktyczne podstawy tej metody opracował profesor Mieczysław Skulimowski, który zauważył, że długie przebywanie w podziemiach wielickiej kopalni korzystnie wpływa na osoby cierpiące na schorzenia układu oddechowego. Podziemny Ośrodek Rehabilitacyjno-Leczniczy Kopalni Soli Wieliczka, prowadzący terapię w Komorze Jezioro Wessel 135 m pod ziemią, wykorzystuje subterraneoterapię do leczenia przede wszystkim przewlekłych nawracających schorzeń dolnego i górnego odcinka układu oddechowego.
W aktualnej Ustawie o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych z dnia 28 lipca 2005 roku pojawia się po raz pierwszy zapis dotyczący subterraneoterapii, jako jednej z możliwości prowadzenia lecznictwa uzdrowiskowego przy wykorzystaniu właściwości leczniczych klimatu. Blisko 60 lat musiała czekać subterraneoterapia, aby znaleźć uznanie u prawodawców. Dzięki wykorzystaniu, stworzonych przez profesora Skulimowskiego, teoretycznych i praktycznych podstaw metody, opracowaniu przez Kopalnię Soli Wieliczka Podziemny Ośrodek Rehabilitacyjno-Leczniczy skrupulatnej procedury subterraneoterapii oraz pozytywnej opinii profesjonalistów w dziedzinie balneologii i medycyny fizykalnej oraz alergologii metoda ta rozpowszechniona niegdyś na skalę europejską, dziś ponownie zaczyna przeżywać swój renesans.
Poszukując źródeł powstania współczesnej subterraneoterapii należałoby zastanowić się z jednej strony nad początkami wykorzystania soli w medycynie, natomiast z drugiej nad wykorzystaniem podziemnych grot i jaskiń do celów leczniczych. To pozytywne działanie środowiska podziemnego na organizm człowieka było znane już w starożytnej Grecji i Rzymie (jaskinie Kerkira i Herculaneum), a nowoczesne podstawy tego leczenia zostały stworzone w latach 50-tych XX wieku za przyczyną profesora Mieczysława Skulimowskiego w Polsce i doktora Karla Hermanna Spannagela w Niemczech.
Sól natomiast jako środek leczniczy stosowana była zarówno do użytku zewnętrznego jak i wewnętrznego od stuleci, najprawdopodobniej również od czasów starożytnych. N a ziemiach polskich na pewno wykorzystywano ją już w XVI wieku, co potwierdzają wzmianki kronikarza Marcina Kromera (1512-1589), a szeroko opisuje je wybitny krakowski humanista Adam Schroeter (1525-1572). Podkreśla on m.in. konieczność ciągłego uzupełniania soli w organizmie, aby nie dopuścić do powstania raka, który „gryzie i wzrasta” oraz do powstania „wyrzutów, które bolą i gryzą”. Zauważa również, że bolesne rany goją się dużo lepiej, gdy posypie się je solą. Nie widzi, zatem, ten wybitny humanista, a także prawdopodobnie lekarz, możliwości obchodzenia się w medycynie bez soli. Inny lekarz i humanista Jodocus Willichius (1501-1552) podaje również, że sól jest niezbędnym składnikiem potrzebnym do sporządzania leków w razie ukąszenia przez węże i skorpiony, a także do leczenia wyprysków, kurzajek, wrzodów, egzemy i chorób wenerycznych. Liczne sposoby zastosowania soli w medycynie XVI wieku opisuje również Antoni Schneeberger (1530-1581) osiadły na stałe w Krakowie znany lekarz i uczony. Te wszystkie dzieła, rozprawy i poematy podkreślają wykorzystanie soli jako surowca naturalnego. Natomiast XIX wiek przynosi nowe spojrzenie na wykorzystanie soli a raczej produktów wytworzonych za jej pośrednictwem, czyli solanki i solnego aerozolu. W tym właśnie wieku powstały słynne uzdrowiska solankowe Ischl, Hall i Elmen oraz pierwsze na ziemiach polskich i jedno z pierwszych w Europie o znaczeniu i zasięgu międzynarodowym zdrojowisko solankowe w Wieliczce, którego inicjatorem był doktor medycyny i chirurgii, lekarz salinarny Feliks Boczkowski (1804-1855). Zdrojowisko posiadało nowoczesne łazienki w stylu włoskim, gdzie wykorzystywano do leczenia m.in. solankę, muł solny oraz parę solną. Mimo, że wszystkie zabiegi balneologiczne odbywały się wówczas na powierzchni, to właśnie doktor Feliks Boczkowski był pierwszym w świecie, który wyraził i ogłosił pogląd, że skuteczniejszą metodą leczenia zmian patologicznych w układzie oddechowym od inhalacji solankowych jest długie przebywanie w głębinach wielickiej kopalni.
Prawdopodobnie ten właśnie pogląd oraz pionierskie prace z zakresu biosubterraneologii m.in. Jana Benedykta Solfy (1483-1564) – nadwornego fizyka Zygmunta I, Zygmunta Augusta oraz bliskiego współpracownika Mikołaja Kopernika – zafascynowały profesora Mieczysława Skulimowskiego (1930-1982), autora teoretycznych i praktycznych podstaw subterraneoterapii.
Ta niezwykle ciekawa metoda leczenia łączy obecnie właściwości lecznicze przestrzeni podziemnej z elementami nowoczesnej rehabilitacji. Należy zaznaczyć, że na terenie Polski, do celów leczniczych, wykorzystywane są przestrzenie podziemne jedynie kopalni soli kamiennej. Najbogatsze tradycje w tej dziedzinie poprzedzone wnikliwymi badaniami naukowymi posiada wielicka Kopalnia Soli, kolebka ruchu naukowego w dziedzinie subterraneoterapii. To właśnie tu w 1963 roku powstało pierwsze w świecie Towarzystwo Naukowe Klimatoterapii Podziemnej. Wcześniej, bo w 1958 roku wprowadzono w Polsce (w Wieliczce) do leczenia chorób narządu oddechowego mikroklimat podziemnych komór solnych. Dzięki tym działaniom, licznym eksperymentom i opracowaniom oddano pierwsze nie tylko w Polsce, ale i na świecie podziemne sanatorium alergologiczne.
Zarówno w czasach profesora Skulimowskiego, jak i obecnie główny profil leczniczy, w zakresie subterraneoterapii, dotyczy dużej grupy zmian patologicznych układu oddechowego, takich jak: astma oskrzelowa, przewlekła obturacyjna choroba płuc, przewlekłe schorzenia górnych i dolnych dróg oddechowych oraz schorzenia dermatologiczne i pulmonologiczne o podłożu alergicznym.
Wyjątkowość tej metody, w świetle dzisiejszych supertechnicznych osiągnięć medycyny i wysoko specjalistycznej farmakologii, polega przede wszystkim na wykorzystaniu naturalnych, niemal idealnie czystych przestrzeni podziemnych do prowadzenia intensywnej i nowoczesnej rehabilitacji oddechowej.
Kontynuatorem metody opracowanej w niezwykle skrupulatny sposób przez profesora Skulimowskiego w drugiej połowie XX wieku, jest obecnie Kopalnia Soli Wieliczka Podziemny Ośrodek Rehabilitacyjno-Leczniczy.
Dziś Ośrodek zapewnia kuracjuszom odpowiednio długą ekspozycję na czynniki środowiska podziemnego, bogatego w zawieszone w postaci aerozolu jony sodu, chloru, potasu i inne niezbędne do życia człowieka pierwiastki.
Ponadto środowisko to wolne jest od zanieczyszczeń przemysłowych i naturalnych, takich jak pyłki, roztocza i spory grzybów. Dodatkowo w tym środowisku wzajemnego oddziaływania temperatury, wilgotności, ciśnienia atmosferycznego, ruchu powietrza i jego jonizacji Ośrodek prowadzi aktywną, w pełni profesjonalną rehabilitację układu oddechowego podzieloną na część aktywną i wypoczynek.
Wyjątkowość miejsca, unikalność w skali świata i wysoką jakość prowadzonej subterraneoterapii w wielickiej kopalni potwierdza Międzynarodowy Certyfikat Jakości ISO 9001:2000 w systemie zarządzania jakością w służbie zdrowia w zakresie leczenia schorzeń układu oddechowego i alergii u osób dorosłych i dzieci przyznany w 2004 roku Podziemnemu Ośrodkowi Rehabilitacyjno-Leczniczemu Kopalni Soli Wieliczka.
Tabela 1. Skład chemiczny pyłu opadającego zebranego na 20 stanowiskach w komorach leczniczych Wieliczki.
Rodzaj oznaczanego składnikaZawartość w mg w przeliczeniu na 1,000 g opadu
Sód Na+
Potas K+
Wapń Ca 2+
Magnez Mg 2+
Żelazo Fe 3+
Ołów Pb 2+
Cynk Zn 2+
Kadm Cd 2+
Arsen As 3+
Fuor F -
Siarczany SO4 2-
12,32
0,49
41,77
1,72
30,62
0,13
1,23
0,01
0,05
-
44,28
Źródło: Mikroklimat i warunki środowiskowe w podziemnych komorach leczniczych na terenie Kopalni Soli w Wieliczce, Instytut Medycyny Uzdrowiskowej, Poznań 1989 r.
Tabela 2. Skład chemiczny aerozolu solnego w komorach leczniczych w Wieliczce.
Rodzaj oznaczanego składnikaZawartość w mg/m3 powietrza
Jon sodowy
Jon potasowy
Jon wapniowy
Jon jodkowy
Jon fluorkowy
Jon wodorowęglanowy
Jon ołowiowy
Jon kadmowy
Jon żelazowy
9,40
7,95
0,50
ślady poniżej 0,001 mg w 100 l powietrza
ślady poniżej 0,01 mg w 100 l powietrza
3,50
nie stwierdzono
nie stwierdzono
ślady
Chlorek sodowy (z przeliczenia)
Chlorek potasowy (z przeliczenia)
23,9
15,2
Źródło: Mikroklimat i warunki środowiskowe w podziemnych komorach leczniczych na terenie Kopalni Soli w Wieliczce, Instytut Medycyny Uzdrowiskowej, Poznań 1989 r.
Komora lecznicza Jezioro Wessel w Kopalni Soli „Wieliczka”.
Adres do korespondencji:
Maria Kmiecik
Kopalnia Soli „Wieliczka”
Podziemny Ośrodek Rehabilitacyjno-Leczniczy
ul. Park Kingi 6, 32-020 Wieliczka
tel. (0-12) 278-73-68
e-mail: sanatorium@kopalnia.pl

Balneologia Polska 1/2006