Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 4/2010, s. 224-228
*Ewa Cieślik, Iwona Gajda
Charakterystyka wartości odżywczej i właściwości prozdrowotnych endywii (Cichorium endivia L.)
Nutritional value and pro-healthy properties of endive (Cichorium endivia L.)
Małopolskie Centrum Monitoringu i Atestacji Żywności, Uniwersytet Rolniczy im. H. Kołłątaja w Krakowie
Kierownik MCMiAŻ: prof. dr hab. Ewa Cieślik
Summary
Endive belongs to the family Asteraceae. This vegetable is very popular in France, Italy, Germany and the United States. The edible part of endive is a leaves rosette, placed on a short stalk. This plant is an annual plant which can be propagated both from seeds, and from seedlings. This vegetable has not special climate requirements, it tolerates moderate frost. Due to presence of glycosides in leaves, it has a bitter taste and to get rid off it has to be bleached. Endive is characterized by a high content of nutrients. Among others, primarily, vitamins (C, E, B group, carotenes – as provitamine A and K), minerals (K, Ca, P, Fe and Mg) and sesquiterpenes lactone (intybine). It also contains proteins, fats and carbohydrates, including inulin – very important for diabetics. This vegetable because of its high content of pro-healthy components, can be used in prophylaxis of digestive disorders; as medicament in supporting of cardio-vascular circulation for retarding of ageing processes and first of all for in blood diseases such as anaemia. Also because of inulin presence endive is recommended for diabetes as low glycemic index vegetable.
Wstęp
Endywia pochodzi prawdopodobnie od dziko rosnącego gatunku Cichorium pumilum Jacq. rosnącego w krajach śródziemnomorskich, a także w rejonie Kaukazu i Turkiestanu (1). Według innych źródeł, jej ojczyzną są wschodnie obszary Indii. Była uprawiana już w starożytnym Egipcie, Grecji i Rzymie, gdzie była traktowana jako roślina uprawowa o znaczeniu handlowym (2). O ważności tego warzywa w tamtych czasach świadczy zapis, który się znalazł w edykcie Dioklecjana (301 r. po Chrystusie). W edykcie tym endywia występuje w wykazie artykułów spożywczych, na które ustalono ceny maksymalne (1).
W Polsce jest warzywem mało znanym, natomiast na zachodzie Europy, zwłaszcza we Francji, Włoszech, Niemczech, a także w Stanach Zjednoczonych, jest bardzo ceniona.
Charakterystyka botaniczna i wymagania uprawowe rośliny
Warzywo to należy do rodziny astrowatych (Asteraceae), do rodzaju Cichorium (3, 4). Jest rośliną jednoroczną, której część jadalną stanowi rozeta liściowa ułożona na krótkiej łodydze (4). Ma korzeń typu wrzecionowatego, składający się z mało rozgałęzionych, cienkich, włóknistych i wnikających pionowo w głąb ziemi korzeni, nawet do 130 cm. Jednakże główna masa korzeni nie przerasta gleby na głębokość większą niż 20 cm (1, 3). Łodyga endywii jest bardzo skrócona, a gęsto osadzone na niej liście nadają jej formę rozety. Łodygi kwiatostanowe są najczęściej wysokości od 50 do 125 cm, rozgałęzione słabo, średnio lub bardzo silnie, ulistnione na całej długości pędu głównego i pędów bocznych (3). Liście zewnętrzne są powycinane, młodsze mają kształt szerokojajowaty. Natomiast kwiaty są typu języczkowatego, małe, niebieskie, zebrane w koszyczki. Owoc to niełupka o kształcie mniej lub bardziej żeberkowanym, kanciastym, długości 2-3 mm, grubości 1 mm, zaopatrzona w aparat lotny (3).
W krajach Unii Europejskiej roczna uprawa tego warzywa wynosi około 500 000 ton. W produkcji endywii przodują Włosi, Francuzi, Holendrzy, a następnie Hiszpanie, Belgowie i Niemcy (5, 6). Może być uprawiana zarówno w polu, jak i pod osłonami (7, 8, 9). Wyróżnia się dwie metody uprawy endywii: z siewu i z rozsady. Nasiona należy wysiewać na głębokość 1 cm, do doniczek jednorazowych. Odległość między rzędami i roślinami powinna wynosić około 30-38 cm (10, 11). Roślina ta nie ma dużych wymagań klimatycznych, dobrze znosi lekkie przymrozki, a optymalna temperatura dla jej rozwoju to 12°C (2). W zbyt wysokiej temperaturze liście stają się gorzkie. Natomiast przy utrzymującej się przez dłuższy czas temperaturze niższej niż 5°C następuje szybszy wzrost młodych roślin (10). Źle znosi długotrwałe susze, gdyż wtedy wybija w pędy kwiatostanowe. Wymaga stanowisk o typie gleby próchnicznej, przewiewnej o odczynie obojętnym (1). Endywia często jest uprawiana jako poplon po warzywach wcześnie schodzących z pola: kapuście wczesnej, kalafiorze, szpinaku, grochu, ziemniaku wczesnym. Najczęściej w uprawie tego warzywa stosuje się nawożenie mineralne w dawce 300-400 kg NPK na 1 ha w stosunku 2:2:3 (2, 12).
Ze względu na obecność glikozydów w liściach, które powodują, że są one gorzkie, ważnym zabiegiem w przypadku endywii jest przeprowadzenie procesu bielenia. Zmniejsza on gorycz, dzięki czemu liście stają się delikatniejsze. Na 2-3 tygodnie przed zbiorem są one związywane sznurkiem lub rafią na wysokości połowy rośliny. Proces bielenia trwa około 10 dni. Po zakończonym zabiegu liście zewnętrzne są odrzucane i przystępuje się do zbioru warzywa (4, 10). Odbywa się on 7 tygodni po wysianiu, a jego termin jest uzależniony przede wszystkim od odmiany i pory roku. Warzywo to nie nadaje się do długiego przechowywania. Można jedynie składować je z bryłą ziemi w piwnicach lub inspektach, przez bardzo krótki czas (12). Natomiast w warunkach domowych umieszczona w dolnej szufladzie lodówki zachowuje trwałość przez 3 dni (10).
W Polsce uprawiane są dwie odmiany endywii:
Eskariola paryska – odmiana o liściach podłużnych, żółtozielonych, rozszerzających się ku dołowi. Blaszka liściowa jest falista, o nieregularnych brzegach (8). Pęd kwiatostanowy bardzo wysoki, kształtu prawie trójkątnego. Odmiana ta jest plenna. Po procesie bielenia 50% liści nadaje się do spożycia (3).
Endywia kędzierzawa – po raz pierwszy została wyhodowana we Francji. Liście są barwy zielonej, silnie powycinane, o ząbkowanych brzegach, ustawione w poziomie lub lekko wzniesione. Cechuje się niewielką ilością masy zielonej, jest dużo delikatniejsza w porównaniu do eskarioli. Po procesie bielenia 45% masy rozety jest zdatna do spożycia (3).
Właściwości prozdrowotne i wartość żywieniowa endywii
Endywia charakteryzuje się niską wartością energetyczną, zalecana zatem jest do spożywania przez osoby zagrożone nadwagą i otyłością. Cechuje ją bogactwo składników odżywczych oraz biologicznie czynnych związków, takich jak laktony seskwiterpenowe – intybina. Wśród substancji o charakterze odżywczym należy wymienić witaminy: C, E, z grupy B, karoteny (prowitamina A i K), a także składniki mineralne: potas, wapń, fosfor, żelazo oraz magnez. Ponadto występują w niej podstawowe składniki odżywcze (białka, tłuszcze i węglowodany), jednakże w małej ilości (tab. 1). Szczególne znaczenie prozdrowotne, zwłaszcza dla diabetyków, ma obecna w tym warzywie inulina.
Tabela 1. Wartość energetyczna i zawartość składników odżywczych oraz błonnika w endywii (1, 2, 13-16).
Składnik Zawartość (w 100 g)
Energia (kcal)10-25
Woda (g)93,3
Białko (g)1,8
Tłuszcz (g)0,1-0,2
Węglowodany (g)1,5
Błonnik (g)0,6
Witamina A (mg)0,28
β- karoten 1,68-1,81
Witamina E (mg)0,1
Witamina K (μ)200
Witamina B1 0,06
Witamina B2 0,10-0,12
Witamina B3 0,42
Witamina B6 0,06-0,4
Kwas foliowy (μg)18
Witamina B5 0,9
Biotyna (μg)0,7
Witamina C (mg)10
K (mg)346
Ca (mg)54
P (mg)54
Fe (mg)1,4
Mg (mg)10

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2010-05-28
zaakceptowano do druku: 2010-06-11

Adres do korespondencji:
*Ewa Cieślik
Małopolskie Centrum Monitoringu i Atestacji Żywności, Uniwersytet Rolniczy im. H. Kołłątaja
ul. Balicka 122, 30-149 Kraków
tel.: (12) 662-48-26/25
e-mail: rrciesli@cyf-kr.edu.pl

Postępy Fitoterapii 4/2010
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii