Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 2/2011, s. 100-105
*Anna Parus1, Anna Grys2
Ostrożeń warzywny (Cirsium oleraceum (L.) Scop.) – substancje aktywne, możliwe zastosowanie
Cirsium oleraceum (L.) Scop. – active substances and possible usage
1Politechnika Poznańska, Instytut Technologii i Inżynierii Chemicznej
Dyrektor Instytutu: prof. dr hab. inż. Adam Voelkel
2Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu
Dyrektor Instytutu: prof. dr hab. Grzegorz Spychalski
Summary
The presented paper is a review of literature applying to Cirsium oleraceum. It characterizes a morphological-anatomical appearance of this plant and its phytochemical composition. The herba of Cirsium oleraceum have been used in folk medicine as diuretic, hemostatic, ani-inflammatory and astringent remedies. Cirsium spp. contain flavonoids, phenolic acids, sterols and triterpenes. Its extracts showed antioxidant, antimicrobial, anti-inflammatory and anticancer activities. Cirsium oleraceum contain also lignans and isoflavones which shown anticancer activities (breast and prostate cancer).
Wprowadzenie
Zioła, dzięki zawartości różnych składników biologicznie aktywnych, stosowane są w leczeniu wielu chorób, ale również, jako suplementy przynoszące dodatkowe korzyści zdrowotne. Ostrożeń warzywny niegdyś miał duże znaczenie w medycynie ludowej, obecnie wykorzystywany jest w znacznie mniejszym zakresie, lecz doniesienia literaturowe z ostatnich 10 lat wskazują na wzrost zainteresowania roślinami z gatunku Cirsium.
Cirsium oleraceum nazwano „czarcim żebrem” lub „pietra zielem”. Nazwy te zawdzięcza kształtowi korzenia, który wygląda jakby był odgryziony. Na terenach Wielkopolski i Pomorza był sprzedawany na targowiskach i w aptekach. Wierzono, że ma cudowną, niemal magiczną moc, a kąpiel w naparze usuwa uroki rzucone przez złych ludzi.
Ostrożeń warzywny należy do ziół stosowanych jako środek moczopędny, odtruwający, przeciwzapalny, przeciwgośćcowy, a także wykorzystywanych do kąpieli i pielęgnacji przy wypadaniu włosów, zapaleniu oczu oraz zatok obocznych nosa. Kąpiel w wywarze z ostrożenia warzywnego działa orzeźwiająco i odnawiająco na organizm. Od lat ostrożeń jest stosowany jako naturalny antybiotyk przy zapaleniach i chorobach skóry. Dawniej stosowano go również do zwalczania trądziku i łuszczycy.
Odwar z ostrożenia warzywnego w trakcie obmywania lub kąpieli chorego gęstnieje lub galaretowieje. W przypadku, gdy obmywa się zdrowy człowiek wywar jest przejrzysty i nie zmienia swojego wyglądu. Zmiany przejrzystości uważane są jako wskaźnik istnienia oraz ustępowania zmian chorobowych (1-3).
Kłącze i młode rośliny są jadalne, stąd też określenie „warzywny”. Mają one cenne wartości pokarmowe, dzięki dużej zawartości białka, wapnia, potasu i magnezu. W niektórych krajach, m.in. w Japonii i Indiach, jest rośliną hodowaną jako warzywo, a młode pędy i liście używane są do gotowania barszczu.
Opis rośliny i występowanie
Ostrożeń warzywny (Cirsium oleraceum (L.) Scop.) należy do rodziny Asteraceae – Astrowate (3).
Ostrożeń warzywny (ryc. 1) jest byliną osiągającą od 0,4 do 1,2 m wysokości. W ziemi znajduje się silne kłącze, a nad ziemię wyrastają rozgałęzione łodygi, na których rozmieszczone są duże, nierówno kolczasto ząbkowane liście. Liście wyrastają na całej długości łodygi, aż po kwiatostany. Górne liście są mniejsze i pojedyncze. Łodyga i liście pokryte są meszkiem, który po ususzeniu staje się kłujący.
Ryc. 1. Ostrożeń warzywny (Cirsium oleraceum) – dolne liście.
Kwitnie od lipca do września na żółto, niekiedy purpurowo. Kwiaty rurkowe zebrane są w kwiatostany w formie koszyczków. Owocem jest niełupka, pokryta białym puchem (4, 5).
Surowcem leczniczym jest ziele ostrożenia warzywnego – Herba Cirsii oleracei. Pędy zbierane są na początku kwitnienia. Oddzielone od łodyg liście wraz z koszyczkami oraz otaczającymi je małymi liśćmi suszy się w cieniu, w przewiewnym miejscu lub w suszarniach, w temperaturze do 30°C. Suszenie w nieodpowiednich warunkach powoduje, że ziele ciemnieje i łatwo butwieje.
Czasami zbierany jest również korzeń ostrożenia warzywnego – Radix Cirsii oleracei (1,3).
Występuje w Azji, północnej Afryce i Ameryce Północnej oraz niemal w całej Europie, z wyjątkiem rejonu Morza Śródziemnego. W Polsce zasiedla północno-wschodnią jej część, niziny oraz rejon podgórski.
Rośliny z gatunku ostrożenia lubią tereny podmokłe i torfowiska, przez co można je spotkać na łąkach, brzegach rowów oraz w pobliżu zbiorników wodnych. Lubi gleby słabo kwaśne o dużej zawartości węglanu wapnia (1-4).
Skład chemiczny
Struktura substancji chemicznych zawartych w roślinach z rodzaju ostrożenia jest w różnym stopniu poznana. Dane piśmiennictwa podają, że w skład ostrożenia wchodzą m.in. flawonoidy, sterole, alkaloidy, poliacetyleny, acetyleny, fenolokwasy, triterpeny, węglowodory, laktony seskwiterpenowe, lignany oraz sole mineralne (6-12).
Jedną z najlepiej poznanych grup związków chemicznych zawartych w zielu ostrożenia są flawonoidy, m.in. linaryna (akacetyno-7-rutynozyd) (0,7%) (ryc. 2) oraz pektolinaryna (pektolinarygenino-7-rutynozyd) (0,31%) (ryc. 3), jak również apigenina, apigeniny-7-glukozyd, 3-O-metylokwercetyna, skutelaryna (11).
Ryc. 2. Linaryna.
Ryc. 3. Pektolinaryna.
Stwierdzono również obecność triterpenów (m.in. taraksasterolu i β-amyryny, lupeolu, stigmasterolu, taraksasterolu, ψ-taraksesterolu), fitosteroli (jak stigmasterol), garbników pochodnych pirokatechiny, pektyn, karotenoidów, węglowodorów, żywicy i soli mineralnych. Ostrożeń zawiera również kwasy fenolowe oraz aldehydy alifatyczne (winylopentaacetylen, 4,6-tetradekadien-8,10,12-triyn-1-ol, 1,11-tridekadien-3,5,7,9-tetrayn). (6, 8-12).
Dużą grupę związków znajdujących się w roślinach z rodzaju Cirsium stanowią lignany. Strack (13), Walton i Brown (14) stwierdzili obecność lignanów należących do pochodnych alkoholi fenolowych (alkohol koniferylowy, alkohol synapinowy, alkohol kumarylowy). W roku 2010 ukazała się praca Boldizsára i wsp. (15) opisująca badania mające na celu określenie zawartości lignanów w ostrożeniu. Wykazali oni obecność dwóch grup lignanów glikozydowych, do których należą: arktyna i arktygenina (ryc. 4 i 5), trechalozyd i trechalogenina (ryc. 6 i 7).
Ryc. 4. Arktyna.
Ryc. 5. Arktygenina.
Ryc. 6. Trechalozyd.
Ryc. 7. Trechalogenina.
Badania farmakologiczne
Przegląd piśmiennictwa wskazuje, iż wiedza na temat składu, jak i aktywności farmakologicznej różnych gatunków z rodzaju Cirsium, w tym gatunku C. oleraceum poszerza się. Szczególnie informacje z ostatnich lat poszerzają wiedzę na temat terapeutycznych możliwości zastosowania zarówno ekstraktów, jak i wyizolowanych związków z ostrożnia. Duży wkład w poszerzenie wiedzy o właściwościach leczniczych roślin z rodzaju Cirsium przyniosły badania Nazaruk i wsp. (7-9, 12). Badania te obejmowały zarówno poznanie składu chemicznego, jak również możliwości aplikacyjnych różnego rodzaju ekstraktów uzyskanych z Cirsium.
Ostrożeń jest cennym źródłem flawonoidów, m.in. linaryny i pektolinaryny (ryc. 2 i 3). Przeprowadzone badania wykazały, że pektolinaryna wywołuje efekt porównywalny do kwasu acetylosalicylowego zastosowanego w tej samej dawce. Natomiast linaryna w porównaniu do pektolinaryny i siarczanu morfiny wykazuje średnią aktywność biologiczną.
Han i wsp. (16) wykazali doświadczalnie, że linaryna pobudza produkcję cytokin, które odgrywają ważną rolę w utrzymaniu homeostazy komórek i tkanek. Cytokiny wywierają duży wpływ na przebudowę i naprawę uszkodzeń elementów tkankowych na drodze koordynowania aktywności wielu innych komórek, m.in. fibroblastów, osteoklastów i komórek śródbłonka.
Badania przeprowadzone przez Jędrzejko i wsp. (17) wskazują na możliwości zastosowania C. oleraceum jako środka moczopędnego, ściągającego i przeciwreumatycznego, a także w kosmetyce (płukanki przeciw wypadaniu włosów).
Kolla i wsp. (18) wykazali, że po dożylnym podawaniu flawonoidów występujących w C. oleraceum przez 5 dni, nastąpił wzrost indeksu protrombinowego, przy jednoczesnym skróceniu czasu krwawienia i zmniejszeniu utraty krwi. Stwierdzono, że efekt ten utrzymywał się przez 25-30 dni. Po pięciodniowym stosowaniu iniekcji następowało także przyspieszenie tworzenia się trombocytów (18).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2011-06-03
zaakceptowano do druku: 2011-06-13

Adres do korespondencji:
*dr n. chem. inż. Anna Parus
Politechnika Poznańska Instytut Technologii i Inżynierii Chemicznej
pl. M. Skłodowskiej-Curie 2, 60-965 Poznań
tel.: (61) 665-36-49
e-mail: anna.parus@put.poznan.pl

Postępy Fitoterapii 2/2011
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii