Ponad 7000 publikacji medycznych!
Statystyki za 2021 rok:
odsłony: 8 805 378
Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Nauk Medycznych 12/2014, s. 860-864
*Katarzyna Jankowska
Przedwczesne wygasanie czynności jajników
Premature ovarian failure
Klinika Endokrynologii, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. Wojciech Zgliczyński
Streszczenie
Menopauza jest fizjologicznym okresem w życiu kobiety, w którym dochodzi do ustąpienia miesiączkowania oraz czynności jajników. Średni wiek wystąpienia menopauzy wynosi 51 lat. U niektórych kobiet niewydolność jajników może wystąpić wcześniej, przed 40. r.ż., a nawet już w rozwoju embrionalnym. Wystąpienie menopauzy przed 40. r.ż. określa się jako przedwczesne wygasanie czynności jajników (POF). Przyczyny POF są różnorodne, poczynając od uwarunkowań genetycznych, przez enzymatyczne, infekcyjne, do jatrogennych.
Rozpoznanie POF powinno być ustalane z ostrożnością, jest to bowiem diagnoza trudna do zaakceptowania dla każdej kobiety.
Praca stanowi przegląd piśmiennictwa na temat etiologii, patogenezy, diagnostyki i leczenia POF.
Summary
Menopause is a physiological period in a woman’s life, in which there is a resolution of menstruation and ovarian function. The average age of menopause is 51 years. Some women with ovarian failure can occur well before 40 years of age, even as early as embryonic development. The occurrence of menopause before 40 years of age is defined as the premature ovarian failure (POF). The causes of POF are different, ranging from genetic, by enzymatic, infectious, to iatrogenic.
The diagnosis of POF should be determined with prudence, because it is a difficult diagnosis to accept for every woman.
The work is a review of literature on the etiology, pathogenesis, diagnosis and treatment of POF.
Definicja
Za przedwczesne wygasanie czynności jajników (ang. premature ovarian failure – POF) uważa się ustanie funkcji jajnika przed 40. rokiem życia. Pod tym pojęciem rozumie się zakończenie funkcji germinatywnej i hormonalnej jajnika spowodowane wyczerpaniem puli pęcherzyków jajnikowych przed wiekiem typowym dla fizjologicznej menopauzy (1).
Wystąpienie POF prawdopodobnie jest koincydencją wyczerpania się puli pęcherzyków jajnikowych z autoimmunologicznym uszkodzeniem jajnika, przy współistnieniu predyspozycji genetycznych.
POF występuje u ok. 1% kobiet (2). Częstość występowania POF określa się na 1/100 kobiet przed 40. rokiem życia i 1/1000 kobiet przed 30. rokiem życia.
Pierwsze opisy przypadków
POF zostało zdefiniowane przez de Moraes-Ruehsen i Jonesa w 1967 roku (3) jako niefizjologiczne ustanie miesiączkowania przed 40. r.ż., po okresie pokwitania. W 1939 roku opisano profil hormonów u kobiet z POF jako hipoestrogenizm hipergonadotropowy (4). Obraz kliniczny POF został szczegółowo przedstawiony w 1950 roku przez Atrię (5). Autor ten opisał 20 młodych kobiet przed 35. r.ż. z wtórnym brakiem miesiączki, uderzeniami gorąca, niepłodnością i zanikowym endometrium.
Rozpoznanie
Lekarz może spotkać się z tym problemem, gdy zgłasza się do niego młoda kobieta starająca się o ciążę lub gdy chodzi o diagnostykę wtórnego braku miesiączki. Występowanie objawów wypadowych u młodej kobiety może nakierunkować rozpoznanie. Pacjentki z POF mają zwykle w wywiadzie typowy wiek menarche (6, 7) i regularne cykle miesiączkowe, po czym występuje oligomenorrhea lub nagle amenorrhea. Czasem wtórny brak miesiączki jest stwierdzany po odstawieniu tabletek antykoncepcyjnych (8-10).
W badaniach hormonalnych stwierdza się hipogonadyzm hipergonadotropowy, czyli niskie stężenie estradiolu (E2 < 20 pg/ml), wysokie stężenie gonadotropin (FSH > 20 IU/l), niskie stężenie AMH (hormonu antymüllerowskiego) < 0,5 ng/ml (< 1 ng/ml) (1, 11, 12).
Stężenie FSH > 40 IU/l stwierdzone przynajmniej dwukrotnie w odstępie 4-6 tygodni upoważnia do rozpoznania przedwczesnego wygasania czynności jajników (13, 14). Nie powinno się ustalać diagnozy na podstawie jednorazowego oznaczenia FSH, rozpoznanie POF jest bowiem dla młodej kobiety dużym obciążeniem psychicznym. Należy również poinformować pacjentkę o możliwości przejściowego powrotu funkcji jajników (ang. intermittent ovarian failure) (15, 16) – zdarza się to rzadko, ale opisywane są przypadki zajścia w ciążę pacjentek z POF.
Rozpoznanie histopatologiczne
Opisano dwa typy histopatologicznego POF. W typie 1 – afolikularnym – stwierdza się całkowitą delecję pęcherzyków jajnikowych. Ten typ spotyka się w POF na tle dysgenezji gonad, aberracji chromosomowych, w zaburzeniach rozwoju płci. Brak pęcherzyków w jajniku jest spowodowany brakiem rozwoju lub nieobecnością komórek terminalnych (17). W typie 2 – folikularnym – struktury pęcherzykowe są nadal obecne w jajniku i dlatego istnieje możliwość albo spontanicznego, albo indukowanego powrotu funkcji jajnika. Wyróżnia się tutaj trzy postacie: oophoritis, czyli zapalenie pęcherzyków jajnikowych; jajniki z bardzo nielicznymi pęcherzykami jajnikowymi oraz jajniki z licznymi pęcherzykami primordialnymi (tzw. zespół oporności jajnika – ang. resistant ovary syndrom – ROS). Postać folikularna może przejść w postać afolikularną (w galaktozemii, w modelu zwierzęcym autoimmunologicznego oophoritis).
Wydaje się, że występowanie ROS może mieć nieco inną patogenezę. W 1969 roku Jones i de Moraes-Ruehsen opisali jako pierwsi trzy pacjentki z ROS; nazwali ten zespół objawów „zespołem Savage” – od nazwiska pierwszej pacjentki (18). Inni badacze również opisywali podobny zespół objawów: obecność licznych pęcherzyków primordialnych w jajniku, hipoestrogenizm hipergonadotropowy, obniżona wrażliwość nawet na wysokie dawki gonadotropin stosowanych do indukcji owulacji u pacjentek zarówno z pierwotnym, jak i wtórnym brakiem miesiączki (19, 20). Pacjentki z ROS klinicznie prezentowały się jako przypadki POF. Niektóre badania przeprowadzone u pacjentek z ROS wskazują na brak receptorów dla gonadotropin lub obecność przeciwciał przeciw tym receptorom, niektóre na nieprawidłową budowę cząsteczki gonadotropin (FSH i LH nieaktywne biologicznie); opisywana była również patologia grasicy (21-26).
Przyczyny POF
1. Genetyczne
Przedwczesne wygasanie czynności jajników może być uwarunkowane genetycznie: zespół Turnera, zespół łamliwego chromosomu X (gen FMR1), rzekoma niedoczynność przytarczyc typu 1a (gen GNAS 1) (tab. 1).
Tabela 1. Przedwczesne wygasanie czynności jajników uwarunkowane genetycznie.
TypOMIMGenLocus
POF1311360FMR1Xq26-q28
POF2A300511DLAPH2Xq13.3-q21.1
POF2B300604POF1BXq13.3-q21.1
POF3608996FOXL23q23
POF4300510BMP15Xq11.2
POF5611548NOBOX7q35
POF6612310FIGLA2q12
POF7612964NR5A19q33
2. Autoimmunologiczne
Przyczyną może być również proces autoimmunologiczny, któremu towarzyszy powstawanie przeciwciał p/jajnikowych. Z POF może współistnieć inna choroba o podłożu autoimmunologicznym, np. autoimmunizacyjne zapalenie tarczycy (choroba Hashimoto), autoimmunizacyjna niedoczynność kory nadnerczy (choroba Addisona), cukrzyca typu 1, celiakia, bielactwo, niedokrwistość złośliwa, reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy, miastenia.
POF może być składową APS (ang. autoimmune polyglandular syndrome – autoimmunologiczny zespół wielogruczołowy), tak więc rozpoznanie POF niesie ze sobą konieczność obserwacji pacjentki w kierunku innych autoimmunizacyjnych endokrynopatii (19, 20, 27). Dla przykładu, stwierdzono, że POF może wyprzedzać chorobę Addisona o 8-14 lat (28-33).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
  • Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
  • Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
  • Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.

Opcja #1

19

Wybieram
  • dostęp do tego artykułu
  • dostęp na 7 dni

uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony

Opcja #2

49

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 30 dni
  • najpopularniejsza opcja

Opcja #3

119

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 90 dni
  • oszczędzasz 28 zł
Piśmiennictwo
1. Hoek A, Schoemaker J, Drexhage JA: Premature Ovarian Failure and Ovarian Autoimmunity. End Rew 1997; 18(1): 163-169.
2. Coulam CB, Adamson SC, Annegers JF: Incidence of premature ovarian failure. Obstet Gynecol 1986; 67: 604-606.
3. de Moraes-Ruehsen M, Jones GS: Premature ovarian failure. Fertil Steril 1967; 18: 440-461.
4. Heller CG, Heller EJ: Gonadotropic hormone: assays of normal cycling, menopausal, castrated and estrin treated females. J Clin Invest 1939; 18: 171-178.
5. Atria A: La menopausia precoz y su tratamiento hormonal. Rev Med Chile 1950; 78: 373-377.
6. Starup J, Sele V: Premature ovarian failure. Acta Obstet Gynecol Scand 1973; 52: 259-268.
7. Alper MM, Garner PR: Premature ovarian failure: its relationship to autoimmune disease. Obstet Gynecol 1985; 66: 27-30.
8. Philip J, Sele V, Trolle D: Secondary hypergonadotrophic amenorrhea. Acta Obstet Gynecol Scand 1966; 45: 142-147.
9. Sele V, Starup J: Premature ovarian failure. Acta Obstet Gynecol Scand 1971; 50: 24.
10. Zarate A, Karchmer S, Gomez E, Castelazo-Ayala L: Premature menopause. A clinical, histologic, and cytogenetic study. Am J Obstet Gynecol 1970; 106: 110-114.
11. Knauff EA, Eijkemans MJ, Lambalk CB et al.: Anti-Müllerian hormone, inhibin B, and antral follicle count in young women with ovarian failure. J Clin Endocrinol Metab 2009 Mar; 94(3): 786-792.
12. Mèduri G, Massin N, Guibourdenche J et al.: Serum anti-Müllerian hormone expression in women with premature ovarian failure. Hum Reprod 2007 Jan; 22(1): 117-123. Epub 2006 Sep 5.
13. Yen SS, Tsai CC, Vandenberg G, Rebar R: Gonadotropin dynamics in patients with gonadal dysgenesis: a model for the study of gonadotropin regulation. J Clin Endocrinol Metab 1972; 35: 897-904.
14. Rebar RW, Erickson GF, Yen SS: Idiopathic premature ovarian failure: clinical and endocrine characteristics. Fertil Steril 1982; 37: 35-41.
15. Alper MM, Jolly EE, Garner PR: Pregnancies after premature ovarian failure. Obstet Gynecol 1986; 67 (suppl. 3): 59s-62s.
16. Schreiber JR, Davajan V, Kletsky OA: A case of intermittent ovarian failure. Am J Obstet Gynecol 1978; 132: 698-699.
17. Kinch RAH, Plunkett ER, Smout MS, Carr DH: Primary ovarian failure: a clinicopathological and cytogenetic study. Am J Obstet Gynecol 1965; 91: 630-641.
18. Hanafusa T, Pujol-Borell R, Chiovato L et al.: Aberrant expression of HLA-DR antigen on thyrocytes in Graves’ disease: relevance for autoimmunity. Lancet 1983; 2: 1111-1115.
19. Kabel PJ, Voorbij HA, de Haan M et al.: Intrathyroidal dendritic cells. J Clin Endocrinol Metab 1988; 65: 199-207.
20. Wick G, Hu Y, Schwarz S, Kroemer G: Immunoendocrine communication via the hypothalamo-pituitary-adrenal axis in autoimmune diseases. Endocr Rev 1993; 14: 539-563.
21. Koninckx PR, Brosens IA: The „gonadotropin-resistant ovary” syndrome as a cause of secondary amenorrhea and infertility. Fertil Steril 1977; 28: 926-931.
22. Kim MH: „Gonadotropin-resistant ovaries” syndrome in association with secondary amenorrhea. Am J Obstet Gynecol 1974; 120: 257-263.
23. Hershlag A, Schuster MW: Return of fertility after autologous stem cell transplantation. Fertil Steril 2002 Feb; 77(2): 419-421.
24. Bukovsky A: Can ovarian infertility be treated with bone marrow- or ovary-derived germ cells? Reprod Biol Endocrinol 2005 Aug; 336.
25. Maxson WS, Wentz AC: The gonadotropin resistant ovary syndrome. Semin Reprod Endocrinol 1983; 1: 147-160.
26. Tsirigotis M, Craft IL: Benign thymoma and resitant ovary syndrome. Br J Obstet Gynaecol 1994; 101: 350-352.
27. Betterle C, Rossi A, Dalla Pria S et al.: Premature ovarian failure: autoimmunity and natural history. Clin Endocrinol (Oxf) 1993; 39: 35-43.
28. Turkington RW, Lebovitz HE: Extra-adrenal endocrine deficiencies in Addison’s disease. Am J Med 1967; 43: 499-507.
29. Muir A, Schatz DA, MacLaren NK: Autoimmune polyglandular syndrome. [In:] de Groot LS (ed.): Endocrinology. 3 ed., WB Saunders, Philadelphia 1995: 3013-3024.
30. Golonka JE, Goodman AD: Coexistence of primary ovarian insufficiency, primary adrenocortical insufficiency and idiopathic hypoparathyroidism. J Clin Endocrinol Metab 1968; 28: 79-82.
31. Labarbera AR, Miller MM, Ober C, Rebar RW: Autoimmune etiology in premature ovarian failure. Am J Reprod Immunol Microbiol 1988; 16: 115-122.
32. Blizzard RM, Chee D, Davies W: The incidence of adrenal and other antibodies in sera of patients with idiopathic adrenal insufficiency (Addison’s disease). Clin Exp Immunol 1967; 2: 19-30.
33. Irvine WJ, Chan MMW, Scarth L et al.: Immunological aspects of premature ovarian failure associated with idiopathic Addison’s disease. Lancet 1968; 2: 883-887.
34. Golonka JE, Goodman AD: Coexistence of primary ovarian insufficiency, primary adrenocortical insufficiency and idiopathic hypoparathyroidism. J Clin Endocrinol Metab 1968; 28: 79-82.
35. Sedmak DD, Hart WR, Tubbs RR: Autoimmune oophoritis: a histopathologic study involved ovaries with immunologic characterization of the mononuclear cell infiltrate. Int J Gynecol Pathol 1987; 6: 73-81.
36. Gloor E, Hurlimann J: Autoimmune oophoritis. Am J Clin Pathol 1984; 81: 105-109.
37. Kaufman DW, Slone D, Rosenberg L et al.: Cigarette smoking and age at natural menopause. Am J Public Health 1980 Apr; 70(4): 420-422.
38. Ramalho de Carvalho B, Barreira Gomes Sobrinho D, Duarte Damasceno Vieira A et al.: Ovarian Reserve Assessment for Infertility. Investigation Obstet Gynecol 2012; 2012:
39. Gleicher N, Kim A, Weghofer A, Barad DH: Toward a better understanding of functional ovarian reserve: AMH (AMHo) and FSH (FSHo) hormone ratios per retrieved oocyte. J Clin Endocrinol Metab 2012 Mar; 97(3): 995-1004.
40. Cowchock FS, McCabe JL, Montgomery BB: Pregnancy after corticosteroid administration in premature ovarian failure (polyglandular endocrinopathy syndrome). Am J Obstet Gynecol 1988; 158: 118-119.
41. Blumenfeld Z, Halachmi S, Peretz BA et al.: Premature ovarian failure. The prognostic application of autoimmunity on conception after ovulation induction. Fertil Steril 1993; 59: 750-755.
42. Corenblum B, Rowe T, Taylor PJ: High-dose, short-term glucocorticoids for the treatment of infertility resulting from premature ovarian failure. Fertil Steril 1993; 59: 988-991.
43. Lundberg PO, Persson BH: Disappearance of amenorrhea after thymectomy. Case report. Acta Soc Med Ups 1969; 74: 206-208.
44. Bateman BG, Nunley Jr WC, Kitchin III JD: Reversal of apparent premature ovarian failure in a patient with myasthenia gravis. Fertil Steril 1983; 39: 108-110.
45. Iguchi H, Kato K, Ibayashi H: Are dependent reduction in serum-melatonin concentration in healthy human subjects. J Clin Endocrinol Metab 1982; 55: 27.
46. Bellipani G, Bianchi P, Pierpaoli W et al.: Effects of melatonin in perimenopausal and menopausal women: a randomized and placebo controlled study. Exp Gerontol 2001; 36(2): 297-310.
47. Cagnaci A, Paoletti AM, Soldani R et al.: Melatonin enhances the luteinizing hormone and follicle-stilulation hormone response to gonadotropin-releasing hormone in the follicular, but not in the luteal menstrual phase. J Clin Endocrinolo Metab 1995; 80(4): 1095-1099.
48. Mamas L, Mamas E: Premature ovarian failure and dehydroepiandrosterone. Fertil Steril 2009 Feb; 91(2): 644-646.
49. Gleicher N, Weghofer A, Barad DH: Dehydroepiandrosterone (DHEA) reduces embryo aneuploidy: direct evidence from preimplantation genetic screening (PGS). Reprod Biol Endocrinol 2010; 8: 140.
50. Labarbera AR, Miller MM, Ober C, Rebar RW: Autoimmune etiology in premature ovarian failure. Am J Reprod Immunol Microbiol 1988; 16: 115-122.
51. Lee HJ, Selesniemi K, Niikura Y et al.: Bone marrow transplantation generates immature oocytes and rescues long-term fertility in a preclinical mouse model of chemotherapy-induced premature ovarian failure. J Clin Oncol 2007 Aug; 25(22): 3198-3204.
52. Jones GS, de Moraes-Ruehsen M: A new syndrome of amenorrhea in association with hypergonadotropism and apparently normal ovarian follicular apparatus. Am J Obstet Gynecol 1969; 104: 597-600.
53. Dahl KD, Biesak TA, Hsueh AJ: Naturally occurring antihormones: secretion of FSH antagonists by women treated with GnRH analog. Science 1988; 239: 72-74.
54. Sluss PM, Schneyer AL: Low molecular weight follicle-stimulating hormone receptor binding inhibitor in sera from premature ovarian failure patients. J Clin Endocrinol Metab 1992; 74: 1242-1246.
55. Wierman ME, Arlt W, Basson R et al.: Androgen therapy in women: a reappraisal: an endocrine society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab 2014 Oct; 99(10): 3489-3510.
otrzymano: 2014-10-15
zaakceptowano do druku: 2014-11-07

Adres do korespondencji:
*Katarzyna Jankowska
Klinika Endokrynologii CMKP
ul. Cegłowska 80, 01-809 Warszawa
tel. +48 (22) 569-05-29
katarzynakamilajankowska@gmail.com

Postępy Nauk Medycznych 12/2014
Strona internetowa czasopisma Postępy Nauk Medycznych