Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 1/2016, s. 49-54
*Katarzyna Walkiewicz1, Anna Nasiek-Palka2, Monika Gętek1, Małgorzata Muc-Wierzgoń1, Teresa Kokot1, Katarzyna Klakla1, Ewa Nowakowska-Zajdel1
Znaczenie substancji aktywnych pochodzenia roślinnego w cukrzycy
The importance of active substances of plant origin in diabetes
1Katedra i Oddział Kliniczny Chorób Wewnętrznych, Wydział Zdrowia Publicznego w Bytomiu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Małgorzata Muc-Wierzgoń
2Oddział Chorób Wewnętrznych, Szpital im. St. Leszczyńskiego w Katowicach
Zarządzający Oddziałem: prof. dr hab. n. med. Marek Chorąży
Summary
Diabetes is considered epidemic of XXI century. Diabetes and its complications of micro- and macrovascular are an important factor in the development of diseases of the cardiovascular system, including myocardial infarction, renal failure, severe neurological disorders, and recently more and more attention is paid to a higher incidence of cancer in diabetics. The basic form of the treatment is pharmacotherapy and behavioral therapy, inert alia proper diet. In the treatment of an important role of medical plants, that are known in folk, and conventional medicine. In the treatment of diabetes can use active ingredients from, inert alia, Galega officinalis, Trigonella foenum-graecum, Medicago sativa, Phasoleus vulgaris, Gymnema sylvestrae, Stevia rebaudiana, Cinnamomum aromaticum. Their health-promoting effects has been confirmed in a lot of experimental and epidemiological studies. Currently the research is on understanding the mechanisms of action of these substances and further possibilities of their usefulness. This is of particular importance in the context of the rapidly growing incidence of diabetes in the society.
Wprowadzenie
Cukrzyca jako jedyna choroba niezakaźna została uznana przez Organizację Narodów Zjednoczonych za epidemię XXI wieku (1). W marcu 2012 roku Parlament Europejski uchwalił rezolucję wzywającą państwa członkowskie Unii Europejskiej do podjęcia zdecydowanych i długofalowych działań mających na celu ograniczenie tej epidemii oraz opracowanie narodowych programów leczenia cukrzycy i jej powikłań (2). W Polsce liczba chorych na cukrzycę przekracza 3 mln, a milion z tych osób jeszcze nie wie, że na nią choruje. Zdecydowana większość, bo około 85%, to chorzy z typem 2 cukrzycy.
Aktualne trendy leczenia tej choroby wskazują na konieczność indywidualizacji celów leczenia, z uwzględnieniem motywacji i zaangażowania chorego, zagrożeń związanych z występowaniem hipoglikemii, czasem trwania choroby, oczekiwaniem długości życia, obecnością chorób współistniejących, zaawansowaniem powikłań naczyniowych, wsparciem otoczenia i możliwości finansowych pacjenta (3). Dostępne badania, zarówno obserwacyjne, jak i interwencyjne wskazują na istnienie ścisłego związku pomiędzy nasileniem i czasem trwania hiperglikemii a przewlekłymi powikłaniami, zwłaszcza o typie mikroangiopatii. Obecnie cukrzyca jest jedną z wiodących przyczyn chorób sercowo-naczyniowych, niewydolności nerek, utraty wzroku, nieurazowych amputacji kończyn i przedwczesnej śmierci w populacji ogólnej.
Redukcja częstości występowania powikłań jest możliwa przede wszystkim przy uzyskaniu docelowych wartości glikemii, jak również normalizacji ciśnienia tętniczego i parametrów gospodarki lipidowej.
Podstawowym zadaniem skutecznej terapii cukrzycy jest utrzymanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Aby to osiągnąć w leczeniu stosuje się: terapię niefarmakologiczną (prawidłowa dieta, prozdrowotny styl życia), doustne leki hipoglikemiczne, których liczba dynamicznie wzrasta, insulinoterapię lub terapię skojarzoną. Postępowanie uwzględnia aktualne wytyczne Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. O tym, że wiedza dietetyczna pacjentów chorych na cukrzycę typu 2 jest wciąż niepełna, wskazują liczne doniesienia; między innymi w obserwacyjnym badaniu polskich naukowców wykazano nieprawidłowy rozkład energii zawartej w dziennej racji pokarmowej i podział jej na posiłki, niezależnie od płci i wieku badanych pacjentów (4).
W ostatnich latach coraz częściej pojawiają się doniesienia dotyczące znaczenia preparatów roślinnych o potencjale hipoglikemizującym, jako środków wspomagających tradycyjne leczenie. Prezentowany artykuł jest syntezą wiedzy oraz przeglądu dostępnego piśmiennictwa na temat substancji aktywnych o działaniu hipoglikemicznym pochodzenia roślinnego.
Pochodne guanidyny
Guanidyna jest organicznym związkiem chemicznym należącym do grupy imin o właściwościach zasadowych i silnym potencjale toksyczności, pierwotnie pozyskiwana z ziela rutwicy lekarskiej (Galega officinalis), której wyciągami leczono już w średniowieczu (5). Rutwica lekarska jest zielem należącym do rodziny bobowatych, bogatym w guanidyny – galeginę i hydroksy-4-galeginę, a także pochodne chinazoliny i sole chromu. Badania kliniczne przeprowadzane na zwierzętach wykazały, że podawanie myszom wyciągów z ziela rutwicy wpływa na obniżenie w ich surowicy stężenia glukozy oraz obniżenie masy ciała (6). Pochodne guanidyny stwierdzono także w ekstraktach owocni fasoli. W badaniach klinicznych przeprowadzonych na szczurach z cukrzycą wywoływaną streptozotocyną wykazano, że podawanie ekstraktu z owocni fasoli wpływa na obniżenie stężenia glukozy w surowicy krwi oraz wzrost stężenia insuliny. Miało ono także korzystny wpływ na stężenie cholesterolu i triglicerydów, a działanie było silniejsze niż po zastosowaniu glibenklamidu w grupie kontrolnej (7). Mimo szeregu przeprowadzonych badań klinicznych, mechanizm działania pochodnych guanidyny nie został w pełni poznany, jednak prawdopodobnie efekt hipoglikemiczny jest osiągany na drodze poprawy wrażliwości tkanek obwodowych, głównie mięśni szkieletowych i wątroby na insulinę, poprzez aktywację i translokację błonową kanałów transportowych GLUT-1 i GLUT-4. Ponadto pochodne guanidyny hamują wchłanianie w jelicie cienkim glukozy i innych heksoz, jak również aminokwasów, kwasu foliowego i witaminy B12 (8), a także hamują glukoneogenezę – poprzez hamowanie wychwytu mleczanu przez hepatocyty.
Plejotropowe działanie pochodnych guanidyny wyraża się także na drodze wpływu na profil lipidowy pacjentów, poprzez zmniejszenie uwalniania wolnych kwasów tłuszczowych z tkanki tłuszczowej, a także w efekcie hipotensyjnym, który tłumaczy się relaksacją naczyń tętniczych przez repolaryzację w wyniku zmniejszenia wewnątrzkomórkowego stężenia kationów wapniowych (9, 10). Z tego względu guanidyny stały się prekursorem ważnej grupy leków przeciwcukrzycowych (pochodne biguanidu: metformina, fenformina, buformina), które są lekami pierwszego rzutu w terapii cukrzycy typu 2 (11, 12).
W ostatnich latach pojawiły się także interesujące doniesienia na temat możliwości zastosowania preparatów pochodnych biguanidu w terapii cukrzycy typu 1. Khan i wsp. (13) w swoich badaniach stwierdzili, że dodanie metforminy do standardowej insulinoterapii u otyłych pacjentów z cukrzycą typu 1 powodowało istotną statystycznie redukcję stężenia HbA1c oraz zmniejszenie dobowego zapotrzebowania na insulinę. Podobne obserwacje poczynili jeszcze w 1985 roku Gin i wsp. (14), stwierdzając zmniejszenie zapotrzebowania na insulinę u pacjentów z cukrzycą typu 1 i prawidłową masą ciała już po tygodniu od włączenia metforminy do standardowej terapii. Gomez i wsp. (15) porównywali z kolei pacjentów z cukrzycą typu 1 w grupie z metforminą oraz w grupie stosującej tylko insulinę i stwierdzili istotne statystycznie obniżenie stężenia HbA1c w grupie pacjentów stosujących złożoną terapię.
Kwas nikotynowy i jego pochodne
Kwas nikotynowy, znany też jako witamina B3 (niacyna), oraz jego amid i inne pochodne biorą udział w syntezie koenzymów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania komórki. Na poziomie komórkowym kwas nikotynowy ma znaczenie jako substrat procesu syntezy koenzymu dinukleotydu nikotynoamidoadenylowego (NAD+) i jego postaci fosforylowej (NADP+); koenzym ten bierze udział w katalizowaniu reakcji oksydoredukcyjnych (16). Jedna z jego pochodnych – trygonelina, występuje w znacznych ilościach w zielu kozieradki pospolitej (Trigonella foenum-graecum) i lucerny siewnej (Medicago sativa). Są to zioła wykorzystywane w medycynie ludowej, między innymi w leczeniu zaburzeń gospodarki węglowodanowej, zespołach zmęczenia i w okresie okołomenopauzalnym.
W licznych badaniach naukowych określano rolę preparatów kozieradki i lucerny w terapii cukrzycy. Wykazano, że dieta z dodatkiem kozieradki powodowała istotny statystycznie spadek średniego poziomu glukozy na czczo oraz stężeń poposiłkowych u pacjentów z cukrzycą, a także wpływała na zmniejszenie o ponad połowę poziomu wydalania glukozy z moczem (17, 18). Stwierdzono, że trygonelina zawarta w ekstrakcie z kozieradki aktywuje podjednostkę β receptora insulinowego, czego odległym skutkiem, po etapie fosforylacji, syntezy przekaźników drugiego rzędu i aktywacji kinaz białkowych jest translokacja na powierzchnię błony komórkowej adipocytów i miocytów transportera glukozy GLUT-4 (19). Działanie takie sprzyja obniżeniu insulinooporności i pozwala uzyskać lepszą odpowiedź tkankową na krążącą we krwi glukozę. Również napary z ziela lucerny podawane zwierzętom doświadczalnym powodowały u nich spadek stężenia glukozy w surowicy (20). Podobnych obserwacji już wcześniej dokonali Gray i Flatt (21), wykazując, że podawanie wyciągu z lucerny myszom z cukrzycą indukowaną streptozotocyną powoduje u nich efekt hipoglikemiczny, a także wpływa na wzrost wydzielania insuliny przez komórki β wysp Langerhansa. Interesujące są doniesienia, w których zwraca się uwagę na wpływ wysokich dawek kwasu nikotynowego (1200 mg/dzień) u pacjentów z cukrzycą typu 1 na tempo rozwoju objawów choroby. W badanej grupie obserwowano wolniejszy postęp choroby mimo utrzymujących się wysokich stężeń przeciwciał przeciwwyspowych (22).
W medycynie konwencjonalnej niacyna i amid kwasu nikotynowego podawane w dawkach gramowych są wykorzystywane głównie w leczeniu zaburzeń gospodarki lipidowej, z uwagi na fakt, że niacyna jest najskuteczniejszym lekiem zwiększającym stężenie frakcji HDL cholesterolu w surowicy, przy jednoczesnym efekcie obniżenia stężenia frakcji LDL, VLDL, a także jako jedyny spośród leków hipolipemicznych – apoproteiny A. Poza tym działanie to jest obserwowane także u ludzi z wyjściowo prawidłowym stężeniem cholesterolu (23). Korzystne działanie niacyny ujawnia się również przez stymulację wydzielania adiponektyny, co w połączeniu z opisanymi powyżej efektami hipoglikemicznymi czyni z tej substancji istotny element terapii zespołu metabolicznego.
Sole chromu(III)

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2015-10-08
zaakceptowano do druku: 2015-11-10

Adres do korespondencji:
*Katarzyna Walkiewicz
Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych w Bytomiu Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
ul. Żeromskiego 7, 41-902 Bytom
tel. +48 603-697-917
e-mail: kk.walkiewicz@gmail.com

Postępy Fitoterapii 1/2016
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii