Ponad 7000 publikacji medycznych!
Statystyki za 2021 rok:
odsłony: 8 805 378
Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Medycyna Rodzinna 3-4/2000, s. 48-52
Ewa Otto-Buczkowska, Przemysława Jarosz-Chobot
Hipoglikemia poinsulinowa - obraz kliniczny, mechanizmy kontrregulacji, leczenie
z Ośrodka Diabetologicznego Dzieci i Młodzieży w Gliwicach
z Kliniki Endykrynologii i Diabetologii Dzieci Śl AM w Katowicach
Kierownik: prof. dr hab. Brygida Koehler
Utrzymanie homeostazy glukozy jest bardzo ważne z uwagi na powikłania do jakich dojść może w następstwie nawet krótkotrwałego jej zaburzenia (1, 5, 6, 11, 12).
Poziom glukozy w krążeniu zależy od jej absorpcji w jelitach, jej zużycia i produkcji w wątrobie oraz zużycia przez tkanki obwodowe (4, 7, 10).
U zdrowych dorosłych koncentracja glukozy we krwi na czczo utrzymuje się w granicach 3-5 mmol/l (54-90 mg/dl), jako najniższą przyjmuje się wartość 2,8 mmol/l (50 mg/dl), po posiłku poziom ten może wzrastać do 7 mmol/l (126 mg/dl), wzrost powyżej 10 mmol/l (180 mg/dl) powoduje wystąpienie glukozurii.
Do krążenia glukoza dostarczana jest z dwóch źródeł (2, 4, 7, 10) . Jednym z nich jest przewód pokarmowy, stąd wraz z pożywieniem dostająca się do organizmu glukoza jest częściowo metabolizowana, w procesie glikolizy, na pokrycie bieżących potrzeb organizmu a częściowo magazynowana w postaci glikogenu w wątrobie i mięśniach (glikogeneza).
Drugim źródłem glukozy jest jej wytwarzanie w wątrobie. Glukoza endogenna powstaje w procesie glikogenolizy ze zmagazynowanego w wątrobie glikogenu bądź też w procesie glukoneogenezy tworzona jest z substratów pozaglukozowych.
Głównym regulatorem homeostazy glukozy zarówno w stanie głodu jak i po posiłku jest insulina. Produkcja glukozy i jej zużycie regulowane są także przez hormony określane mianem hormonów kontrregulacyjnych, do nich zalicza się glukagon, adrenalinę, kortyzol, hormon wzrostu. Biologiczne działanie tych hormonów jest zasadniczo przeciwstawne do działania insuliny (tab. 1).
Tabela 1. Wpływ insuliny i hormonów kontregulacyjnych na homeostazę glukozy.
 InsulinaHormony kontrregulacyjne
Zużycie glukozy||
Produkcja glukozy||
Lipoliza||
Ketogeneza||
Glukoza jest podstawowym materiałem energetycznym dla OUN stąd też trwające dłużej lub powtarzające się stany hipoglikemiczne stają się przyczyną uszkodzeń neurologicznych, zwłaszcza u małych dzieci. U osób starszych w przebiegu hipoglikemii dojść może do zaburzeń krążenia mózgowego ze wszystkimi tego konsekwencjami (ryc. 1).
Ryc. 1. Potencjalne możliwości zaburzeń krążenia w naczyniach kapilarnych w przebiegu ostrych zaburzeń homeostazy glukozy.
Bardzo istotne jest więc wczesne rozpoznanie i adekwatne leczenie hipoglikemii.
Jako prawidłowe przyjmuje się wartości poziomu glukozy we krwi zależnie od wieku, przy czym uwzględniać także należy technikę pobrania i metodę oznaczania. Przyjmuje się, że poziomy glukozy oznaczone w pełnej krwi są o 15% niższe niż oznaczone w surowicy czy plazmie z uwagi na relatywnie niską koncentrację glukozy w krwinkach czerwonych. Poziom glukozy oznaczonej we krwi żylnej jest o 10% niższy niż w krwi kapilarnej czy tętniczej. U niemowląt wartości graniczne mogą wahać się w granicach 2,2-2,8 mmol/l (40-50 mg/dl), u dzieci starszych, podobnie jak u dorosłych, jako wartość graniczną przyjmuje się 3,0 mmol/l (54 mg/dl).
Objawy hipoglikemii mogą być bardzo różnorodne i występować w różnych połączeniach i w różnym nasileniu, nie zawsze ściśle zależnym od bezwzględnych wartości glikemii (1, 3, 5, 6, 8, 9, 12).
Rozpoznanie hipoglikemii opierać się może na obecności objawów klinicznych oraz na parametrach biochemicznych. U wielu chorych brak jest równoległości występowania objawów z wynikami oznaczeń poziomów glikemii. Ciężkość hipoglikemii zależy nie tylko od stężenia glukozy we krwi ale również od tempa jego obniżania się. Rycina 2 przedstawia zależność objawów hipoglikemii od poziomu glukozy we krwi u osób bez cukrzycy, u chorych na cukrzycę wartości progowe glikemii dla wystąpienia objawów mogą się zmieniać zależnie od wielu czynników takich jak stopień wyrównania metabolicznego, poprzedzający hipoglikemie, czas trwania cukrzycy, występowanie neuropatii itp.
Ryc. 2. Progi glikemii dla występowania objawów hipoglikemii u osób bez cukrzycy.
Spadek stężenia glukozy we krwi pociąga za sobą występowanie objawów związanych z uruchomieniem reakcji obronnych - faza alarmowa, w której dochodzi do stymulacji układu wegetatywnego a następnie uruchomione zostają procesy kontrregulacji (ryc. 3). Następna faza - neuroglikopenia, związana jest z głodem komórkowym, który dotyczy głównie ośrodkowego układu nerwowego, korzystającego prawie wyłącznie z glukozy, jako materiału energetycznego.
Ryc. 3. Główne mechanizmy kontrregulacji w hipoglikemii i miejsca zaburzenia tych mechanizmów u chorych na cukrzycę: (1) zaburzenia sekrecji glukagonu; (2) autonomiczna neuropatia; (3) zaburzenia ośrodkowej aktywacji procesów kontrregulacji.
Podejmowane były próby uporządkowania objawów występujących w hipoglikemii. W piśmiennictwie polskim Szczeklik i wsp. (13) zaproponowali podział objawów na pewne zespoły: 1) o przewadze objawów korowych, 2) o przewadze objawów autonomicznych, 3) neurologiczne, 4) śpiączkę neuroglikopeniczną, 5) nietypowe.
Obniżenie stężenia glukozy we krwi powoduje uruchomienie neurohormonalnych mechanizmów kontrregulacji (9). W pierwszej kolejności zwiększa się sekrecja glukagonu, a w razie jego deficytu - adrenaliny. Następuje zwiększenie wyrzuty z wątroby (ryc. 4), powstałej w procesie glikogenolizy, glukozy. Jeśli taki mechanizm okaże się niewystarczający następuje uruchomienie kolejnych etapów kontrregulacji hormonalnej, w tym do wzrostu sekrecji hormonu wzrostu a w dalszej kolejności kortyzolu. Kiedy te procesy nie zabezpieczają utrzymania prawidłowej glikemii, uruchomiony zostaje szereg procesów zmierzających do nasilenia wątrobowej produkcji glukozy, w procesie glukoneogenezy z wykorzystaniem pozaglukozowych substratów.
Ryc. 4. Wpływ hormonów kontrregulacyjnych na zwiększenie wątrobowego wyrzutu glukozy w odpowiedzi na hipoglikemię.
W cukrzycy mechanizmy kontrregulacji zostają zaburzone. Upośledzenie uruchamiania mechanizmów obronnych wiązano głównie z obecnością neuropatii wegetatywnej. Obecnie wiadomo jednak, że brak równoległości pomiędzy faktycznymi wartościami glikemii a objawami klinicznymi sygnalizującymi jej spadek, stwierdzić można również u osób bez wyraźnych objawów neuropatii. U osób młodych, bez objawów neuropatii, na skutek powtarzających się lekkich stanów hipoglikemicznych dochodzi do zmiany progu glikemii dla uruchomienia procesów kontrregulacji. Dotyczyć to może między innymi osób z bardzo dobrym wyrównaniem metabolicznym, u których występują stosunkowo często lekkie, zwykle niezauważalne stany hipoglikemiczne, które mają wyraźnie zmieniony próg glikemii i zapoczątkowanie procesów kontrregulacyjnych następuje u nich dopiero przy znacznie obniżonych stężeniach glukozy we krwi. Dążność do perfekcyjnego wyrównania cukrzycy i utrzymywanie "prawie normoglikemii" oprócz niewątpliwych korzyści wynikających ze znacznego zmniejszenia zagrożenia powikłaniami przewlekłymi, niesie z sobą zwiększenie ryzyka występowania stanów hipoglikemicznych. Dlatego też takie bardzo rygorystyczne wyrównanie metaboliczne możliwe jest u chorych, u których objawy alarmowe hipoglikemii są wyraźne i którzy prowadzą bardzo staranną samokontrolę.
Hipoglikemia nocna. Szczególny problem stanowią hipoglikemie występujące w nocy, większość z nich pozostaje bowiem przez chorych przeoczona. Incydenty nocnych hipoglikemii mają miejsce zwykle nad ranem. Ilość insuliny koniecznej dla normalizacji glikemii w ciągu nocy jest niższa w środku nocy (1.00-3.00) niż nad ranem (4.00-8.00), u niektórych chorych dochodzi więc do krótkotrwałego wzrostu glikemii nad ranem (dawn phenpmenon), zwiększenie wieczornej dawki insuliny dla zlikwidowania tej porannej hiperglikemii może spowodować wystąpienie hipoglikemii w godzinach nocnych.
Późna powysiłkowa hipoglikemia występuje zwykle 6-15 godzin po wysiłku, często w nocy lub nad ranem. Intensywny, długotrwały wysiłek fizyczny prowadzi do zużycia zapasów glikogenu z mięśni i wątroby. Z różnych powodów, u części chorych odtwarzanie tych zapasów może być opóźnione. Może też wystąpić wzrost wrażliwości receptorów insulinowych.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
  • Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
  • Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
  • Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.

Opcja #1

19

Wybieram
  • dostęp do tego artykułu
  • dostęp na 7 dni

uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony

Opcja #2

49

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 30 dni
  • najpopularniejsza opcja

Opcja #3

119

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 90 dni
  • oszczędzasz 28 zł
Piśmiennictwo
1. Bolli G.B., Gale E.A.M.: Hypoglycemia. W International Textbook of Diabetes Mellitus. Alberti K.G.M.M. i wsp.(red.), John Wiley and Sons, Chichester-New York 1992,1131-1149. 2. Brook Ch., Marshall N.: Podstawy endokrynologii. E.Otto Buczkowska (red.), Urban&Partner, Wrocław 2000, rozdz. 8,137-160. 3. ISPAD Guidelines 2000, ed.P.G.F. Swift, Medforum, Zeist, Netherlands. 4. Ferrannini E., DeFronzo R.A.: Insulin actions in vivo: Glucose metabolism. W International Textbook of Diabetes Mellitus. Alberti K.G.M.M. i wsp.(red.), John Wiley and Sons, Chichester-New York 1992,409-438. 5. Fichna P. Ryzyko hipoglikemii w cukrzycy u dzieci i młodzieży. Ped. Prakt. 1995, 3, 153-174. 6. Frier B.M.: Hypoglycaemia and Diabetes mellitus. w Textbook of Diabetes. Red. J. Pickup, G.Williams, Blackwell Scientific. Publications, London 1991, rozdz. 50, 495-506. 7. Otto-Buczkowska E.: Biologiczne działanie insuliny w stanie zdrowia i choroby. [W:] Cukrzyca wieku rozwojowego. Otto-Buczkowska E.: (red.), Urban & Partner, Wrocław 1999,43-57. 8. Otto Buczkowska E. Ostre zaburzenia metaboliczne. Hipoglikemia. [W:] Cukrzyca wieku rozwojowego. Otto-Buczkowska E. Red., Urban & Partner, Wrocław 1999,105-112. 9. Otto-Buczkowska E. i wsp.: Hipoglikemia i mechanizmy kontrregulacji u chorych na cukrzycę. Endokr. Pol. 1999, 50, 59-67. 10. Otto-Buczkowska E., Jarosz-Chobot P.: Hormony żołądkowo-jelitowe i ich rola w utrzymaniu homeostazy glukozy. Endokrynologia, Diabetologia i Choroby Przemiany Materii Wieku Rozwojowego 1999, 5, 41-44. 11. Otto-Buczkowska E. i wsp.: Homeostaza glukozy u dzieci. I. Regulacja poziomu glukozy w krwi. Przegl. Lek. 2000, 57 w druku. 12. Otto-Buczkowska E. i wsp.: Homeostaza glukozy u dzieci. II. Zburzenia homeostazy - Hipoglikemia u noworodków i niemowląt. Przegl. Lek. 2000, 57 w druku. 13. Szczeklik Z. i wsp.: Hipoglikemia poinsulinowa: Objawy i leczenie. Klinika 1993, 2, 25.
Medycyna Rodzinna 3-4/2000
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna