Trudności rozpoznawania gruźlicy u dzieci

Mamy XXI wiek, a gruźlica u dzieci stanowi10% ogółu przypadków tej choroby, a w niektórych rejonach świata (Południowa Afryka, rejon Zachodniego Pacyfiku, Rosja, przekracza nawet 40%.

Od roku 1882 (odkrycie przez Roberta Kocha Mycobacterium tuberculosis) z powodu gruźlicy zmarło ponad 100 tysięcy osób. Kryteria rozpoznawania gruźlicy u dzieci od wielu lat nie zmieniły się. Od 20-25 lat rozpoznanie tej choroby u dzieci jest trudne, a według wielu autorów – ekstremalnie trudne. Corrigan i Paton uważają, że, rozpoznanie gruźlicy pierwotnej jest wyzwaniem, a objawy jeśli występują są niecharakterystyczne”.

Znaczenie gruźlicy dziecięcej w świecie nie jest jednoznacznie określone. Bardzo często jest to choroba pomijana i lekceważona – może dlatego, że nie odgrywa roli w dochodzeniu epidemiologicznym – może dlatego, że dzieci na gruźlicę obecnie chorują rzadziej niż dawniej – może dlatego, że gruźlica rozpoznawana w okresie ostatnich lat różni się od gruźlicy rozpoznawanej wcześniej – może dlatego, że nie zawsze się pamięta, że morfologia i immunologia gruźlicy u dzieci jest zdecydowanie inna niż u dorosłych. Przebieg kliniczny gruźlicy układu oddechowego jest skryty, skąpy w objawy podmiotowe i przedmiotowe, a objawy często sugerują inną chorobę układu oddechowego. Również objawy kliniczne ostrych postaci gruźlicy są często niewspółmierne do rozległości zmian w płucach, objawy toksyczno-septyczne występują niezwykle rzadko. Czas ustalenia prawidłowego rozpoznania ostrych postaci wykazuje dużą rozpiętość 4-30 dni (Barr, Donald, Starke), 4-18 dni (Ziołkowski).

Gruźlica pozapłucna – bardziej zapomniana i pomijana, ma przebieg najczęściej łagodny i objawy często nie są związane z danym układem. Czas ustalenia prawidłowego rozpoznania podawany jest4-10 tygodni (Mehta), 4-53 tygodni (Ziołkowski).

Wyniki badań obrazowych w tym i endeskopowych nie są również patognomoniczne dla zakażenia swoistego. Przebicie węzła tchawiczo-oskrzelowego, przetoka, ziarnina, polip, rozpoznawane są bardzo rzadko. W 70-80% przypadków dzieci są ze styczności domowej, a wielu dorosłych zarażających nie przekracza40 r.ż. Sumując przyczyny trudności rozpoznania gruźlicy pierwotnej, można je ująć w następujący sposób:

– łagodny przebieg kliniczny,

– brak swoistych objawów przedmiotowych i podmiotowych,

– rzadsze niż przed 30 laty występowanie ostrych krwiopochodnych, jak i odoskrzelowych rozsiewów gruźlicy,

– brak powikłań w przebiegu gruźlicy węzłowo-płucnej,

– zdecydowany wzrost liczby przypadków gruźlicy utajonej,

– przewaga odczynów odwęzłowych w rtg klatki piersiowej i bronchoskopii,

– brak zbieżności pomiędzy obrazem rtg, a obrazem endoskopowym, zakażenia najczęściej domowe, bombardujące, wśród zarażających zdecydowana przewaga osób do 40 r.ż.