Ponad 7000 publikacji medycznych!
Statystyki za 2021 rok:
odsłony: 8 805 378
Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Anestezjologia Intensywna Terapia 3/2004, s. 220-222
Maria J. Turos
Odpowiedź emocjonalna anestezjologa na stres związany z wprowadzeniem do znieczulenia
The stress response of giving induction to anaesthesia
Katedra Anestezjologii i Intensywnej Terapii AM w Warszawie
kierownik: prof. dr hab. n. med. E. Mayzner-Zawadzka
Summary
The induction to anaesthesia can be regarded as the most stressful moment in anaesthesiologists´ practice. The stress response depends of degree of experience, difficulty of a procedure and the occurrence of complications. Repeated exposures to stress can lead to the impairment of mental and physical condition of anaesthesiologists; the stress under which everyone has to work increases the risk of a critical incidences and decreases safety of anaesthesia.



Anest Inten Terap 2004; 36, 220-222
Wpływ stresu na pracę i wywoływanie przezeń zagrożeń zdrowotnych od lat 50. [1] jest stałym przedmiotem zainteresowania. Czynniki stresogenne jako zagrożenie dla osoby wykonującej pracę oraz dla efektu podejmowanych przez nią działań, wg H. Seyle´ego [2] można uznać za miarę trudów i przeciwieństw życia. Zagadnienie to a także nawarstwiające się konsekwencje powtarzających się w nieregularnych interwałach czasowych sytuacje stresowe są przedmiotem całego szeregu prac teoretycznych [3], jak również doświadczalnych [4]. Przedstawiciele służby zdrowia rzadko stają się przedmiotem takich analiz. Jak pisze D. Dickson „...pojęcie stresu aktualnie związane jest z kręgami ludzi biznesu, gdzie negatywne jego oddziaływanie może uwidocznić się na wszystkich poziomach organizacji, lecz w odniesieniu do personelu medycznego sprowadza się stres do anegdotycznych opowieści o zmęczonym panu doktorze drukowanych na łamach popularnych tytułów prasowych..” [5]. Potwierdzeniem może tu być praca P. Bugarda [6] poświęcona problemom stresu i zmęczenia. Autor prócz grup zawodowych, nawet w potocznym rozeznaniu, narażonych na jego destruktywne działanie, jak urzędnicy bankowi, pracownicy kolei, piloci czy obsługa naziemnych radarów meteorologicznych, wymienia w niej również bardzo wyspecjalizowane grupy – zarazem nielicznie reprezentowane wśród kategorii zawodowych – jak personel laboratoriów jądrowych stykający się bezpośrednio z silnymi radioizotopami w tzw. strefie gorącej reaktora atomowego, lecz pomija zupełnie pracowników służby zdrowia. Tekst ów powstał przed trzydziestu laty, ale najnowsze opracowania tego zagadnienia m.in. publikacja D. i S. Schultz [7] również nie wymieniają lekarzy w kategorii zawodów stresorodnych. Opracowania powstałe na zlecenie samych zainteresowanych i adresowane bezpośrednio do środowiska [8] są dla odmiany słabo znane opinii publicznej oraz kręgom profesjonalnie zajmującym się badaniem przyczyn występowania stresu zawodowego oraz skutkom jakie wywołuje, tu zaś najbardziej czułym wskaźnikiem zagrożenia stresem są zaburzenia ze strony układu krążenia.
Anestezjolog jest przedstawicielem specjalizacji narażonej na doznawanie silnych stresorów zawodowych we wszystkich obszarach swojej działalności, szczególnie w czasie każdego znieczulenia pracuje on w stanie dużego napięcia emocjonalnego. Podkreślają to V. J. Kopp i A. Shafer „...anestezjolodzy pracują w sposób psychologicznie i filozoficznie różny od tego jaki jest udziałem innych specjalistów...” [9]. Za najbardziej stresorodny moment wśród czynności wykonywanych przez anestezjologa podczas wprowadzenia do znieczulenia, co potwierdzone jest gwałtownym wzrostem częstości tętna, w sposób istotny statystycznie znamienny u anestezjologów młodych, rozpoczynających dopiero „inicjację” w zawodzie [10], powszechnie uznano intubację [11] (nie oznacza to, iż inne czynniki stresogenne jak np. wystąpienie kurczu głośni, opacznej reakcji na leki mogącej sugerować zespół hipertermiczny, a nawet zatrzymanie krążenia nie są obecne, owszem są, lecz najczęściej werbalizowanym przez lekarzy pozostaje właśnie intubacja). Znalazło to pełne potwierdzenie w badaniach przeprowadzanych m.in. przez T. Tounga i R. Donhama [12].
W odniesieniu do modelowego przykładu jakim jest intubacja wraz z długością stażu pracy, nabieraniem biegłości technicznej oraz gromadzonego doświadczenia można zauważyć pewne mierzalne fizjologiczne oznaki opanowania, lecz odpowiedź emocjonalna związana z tą jedną zaledwie czynnością nie ustępuje nigdy co najlepiej odzwierciedlają dane zaprezentowane w tabeli I.
Tab. I. Zwalnianie się częstości tętna u wykonującego intubację w miarę nabywania doświadczenia [11].
 Średnia i maksymalna częstość tętna powyżej wartości wyjściowej
średniamaksymalna
Stażyści I rok85%90%
Stażyści II rok58%65%
Stażyści II rok [2 grupa]78%86%
Lekarze po ukończeniu stażu45%50%
Specjaliści38%48%
Celem porównania jednego z parametrów, który może obrazować wymiar działania bodźca stresogennego, a jakim jest czynność tętna, warto przytoczyć tu wyniki badań, jakie zostały przeprowadzone u pilotów rejsowych samolotów cywilnych. W czasie startu oraz lądowania dochodzi u nich do podobnego z cytowanym przyspieszenia tętna wahającego się między 90 a 140 uderzeń na minutę [14].
Zdaniem I. Azara [15] nie tylko sama intubacja, lecz cały okres wprowadzenia do znieczulenia związany jest z obecnością silnych bodźców stresogennych, co przejawia się przede wszystkim w funkcjonowaniu układu krążenia (tab. II).
Tab. II. Zmiany w częstości akcji serca u trzech grup lekarzy w czasie i po wprowadzeniu do znieczulenia [16]
Fazy postępowaniaWzrost częstości tętna powyżej wartości wyjściowych w procentach
1 rok stażu2 rok stażuspecjaliści
Czynności wstępne24%22%19%
Podanie tlenu30%25%22%
Podanie tiopentalu33%30%25%
Laryngoskopia51%45%35%
Intubacjaśrednio 65%średnio 56%średnio 39%
od 52%
do 95%
od 50%
do 61%
od 40%
do 53%
1 min po intubacji49%40%30%
2 min po intubacji35%37%25%
3 min po intubacji33%25%18%
4 min po intubacji28%22%11%
Jak widać powrót do wartości wyjściowych zajmuje tu pewien okres. Bodźce stresogenne o podobnym charakterze działają na anestezjologa znamiennie silniej podczas znieczuleń do zabiegów w trybie nagłym, zaś z wielokrotnym ich występowaniem należy liczyć się w przypadkach zabiegów bardzo długich (operacje w zakresie chirurgii naczyniowej, a szczególnie transplantacje narządów), kiedy to okresy monotonii wiodące do pozornej nudy oraz dekoncentracji [17] przeplatają się ze stanami wzmożonego napięcia psychofizycznego.
W grupie anestezjologów odpowiedzialnych za szkolenie stażystów średnie wartości skurczowego ciśnienia tętniczego mogą wahać się między 193 a 137 mm Hg [18] czemu towarzyszą nawet skurcze nadkomorowe, bądź inne pobudzenia przedwczesne, zaś w zapisie EKG prowadzonym metodą Holtera stwierdzono obniżenie się odcinka ST o więcej niż 1 milimetr, co może stać się okazją do odpowiedzi ze strony układu krążenia wyzwalającej zmiany niedokrwienne [19]. Dla porównania zbliżoną odpowiedź na bodziec stresogenny (scharakteryzowany przez autorów opracowania jako skrajny) odnotowano u pilotów w przypadku bezpośredniego zagrożenia życia w czasie lotu [20] oraz w badaniach kierowców długodystansowych wyścigów samochodowych [21], u których średnie wartości skurczowego ciśnienia tętniczego w momencie finiszu wahały się między 190 a 128 mm Hg [22].

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
  • Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
  • Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
  • Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.

Opcja #1

19

Wybieram
  • dostęp do tego artykułu
  • dostęp na 7 dni

uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony

Opcja #2

49

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 30 dni
  • najpopularniejsza opcja

Opcja #3

119

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 90 dni
  • oszczędzasz 28 zł
Piśmiennictwo
1. Seyle H: Stress [1950], Seyle H: The story of adaptation syndrom [1952], Seyle H: bibliografia w: Seyle H: Od marzenia do odkrycia naukowego. PZWL, Warszawa 1967.
2. Seyle H: Stress in health and disease Reading Mass: Buttersworth´s 1976 s.712.
3. Cooper CL, Payne R: Stres w pracy. PWN, Warszawa 1987, J. F. Terelak – Stres psychologiczny. Of. Branta, Bydgoszcz 2000, Bishop DG: Psychologia zdrowia. „Astrum” 2002.
4. Sosnowski T: Zadania umysłowe a aktywność sercowo-naczyniowa. Gd Wyd Psych, Sopot 2002.
5. Dickson DE: Stress. Anaesthesia 1996; 51 s:532.
6. Bugard P: Stress, fatigue et dépression (l´homme et les agressions de la vie quotidienne) Doin Paris 1974, T.I, 162-174, 200-206.
7. Schultz DP, Schultz SE: Psychologia a wyzwania dzisiejszej pracy. PWN, Warszawa 2002.
8. „Stress in anaesthetists” – The Association of Anaesthetists of Great Britain and Ireland. London, September 1997.
9. Kopp VJ, Shafer A: Anesthesiologist and perioperative comunication. Anesthesiology 2000; 93: 549.
10. Toung TJK, Donham RT, Rogers MC: Effect of previous medical training on the stress of giving anesthesia. Anesthesiology 1986; 65: 3A, 473.
11. Toung TJK, Donham RT, Rogers MC: Anesthesiology training and the stress of giving anesthesia. Anesthesiology 1985; 63: 3A, 490.
12. Toung TJK, Donham RT, Rogers MC: The stress of giving anesthesia on the electrocardiogram (ECG) of anesthesiologists. Anesthesiology 1984; 61: 3A, 465.
13. Op. cit. pkt.11 s.490.
14. Kwarecki K, Kłossowski M: Obciążenie układu krążenia w warunkach realnego lotu. Med Lotn 1989; 102: 37-42.
15. Azar I, Sophie S, Lear E: The cardiovascular response of anesthesiologists during induction of anesthesia. Anesthesiology 1985; 63: 3A, A 76.
16. Op. cit. pkt. 12 s.465.
17. Weinger MB, Englund CE: Ergonomic and human factors affecting anesthetic vigilance and monitoring performance in the operating room environment. Anesthesiology 1990; 73: 1007-1008.
18. Op. cit. pkt. 15 A 76.
19. Ibid.
20. Sarol Z, Skibniewski F, Śliwak T: Badania czynności układu krążenia i oddechowego w czasie lotu. Lek Wojsk 1974; 8: 613-620.
21. Barody BN, Thompson MJ, O´Bryan CE: Serce w wyścigu na dystansie 500 mil w Darlington. Med Komunik 1975; (XI/XII), 6.
22. Ibid.
23. Czarnecki A, Czyżewska E, Kiczka K: Ocena obciążenia emocjonalnego i wysiłku umysłowego chirurgów w czasie wykonywania zabiegu. Med Komunik 1979; 2: 50-52.
24. Dawidowicz J, Górski J, Kujawska A, Podolecki S, Sroczyński J: Stan narządu krążenia u lekarzy jednego z miast śląs-kich. Med Pracy 1956; 7: 57.
25. Levey S, Drucker W, Czarnecki N: Energy expediture of surgeons, nurses and anesthesiologists during operative procedures. Surgery 1959; 46: 529-533.
26. Ibid – s.532.
27. Xiao Y, Mackenzie CF, Bernhad W, Heber JM: Dynamics of stress during elective and emergency airway management. Anesthesiology 1996; 85: 3A. A957.
28. Dutton RP, Xiao Y, Bernhardt W, Boehm C, Gabbot D, Hunter A, Jaberi M, Wesolowski J, Mackenzie C: Measured versus predicted stress during elective and emergency airway management. Anesthesiology 1997; 87: 3A, A 444.
29. Op. cit. pkt. 15.
30. Op. cit. pkt. 8 s.8-11.
Adres do korespondencji:
Katedra Anestezjologii i Intensywnej Terapii AM
ul. Lindleya 4; 02-005 Warszawa
e-mail: katedra@anest.pl

Anestezjologia Intensywna Terapia 3/2004

Pozostałe artykuły z numeru 3/2004: