Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 3/2016, s. 218-226
*Dorota Grabek-Lejko
Jeżyny (Rubus sp.) jako źródło substancji biologicznie aktywnych o potencjalnym zastosowaniu medycznym
Blackberries (Rubus sp.) as a source of bioactive compounds with high potential in medicine
Katedra Biotechnologii i Mikrobiologii, Wydział Biologiczno-Rolniczy, Uniwersytet Rzeszowski
Kierownik Katedry: prof. dr hab. n. biol. Andriy Sibirny
Streszczenie
Jeżyny należą do rodzaju Rubus, który obejmuje około 700 gatunków. Jeżyny występują w wielu miejscach kuli ziemskiej, szczególnie w strefie klimatycznej umiarkowanej. Owoce jeżyn znane są od lat ze względu na ich przyjemny smak i wartości odżywcze. Spożywane są na surowo lub w formie przetworzonej. Dziko rosnące jeżyny od wieków wykorzystywane były w medycynie ludowej w leczeniu biegunek, zapaleń jelita grubego, krztuśca, w zwalczaniu bólów porodowych czy też bólów zębów. W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie jeżynami ze względu na ich silne właściwości przeciwutleniające. Przeciwutleniacze obecne w owocach chronią organizm przed szkodliwym działaniem wolnych rodników tlenowych, a tym samym pełnią funkcje ochronne przed takimi chorobami, jak: nowotwory, choroby układu krążenia, cukrzyca, choroby związane z wiekiem (np. choroba Alzheimera). W niniejszej pracy przedstawiono aktualny stan wiedzy na temat przeciwutleniających właściwości różnych gatunków jeżyn oraz ich potencjał farmakologiczny. Opisano właściwości przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwwirusowe, przeciwnowotworowe i przeciwzapalne jeżyn.
Summary
The genus Rubus comprises around 700 species. Blackberries are widespread in many areas of the world, especially in temperate zones. Blackberry fruits are known for ages for delicious taste, pleasant flavor and nutritional profile of their fruits. Fruits are eaten fresh or processed. Wild grown blackberry plants have been extensively used in folk medicine to treat dysentery, diarrhea, whooping cough, colitis, labor pain, toothache. In past decades, pronounced attention has been paid to the blackberries remarkable antioxidant capacity. Antioxidants present in fruits play an important role in inhibiting and scavenging free radicals, thus providing protection to humans against infections and degenerative diseases like cancer, cardiovascular disease, diabetes and diseases associated with aging, like Alzheimer’s disease. In this paper current literature describing antioxidant potential of various blackberry species and their possible pharmacological usage (antibacterial, antifungal, antiviral, anticancer, anti-inflammatory) is being reviewed.
Wstęp
Jeżyny należą do rodziny Rosaceae, rodzaju Rubus (1). Jeżyny hodowane były od lat, ze względu na ich pożywne i smaczne owoce. Najbardziej popularnymi gatunkami wśród Rubus są malina (Rubus idaeus) i jeżyna (Rubus fruticosus). Należy pamiętać, że w większości publikacji jeżyny charakteryzowane są jako R. fruticosus, jednakże nie jest to jeden oddzielny gatunek – w obrębie tej nazwy kryje się około 2000 gatunków opisanych w Europie (2). Związane to jest z trudnością oznaczania gatunków jeżyn na podstawie ich owoców, gdyż wiele gatunków powstaje wskutek apomiksji. Jeżyny rosną w zaroślach, lasach, przy drogach oraz na terenach otwartych. Kwitną od końca maja do jesieni, owocują natomiast od połowy sierpnia do listopada. Owoc jeżyny składa się z połączonych ze sobą pestkowców, które są zrośnięte z dnem kwiatowym. Owoce są początkowo zielone, następnie czerwone, a dojrzałe są mięsiste o barwie fioletowoczarnej (3). Owoce jeżyn są konsumowane w stanie nieprzetworzonym lub służą do produkcji dżemów, wina, herbaty, lodów, deserów, galaretek. Ponadto rośliny te znane są i używane od lat w medycynie tradycyjnej do leczenia wielu chorób. Wywaru z korzeni używano w leczeniu biegunki, czerwonki, kokluszu. Sok z jeżyn wykorzystywano w zapaleniach jelita grubego, a herbatę z korzeni w bólach porodowych. Bóle zębów uśmierzano poprzez żucie liści (2-5). Zainteresowanie jeżynami wzrosło, gdy okazało się, że stanowią one bogate źródło substancji odżywczych i prozdrowotnych, takich jak przeciwutleniacze, witamina C, karotenoidy itp. (6). Przeciwutleniacze obecne w roślinach spełniają istotną rolę w hamowaniu wolnych rodników tlenowych, chroniąc tym samym organizm człowieka przed wieloma chorobami neurodegeneracyjnymi, nowotworowymi, chorobami układu sercowo-naczyniowego, cukrzycą, chorobą Alzheimera czy Parkinsona (7).
Przeciwutleniające właściwości jeżyn
Rośliny zawierają wiele związków chemicznych, które mają istotny pozytywny wpływ na nasze zdrowie (8). Związki fenolowe to jedne z takich substancji, które występują obficie w roślinach, również w owocach jeżyn i wykazują właściwości przeciwutleniające. Do substancji o silnych właściwościach przeciwutleniających obecnych w jeżynach należą: kwasy fenolowe (elagowy, galusowy, syryngowy, kaftarowy, kawowy), flawonoidy (flawonole – kwercetyna, kemferol, mirycetyna, rutyna, glukozyd kwercetyny; antocyjany – 3-O-glukozyd cyjanidyny, 3-O-ksylozyd cyjanidyny, 3-O-glukozyd pelargonidyny, 3-O-glukozyd malwidyny, 3-O-glukozyd rutynozyny; flawanole – katechina, epikatechina, galusan epikatechiny, procyjanidyna B1), taniny (proantocyjanidyna B2) oraz witaminy (C, E). Spośród antocyjanów w największej ilości występuje 3-O-glukozyd cyjanidyny, którego stężenie zależy od gatunku. Również kwas elagowy, obecny głównie w postaci ellagotanin, występuje w dużych stężeniach i wykazuje silne działanie ochronne przeciwko wielu typom nowotworów. Flawonole, takie jak kwercetyna i kemferol, są silnymi przeciwutleniaczami (1, 6). W roślinach Rubus zaobserwowano silną korelację pomiędzy zawartością związków fenolowych a właściwościami przeciwutleniającymi. Wykazano, że sok o wyższej aktywności przeciwutleniającej zawiera więcej związków fenolowych (9), które chronią organizm ludzki przed wieloma chorobami, a ich właściwości prozdrowotne przypisywane są głównie właściwościom przeciwutleniającym (10).
Przeciwutleniające właściwości zależą od: gatunku jeżyny, sposobu ekstrakcji czy też części rośliny wziętej do ekstrakcji. Właściwości przeciwutleniające jeżyn badane są za pomocą następujących metod: ORAC (Oxygen Radical Absorbance Capacity), metoda redukcji kationorodnika 2,2-azynobis(3-etylotiazolino-6-sulfonianu) (ABTS·+), redukcji jonów żelaza (metoda FRAP) czy też metoda DPPH (2,2-difenyl-1-pikrylhydrazyl). Właściwości przeciwutleniające różnych gatunków jeżyn przedstawiono w tabeli 1 (5, 9, 11-30).
Tab. 1. Właściwości przeciwutleniające i zawartość związków fenolowych różnych gatunków jeżyn oceniane metodami ORAC, ABTS, FRAP i DPPH
JeżynyCzęść roślinyWłaściwości przeciwutleniająceZawartość związków fenolowych
(mg GAE/g)
Piśmiennictwo
Gatunki występujące w Europie (11)
Rubus plicatusowoce3654,D13,58D(5)
Rubus ulmifolius
owoce
3,82 (mM TE/g)
75,392,F (μmol/g)
2,76 (mg/l ekstraktu)
2,97F
(21)
(22)
Rubus sanctus Schreber 83,273a (mg/ml)4,52D(23)
Rubus sanguineusowoce
liście
0,35-4,883,D
2,64-7,933,D

(30)
(30)
Rubus discolorowoce0,381-0,585F(13)
Rubus caesiusowoce
owoce
54,8-66,23a,F
26,24; 52,343a,F
4,74-5,19F
3,79F
(26)
(27)
Rubus ursinusowoce55,7-78,81,F (μmol TE/g)5,77-6,78F(15)
Rubus hirtusowoce34,584,F; 67,233a,F5,29F(27)
Rubus hirsutus Thunb.owoce77,11-83,563a1,08-2,69(29)
Rubus insularis F. Areschowoce51,41 (μmol TE/g)F4,72F(15)
Gatunki występujące na pozostałych kontynentach
Rubus glaucus Benthowoce20,102; 45,004,F2,94F(17)
Rubus apetalus
Rubus steudneri
liście8,4-12,33
6,5-9,93

(19)
(19)
Rubus chingii Huowoce8,17-9,462,D TEAC40,2-45,4D(20)
Rubus kuleszae
Rubus fabrimontanus
Rubus capitualtus
liście
liście
liście
186-3923,D
200-4503,D (g/ml)
232-4143,D (g/ml)
70,50-136,04D
80,16-120,77D
87,24-111,73D
(24)
(24)
(24)
Rubus adenotrichus Schltdl.owoce222-4321,D29-35D(25)
Rubus coreanusowoce0,03-7,981,F0,026-0,126F(9)
Rubus cyri Juz.
Rubus georgicus Focke
owoce
owoce
46,21 (μmol TE/g)F
41,61 (μmol TE/g)F
5,45F
5,61F
(15)
(15)
Pozostałe jeżyny nieokreślone do gatunku
Jeżyny – hybrydyowoce26,7-70,61,F (μmol TE/g)2,75-6,5F(15)
Rubus fruticosus (różne odmiany)
 
owoce
owoce
liście
64,36-117,072,F
66,10-67,993a,F
36,74,D
22,86-27,86F
3,75-4,59F
75,4D
(16)
(12)
(14)
Jeżyny – hybrydyowoce63,5-91,54,F6,82-10,56F(18)
1ORAC – μmol TE/g; 2ABTS – μmol TE/g; 3DPPH – IC50 μg/ml; 3aDPPH – % inhibicji rodnika DPPH*; 4FRAP – μmol Fe2+/g; D – sucha masa; F – świeża masa; TE – ekwiwalent troloksu
Na podstawie danych zawartych w tabeli 1 można stwierdzić, że jeżyny mają o wiele wyższy potencjał przeciwutleniający niż inne owoce. Jabłka wykazują aktywność przeciwutleniającą na poziomie 20-40 μmol ekwiwalentu troloksu/g świeżej masy (metoda FRAP) (7), podczas gdy owoce jeżyn od 45 do 96,3 μmol ekwiwalentu troloksu/g świeżej masy i ponad 365 μmoli w przeliczeniu na 1 g suchej masy. Metodą DPPH wykazano, że jeżyny mają zdolność wiązania 238,5 μmola troloksu w przeliczeniu na 1 g owoców, natomiast borówka brusznica – 196,9, borówka wysoka – 128,4, żurawina – 92,9, porzeczka czarna – 200,3, porzeczka czerwona – 71,3, malina – 208, a truskawka – 121,6 μmola troloksu/g (31). Przeciwutleniające właściwości liści jeżyn są trzykrotnie słabsze niż liści zielonej herbaty, a dwukrotnie niższe w porównaniu do liści czarnej herbaty. Jednakże liście herbaty zawierają duże ilości kofeiny, a jej nadmierne spożycie podnosi ciśnienie krwi, odwadnia organizm, powoduje ogólne pobudzenie i bezsenność. Natomiast picie herbat z liści jeżyn nie ma negatywnych skutków na organizm (14).
Jak już wspomniano, wysoki potencjał przeciwutleniający ma bezpośrednie przełożenie na zawartość związków fenolowych, których ilość w owocach jeżyn jest znacznie wyższa niż w innych owocach. Przykładowo owoce czerwonej porzeczki zawierają 6,57-11,93 mg związków polifenolowych w przeliczeniu na kwas galusowy w 1 g suchej masy (s.m.), agrestu – 12,57-13,21 mg/g s.m., maliny – 11,37-21,12 mg/g s.m., derenia jadalnego – 15,92 mg/g s.m. Tymczasem owoce jeżyn lub krzyżówek jeżyn z malinami mają znacznie więcej związków fenolowych nawet do 26,11 mg/g s.m. (32).
Organizm ludzki posiada wiele mechanizmów, które przeciwdziałają uszkodzeniom powodowanym przez wolne rodniki oraz inne reaktywne formy tlenu. Jedną z linii obrony jest system enzymów przeciwutleniających: SOD (dysmutaza ponadtlenkowa), CAT (katalaza), GPX (peroksydaza glutationu), GST (transferaza glutationu) oraz GR (reduktaza glutationu). Wykazano, że po 30 dniach podawania myszom ekstraktów z Rubus niveus poziom wymienionych enzymów przeciwutleniających we krwi i w wątrobie znacząco wzrasta (33).
Ze względu na zawartość substancji bioaktywnych jeżyny są obiecującymi roślinami, o ogromnym potencjale, który w przyszłości może być wykorzystany w przemyśle farmaceutycznym.
Właściwości przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze i przeciwwirusowe
W obecnych czasach niepokój budzi fakt wzrastającego występowania oporności drobnoustrojów na antybiotyki. Dlatego też problem ten jest monitorowany i w miarę możliwości rozwiązywany. Sposobem na to jest m.in. kontrolowane użycie antybiotyków, prowadzenie badań naukowych mających na celu poznanie genetycznych mechanizmów oporności mikroorganizmów oraz poszukiwanie nowych leków zarówno syntetycznych, jak i naturalnych. Zainteresowanie to ostatnio znacznie wzrosło, kiedy zintensyfikowano badania związane z możliwością zastosowania przeciwdrobnoustrojowych substancji naturalnych obecnych w wielu roślinach, w tym również w jeżynach.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2015-03-17
zaakceptowano do druku: 2015-11-16

Adres do korespondencji:
*dr n. biol. Dorota Grabek-Lejko
Katedra Biotechnologii i Mikrobiologii Wydział Biologiczno-Rolniczy, Uniwersytet Rzeszowski
ul. Zelwerowicza 4, 35-601 Rzeszów
tel.: +48 (17) 785-54-38
e-mail: dorobek@o2.pl

Postępy Fitoterapii 3/2016
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii