Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Nauk Medycznych 5/2011, s. 366-371
*Ewa Czerwińska, Magdalena Walicka, Ewa Marcinowska-Suchowierska
Zaburzenia czynności tarczycy u osób w wieku podeszłym
Thyroid dysfunction in elderly people
Klinika Medycyny Rodzinnej, Chorób Wewnętrznych i Chorób Metabolicznych Kości Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. Ewa Marcinowska-Suchowierska
Streszczenie
W miarę starzenia się organizmu funkcja tarczycy ulega zmianie. Obecnie wiadomo, że z wiekiem dochodzi do wzrostu stężenia TSH w surowicy (niezależnie od obecności przeciwciał przeciwtarczycowych, choć liczba osób z dodatnim mianem przeciwciał przeciwtarczycowych także zwiększa się z wiekiem). Interpretacja wyników badań tarczycowych u osób w wieku podeszłym jest trudna, ze względu na współistnienie u nich chorób przewlekłych i przyjmowanie wielu leków, a zarówno choroby przewlekłe, jak i leki mogą wpływać na wynik oznaczeń TSH i hormonów tarczycy. Dodatkowo wpływ na te oznaczenia wywierać może podaż jodu w danej populacji oraz współistnienie u pacjenta choroby autoimmunologicznej tarczycy.
Zaburzenia czynności gruczołu tarczowego (zwłaszcza subkliniczne) są częstsze w starszych populacjach niż u osób młodych i są trudne do zdiagnozowania, gdyż mogą przebiegać bezobjawowo lub z dyskretnymi objawami klinicznymi. W dodatku objawy te mogą być niespecyficzne bądź mogą być maskowane przez przyjmowane leki. Zarówno niedoczynność, jak i nadczynność tarczycy zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i zaburzeń funkcji poznawczych. Natomiast tylko nadczynność tarczycy (nawet subkliniczna) jest predyktorem zwiększonej umieralności, podczas gdy u osób w wieku podeszłym z wyższymi stężeniami TSH stwierdzono zmniejszenie umieralności. Tak więc mniejsza aktywność gruczołu tarczowego u osób w wieku podeszłym (wolniejszy metabolizm) może odgrywać korzystną rolę, prowadząc do wydłużenia życia. Dużą ciekawość budzą wyniki badań sugerujące genetyczne tło predyspozycji do podwyższonego stężenia TSH w surowicy związanej z długowiecznością.
Nadal otwartym zagadnieniem pozostaje kwestia wykonywania badań przesiewowych w kierunku zaburzeń czynności tarczycy oraz leczenie subklinicznej niedoczynności tarczycy u osób w wieku podeszłym.
Summary
The function of the thyroid gland changes with ageing. It is known that serum TSH concentrations increase with age (independent of the presence of antithyroid antibodies, although the number of people with positive antithyroid antibodies also increases with age). It is difficult to interprete the results of thyroid tests in the elderly because of concomitant chronic diseases and the use of medications, which can influence the results of laboratory tests; the iodine supply in the population and the presence of antithyroid antibodies may also play role.
Thyroid dysfunction (especially subclinical) is more often seen in older than in younger populations and is difficult to diagnose because of lack of symptoms or scant clinical symptoms, which might be non specific or masked by medications taken by patients. Both hypothyreosis and hyperthyreosis are risk factors for cardiovascular diseases and cognitive function impairment. Hyperthyreosis (even subclinical) is a predictor of increased mortality, while higher TSH serum concentrations in the elderly are associated with lower mortality. So the lower activity of thyroid gland in the elderly might be beneficial and lead to better survival. The results of studies on genetic predisposition to elevated serum TSH associated with longevity are very interesting.
The problem of screening tests for thyroid gland dysfunction in the elderly as well as treatment of subclinical hypothyreosis in this group of patients remains unsolved.
WPROWADZENIE
Układ endokrynny jest jednym z głównych czynników regulujących starzenie się i długość życia człowieka. Wśród zaangażowanych w tę regulację najistotniejszych hormonów, takich jak hormon wzrostu, insulinopodobny czynnik wzrostu 1 (IGF-1) czy insulina dużą rolę odgrywają także hormony płciowe i hormony tarczycy. Te ostatnie wpływają na termogenezę, funkcję mitochondriów, transport i metabolizm glukozy i metabolizm kwasów tłuszczowych (1). W przeprowadzanych w latach 80. doświadczeniach na szczurach Ooka i wsp. wykazali, że indukowanie u tych zwierząt niedoczynności tarczycy wydłużało ich życie, podczas gdy indukowana nadczynność tarczycy prowadziła do skrócenia życia w porównaniu z grupą zwierząt w eutyreozie (2) oraz że to skrócenie życia nie wynikało z samej choroby (nadczynności tarczycy), ale z przyspieszenia starzenia się zwierząt (3). Z kolei Vergara i wsp. wykazali, że długotrwałe leczenie substytucyjne tyroksyną myszy z genetycznie uwarunkowanym niedoborem tyroksyny prowadzi do skrócenia ich życia (4).
NORMA STĘŻENIA TSH
Najczulszym wskaźnikiem czynności tarczycy (przy nieobecności patologii podwzgórza i przysadki) jest stężenie TSH w surowicy. Norma stężenia TSH jest przyjęta dla zakresu od 2,5 do 97,5 percentyla stężenia TSH w populacji (5) i wynosi 0,45-4,5 mIU/l. Subkliniczne, a więc nie dające ewidentnych objawów klinicznych zaburzenia czynności tarczycy rozpoznajemy, gdy stężenie TSH nie mieści się w granicach normy:
– subkliniczną niedoczynność tarczycy, gdy TSH przekracza górną granicę normy (4,5 mIU/l), a FT4 mieści się w normie, zaś
– subkliniczną nadczynność tarczycy, gdy TSH obniża się poniżej dolnej granicy normy, a FT4 i FT3 mieszczą się w normie.
Częstość występowania zaburzeń czynności tarczycy w danej populacji zależy od wielu czynników, takich jak zaopatrzenie w jod, wiek badanych osób, występowanie u nich przeciwciał przeciwtarczycowych czy zmian guzowatych w tarczycy. Z większości badań wynika, że z wiekiem dochodzi do narastania stężenia TSH (niezależnie od obecności przeciwciał przeciwtarczycowych) (6), obniżenia stężenia FT3 i wzrostu stężenia rT3, podczas gdy stężenie FT4 pozostaje stosunkowo niezmienione (7-10). Problem interpretacji tych wyników wiąże się z faktem występowania u osób starszych wielu chorób przewlekłych i stosowaniem przez nie, wielu leków, a zarówno choroby przewlekłe, jak i leki mogą wpływać na wynik oznaczeń TSH i hormonów tarczycy (11). Dodatkowo wpływ na te oznaczenia wywierać może podaż jodu w danej populacji oraz współistnienie u pacjenta choroby autoimmunologicznej tarczycy (8, 12).
Od kilku lat toczą się dyskusje tyreologów co do zakresu górnej normy stężenia TSH, obecnie ustalonej na 4,5 mIU/l. W 2002 i 2007 roku opublikowano wyniki dużych badań NHANES dotyczących populacji amerykańskiej (a więc zamieszkującej obszar o dużej podaży jodu), w których stwierdzono, że średnie stężenie TSH w populacji osób bez choroby tarczycy i bez czynników ryzyka choroby tarczycy wynosi 1,5 mIU/l, jest wyższe u kobiet niż u mężczyzn i u osób rasy białej w porównaniu z osobami rasy czarnej (6, 13). Wykazano, że stężenie TSH wzrasta z wiekiem, i że ok. 15% osób powyżej 80. r.ż. ma stężenie TSH w surowicy powyżej 4,5 mIU/l, a 85% z nich ma prawidłowe stężenie T4 w surowicy (co kwalifikowałoby ich do grupy osób z subkliniczną niedoczynnością tarczycy). Podczas gdy 97,5 centyl stężenia TSH dla osób w wieku 20-29 lat wynosił 3,6 mIU/l, to dla osób w wieku 70-79 lat wynosił on 5,9 mIU/l, a dla osób powyżej 80. r.ż. – 7,5 mIU/l. W analizie wykonanej przed wykluczeniem osób z dodatnimi przeciwciałami przeciwtarczycowymi aż 86,7% młodych osób (20-29 lat) miało stężenie TSH w granicach 0,4-2,5 mIU/l, a tylko 2,5% powyżej 4,5 mIU/l, podczas gdy w grupie osób powyżej 80. r.ż. te wartości procentowe wynosiły odpowiednio 57,3% i 14,5%. Patrz tabela 1.
Tabela 1. Stężenie TSH w populacji osób bez chorób tarczycy (6).
Stężenie TSH (mIU/l)w wieku 20-29 latw wieku ≥ 80 lat
0,4-2,4986,7%57,3%
2,5-4,58,1%25,5%
> 4,52,5%14,5%
Ta sama analiza powtórzona po wykluczeniu osób z dodatnimi przeciwciałami przeciwtarczycowymi ATPO i ATG wykazała, że stężenie TSH 0,4-2,49 mIU/l stwierdzono u 88,8% osób w wieku 20-29 lat i u 61,5% osób powyżej 80. r.ż., a TSH powyżej 4,5 mIU/l u 2% osób w wieku 20-29 lat i u 12% osób w wieku powyżej 80. r.ż. Można wnioskować z tego, że tylko niewielka frakcja wzrostu stężenia TSH w surowicy wynika z obecności przeciwciał przeciwtarczycowych. Aktualne więc pozostaje pytanie, czy górna norma stężenia TSH (4,5 mIU/l) jest właściwa dla osób w wieku podeszłym, dlatego autorzy postulują rozpatrywanie normy stężenia TSH u osób w wieku podeszłym według krzywej rozkładu specyficznej dla wieku (podobnie jak dla osób określonych ras – według krzywej rozkładu specyficznej dla danej rasy) (5).
Ze względu na fakt, że większość zdrowych ludzi ma stężenie TSH w surowicy nie przekraczające 2,5 mIU/l, kilka lat temu pojawiły się zalecenia amerykańskich ekspertów (14, 15), aby obniżyć górną granicę normy TSH do 3,0 lub 2,5 mIU/l, które jednak przez innych zostały uznane za kontrowersyjne (16). Prowadziłoby to do jeszcze większej nadrozpoznawalności subklinicznej niedoczynności tarczycy u osób w wieku podeszłym.
U osób w wieku podeszłym stwierdzano także obniżenie stężenia TSH i T3, nie będące wynikiem subklinicznych zaburzeń czynności tarczycy. Dzieje się tak zwłaszcza u osób hospitalizowanych i jest efektem ciężkich chorób somatycznych (euthyroid sick syndrome) i/lub dużej liczby przyjmowanych leków, przy czym niskie stężenie T3 koreluje przede wszystkim z ciężkością choroby (11, 17).
PRZECIWCIAŁA PRZECIWTARCZYCOWE
Dodatnie przeciwciała przeciwtarczycowe występują u kilkunastu procent populacji, częściej u osób starszych (18), niezależnie od podaży jodu (19). Sawin (20) stwierdził, że wśród pacjentów > 60. r.ż. z TSH > 10 mIU/l aż 67% miało dodatnie ATPO, a z prawidłowym TSH – jedynie 18%. Jednocześnie 33% pacjentów z niedoczynnością tarczycy nie miało przeciwciał ATPO, zaś 68% osób w podeszłym wieku z dodatnimi ATPO nie miało zaburzeń czynności tarczycy. To sugeruje, że wykrycie autoprzeciwciał przeciwtarczycowych u osób starszych ma mniejsze znaczenie kliniczne i diagnostyczne niż u osób młodszych (21).
EPIDEMIOLOGIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI TARCZYCY
W polskich „Algorytmach postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w endokrynologii” (22) częstość występowania niedoczynności tarczycy określono na 1-10% populacji do 60. r.ż. i 20% po 60. r.ż, a nadczynności tarczycy na ok. 2% populacji dorosłych. W innych publikacjach częstość rozpowszechnienia subklinicznej niedoczynności tarczycy w populacji ogólnej ocenia się na 4-10%, a subklinicznej nadczynności tarczycy na 0,6-16% populacji; częstość ta jest wyższa u osób w wieku podeszłym, zwłaszcza u kobiet (23-26), a różnice w wynikach poszczególnych badań wiążą się m.in. ze zróżnicowanym zaopatrzeniem populacji w jod: na obszarach o dużej podaży jodu częściej występuje niedoczynność tarczycy. W amerykańskim badaniu populacyjnym NHANES III (13), czyli w kraju o dużej podaży jodu częstość niedoczynności tarczycy określono na 4,6% populacji (0,3% – kliniczna i 4,3% – subkliniczna), a nadczynność tarczycy stwierdzono u 1,3% populacji (0,5% – kliniczna i 0,7% – subkliniczna). We włoskim badaniu InChianti (27) częstość subklinicznych zaburzeń czynności tarczycy, zarówno niedoczynności, jak i nadczynności wzrastała z wiekiem: subkliniczna niedoczynność dotyczyła 0,4% badanej populacji poniżej 65. r.ż. i 3,5% powyżej 65. r.ż., a subkliniczna nadczynność odpowiednio 1,9% poniżej 65. r.ż. i aż 7,8% powyżej 65. r.ż.
W brytyjskim badaniu Wickham (28) w 20-letniej obserwacji wykazano, że u osób z podwyższonym stężeniem TSH progresja do jawnej niedoczynności tarczycy wynosi 2,5% rocznie.
Częstość progresji subklinicznej do jawnej nadczynności tarczycy jest różna w różnych populacjach: w retrospektywnym badaniu nowozelandzkim (29) wyniosła 5-8% rocznie, w szkockim badaniu TEARS (30) jedynie 0,5-0,7% pacjentów rozwinęło jawną nadczynność tarczycy po 2, 5 i 7 latach obserwacji, u 35,6% doszło w ciągu 7 lat do normalizacji stężenia TSH, zaś największa grupa (63%) nadal pozostawała w stanie subklinicznej nadczynności po 7 latach obserwacji.
NIEDOCZYNNOŚĆ TARCZYCY

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 35 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Brown-Borg HM: Hormonal regulation of longevity in mammals. Ageing Res Rev 2007; 6: 28-45.
2. Ooka H, Fujita S, Yoshimoto E: Pituitary-thyroid activity and longevity in neonatally thyroxine-treated rats. Mech Ageing Dev 1983; 22: 113-20.
3. Ooka H, Shinkai T: Effects of chronic hyperthyroidism on the lifespan of the rat. Mech Ageing Dev 1986; 33: 275-82.
4. Vergara M, Smith-Wheelock M, Harper JM et al.: Hormone-treated snell dwarf mice regain fertility but remain long lived and disease resistant. J Geronol A Biol Sci Med Sci 2004; 59: 1244-50.
5. Surks MI, Boucai L: Age- and race-based serum thyrotropin reference limits. J Clin Endocrinol Metab 2010; 95: 2496-502.
6. Surks MI, Hollowell JG: Age-specific distribution of serum thyrotropin and antithyroid antibodies in the US population: implications for the prevalence of subclinical hypothyroidism. J Clin Endocrinol Metab 2007; 92: 4575-82.
7. Mariotti S, Franceschi C, Cossarizza A et al.: The aging thyroid. Endocr Rev 1995; 16: 686-715.
8. Mariotti S, Barbesino G, Caturegli P: Complex alteration of thyroid function in healthy centenarians. J Clin Endocrinol Metab 1993; 77: 1130-34.
9. Mariotti S: Editorial: Thyroid function and aging: do serum 3,5,3’triiodothyronine and thyroid-stimulating hormone concentrations give the Janus response? J Clin Endocrinol Metab 2005; 90: 6735-37.
10. Peeters RP: Thyroid function and longevity: new insights into an old dilemma. J Clin Endocrinol Metab 2009; 94: 4768-75.
11. Peeters RP, Debaveye Y, Fliers E et al.: Changes within the thyroid axis during critical illness. Crit Care Clin 2006; 22: 41-55.
12. Hoogendoorn EH, Hermus AR, de Vegt F et al.: Thyroid function and prevalence of anti-thyroperoxydase antibodies in a population with borderline sufficient iodine intake: influences of age and sex. Clin Chem 2006; 52: 104-11.
13. Hollowell JG, Staehling NW, Flanders WD et al.: Serum TSH, T4 and thyroid antibodies in the United States population (1988 to 1994): National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES III). J Clin Endocrinol Metab 2002; 87: 489-99.
14. Baskin HJ, Cobin RH, Duick DS: American Association of Clinical Endocrinologists medical guidelines for clinical practice for the evaluation of treatment of hyperthyroidism and hypothyroidism. Endocr Pract 2002; 8: 457-69.
15. Wartofsky L, Dickey RA: Controversy in clinical endocrinology: the evidence for a narrower thyrotropin refernce range is compelling. J Clin Endocrinol Metab 2005; 90: 5483-88.
16. Surks MI, Goswami G, Daniels GH: Controversy in clinical endocrinology: the thyrotropin reference range should remain unchanged. J Clin Endocrinol Metab 2005; 90: 5489-96.
17. Simons RJ, Simon JM, Demers LM et al.: Thyroid dysfunction in elderly hospitalized patients. Effect of age and severity of illness. Arch Intern Med 1990; 150: 1249-53.
18. Ligthart GJ, Corberland JX, Geertzen HG et al.: Necessity of the assessment of health status in human immunogerontological studies: evaluation of the SENIEUR protocol. Mech Ageing Dev 1990; 55: 89-105.
19. Szabolcs I, Podoba J, Feldkamp J et al.: Comparative screening for thyroid disorders in old age in areas of iodine deficiency, long-term iodine prophylaxis and abundant iodine intake. Clin Endocrinol 1997; 47: 87-92.
20. Sawin CT, Bigos ST, Land S et al.: The aging thyroid. Relationship between elevated serum thyrotropin level and thyroid antibodies in elderly patients. Am J Med 1985; 79: 591-95.
21. Fadejew V: Kliniczne aspekty chorób tarczycy w starszym wieku. Thyroid International 2008; 2: 3-13
22. Zgliczyński W (red): Algorytmy postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w endokrynologii. Medycyna po Dyplomie. Zeszyt edukacyjny 2008; 7 (10).
23. Krysiak R, Okopień B, Herman ZS: Subclinical thyroid disorders. Pol Merkur Lekarski 2006; 126: 573-78.
24. Ceresini G, Morganti S, Maggio M et al.: Subclinical thyroid disease in elderly subjects. Acta Biomed 2010; 81 suppl 1: 31-36.
25. Canaris GJ, Manowitz NR, Mayor G et al.: The Colorado thyroid disease prevalence study. Arch Intern Med 2000; 160: 526-34.
26. Biondi B, Cooper DS: The clinical significance of subclinical thyroid dysfunction. Endocr Rev 2008; 29: 76-131.
27. Ceresini G, Lauretani F, Maggio M et al.: Thyroid function abnormalities and cognitive impairment in the elderly. Results of the InChianti Study. J Am Geriatr Soc 2009; 57: 89-93.
28. Vanderpump MP, Tunbridge WM, French JM et al.: The incidence of thyroid disorders in the community: a twenty-year follow-up of the Wickham Survey. Clin Endocrinol (Oxf) 1995; 10: 251-59.
29. Schouten BJ, Brownlie BE, Frampton CM et al.: Subclinical thyrotoxicosis in an outpatient population – predictors of outcome. Clin Endocrinol (Oxf) 2011; 74: 257-61.
30. Vadiveloo T, Donnan PT, Cochrane L et al.: The Thyroid Epidemiology, Audit, and Research Study (TEARS): the natural history of endogenous subclinical hyperthyroidism. J Clin Endocrinol Metab 2011; 96: E 1-8.
31. Gharib H, Tuttle RM, Baskin HJ et al.: Consensus statement #1: subclinical thyroid dysfunction: a joint statement on management from the American Association of Clinical Endocrinologists, the American Thyroid Association, and the Endocrine Society. Thyroid 2005; 15: 24-28.
32. Surks MI, Ortiz E, Daniels GH et al.: Subclinical thyroid disease: scientific review and guidelines for diagnosis and management. JAMA 2004; 291: 228-38.
33. Imaizumi M, Akahoshi M, Ichimaru S et al.: Risk for ischemic heart disease and all-cause mortality in subclinical hypothyroidism. J Clin Endocrinol Metab 2004; 89: 3365-70.
34. Rodondi N, Newman AB, Vittinghoff E et al.: Subclinical hypothyroidism and the risk of heart failure, other cardiovascular events, and death. Arch Intern Med 2005; 165: 2460-66.
35. Rodondi N, Aujesky D, Vittinghoff E et al.: Subclinical hypothyroidism and the risk of coronary heart disease: a meta-analysis. The American Journal of Medicine 2006; 119:541-51.
36. Razvi S, Shakoor A, Vanderpump M et al.: The influence of age on the relationship between subclinical hypothyroidism and ischemic heart disease: a metaanalysis. J Clin Endocrinol Metab 2008; 93: 2998-3007.
37. Ochs N, Auer R, Bauer DC et al.: Meta-analysis: subclinical thyroid dysfunction and the risk for coronary heart disease and mortality. Ann Intern Med 2008; 148: 832-45.
38. Gussekloo J, van Exel E, de Craen AJ et al.: Thyroid status, disability and cognitive function, and survival in old age. JAMA 2004; 292: 2591-99.
39. van den Beld AW, Visser TJ, Feelders RA et al.: Thyroid hormone concentrations, disease, physical function, and mortality in elderly men. J Clin Endocrinol Metab 2005; 90: 6403-09.
40. Rozing MP, Westendorp RG de Craen AJ et al.: Low serum free triiodothyronine levels mark familial longevity: the Leiden Longevity Study. J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2010; 65: 365-68.
41. Rozing MP, Houwing-Duistermaat JJ, Slagboom PE et al.: Familial longevity is associated with decreased thyroid function. J Clin Endocrinol Metab 2010; 95: 4979-84.
42. Atzmon G, Barzilai N, Hollowell JG et al.: Extreme longevity is associated with increased serum thyrotropin. J Clin Endocrinol Metab 2009; 94: 1251-54.
43. Atzmon G, Barzilai N, Surks MI et al.: Genetic predisposition to elevated serum thyrotropin is associated with exeptional longevity. J Clin Endocrinol Metab 2009; 94: 4768-75.
44. Arnaud-Lopez L, Usala G, Cresini G et al.: Phosphodiesterase 8Bgene variants are associated with serum TSH levels and thyroid function. Am J Hum Genet 2008; 82: 1270-80.
45. Dayan CM, Panicker V: Novel insights into thyroid hormones from the study of common genetic variation. Nat Rev Endocrinol 2009; 5: 211-18.
46. Hansen PS, Brix TH, Sorensen TI et al.: Major genetic influence on the regulation of the pitutary-thyroid axis: a study of healthy Danish twins. J Clin Endocrinol Metab 2004; 89: 1181-87.
47. Razvi S, Ingoe L, Keeka G et al.: The benefical effect of L-thyroxine on cardiovascular risk factors, endothelial function, and quality of life in subclinical hypothyroidism: randomized, crossover trial. J Clin Endocrinol Metab 2007; 92: 1715-23.
48. Shakoor SK, Aldibbiat A, Ingoe LE et al.: Endothelial progenitor cells in subclinical hypothyroidism: the effect of thyroid hormone replacement therapy. J Clin Endocrinol Metab 2010; 95: 319-22.
49. Razvi S, Weaver JU, Vanderpump MP et al.: The incidence of ischemic heart disease and mortality in people with subclinical hypothyroidism: reanalysis of the Whickham Survey cohort. J Clin Endocrinol Metab 2010; 95: 1734-40.
50. Parle J, Roberts L, Wilson S: A randomized controlled trial of the effect of thyroxine replacement on cognitive function in community-living elderly subjects with subclinical hypothyroidism: The Birmingham Elderly Thyroid Study. J Clin Endocrinol Metab 2010; 95: 3623-32.
51. Diez J, Iglesias P: Spontaneous subclinical hypothyroidism in patients older than 55 years: an analysis of natural course and risk factors for the development of overt thyroid failure. J Clin Endocrinol Metab 2004; 89: 4890-97.
52. Meneilly GS: Should subclinical hypothyroidism in elderly patients be treated? CMAJ 2005; 172: 633.
53. Col NF, Surks MI, Daniels GH: Subclinical thyroid disease: clinical applications. JAMA 2004; 291: 230-43.
54. Somwaru LL, Arnold AM, Joshi N: High frequency of and factors associated with thyroid hormone over-replacement and under-replacement in men and women aged 65 and over. J Clin Endocrinol Metab 2009; 94: 1342-45.
55. Gietka-Czernel M: Częstość niedokrwiennej choroby serca a śmiertelność u osób z podkliniczną niedoczynnością tarczycy. Postępy Endokrynologii i Diabetologii – materiały szkoleniowe; Jurata 10-12 czerwca 2010; 117-19.
56. Roos A, Linn-Rasker SP, van Domburg RT et al.: The starting dose of levothyroxine in primary hypothyroidism treatment: a prospective, randomized, double-blind trial. Arch Intern Med 2005; 165: 1714-20.
57. Aghini-Lombardi F, Antonangeli L, Martino E et al.: The spectrum of thyroid disorders in an iodine-deficient community: the Pescopagano survey. J Clin Endocrinol Metab 1999; 84: 561-66.
58. Sawin CT, Geller A, Wolf PA et al.: Low serum thyrotropin concentration as a risk factor for atrial fibrillation in older persons. New Engl J Med 1994; 331: 1249-52.
59. Mudde AH, Reijnders FJ, Kruseman AC: Peripheral bone density in women with untreated multinodular goiter. Clin Endocrinol (Oxf) 1992; 37: 35-39.
60. Kalmijn S, Mehta KM, Pols HE et al.: Subclinical hyperthyroidism and the risk of dementia. The Rotterdam study. Clin Endocrinol 2000; 53: 733-37.
61. Parle JV, Maisonneuve P, Sheppard MC et al.: Prediction of all-cause and cardiovascular mortality in elderly people from one low serum thyrotropin result: a 10-year cohort study. Lancet 2001; 358: 861-65.
62. Cappola AR, Fried LP, Arnold AM et al.: Thyroid status, cardiovascular risk, and mortality in older adults. JAMA 2006; 295: 1033-41.
63. Abalovich M, Amino N, Barbour LA et al.: Postępowanie w zaburzeniach czynności tarczycy u kobiet w ciąży i w okresie poporodowym. Wytyczne Endocrine Society. Medycyna Praktyczna 2008; 10: 53-64.
otrzymano: 2011-03-31
zaakceptowano do druku: 2011-04-20

Adres do korespondencji:
*Ewa Czerwińska
Klinika Medycyny Rodzinnej, Chorób Wewnętrznych i Chorób Metabolicznych Kości Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego SPSK im. Prof. W. Orłowskiego
ul. Czerniakowska 231, 00-416 Warszawa
tel.: (22) 628-69-50, fax: (22) 622-79-81
e-mail: eczerwinska@szpital-orlowskiego.pl

Postępy Nauk Medycznych 5/2011
Strona internetowa czasopisma Postępy Nauk Medycznych