Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 4/2017, s. 298-308 | DOI: 10.25121/PF.2017.18.4.298
Tadeusz Wolski1, 2, *Agnieszka Najda2, Bogdan Kędzia3, Katarzyna Wolska-Gawron4
Fitoterapia chorób dermatologicznych
Phytotherapy of dermatological diseases
1Katedra i Zakład Farmakognozji z Pracownią Roślin Leczniczych, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Kierownik Katedry i Zakładu: dr hab. n. farm. Grażyna Zgórka
2Katedra Warzywnictwa i Roślin Leczniczych, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie
Kierownik Katedry: prof. dr hab. n. roln. Halina Buczkowska
3Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu
Dyrektor Instytutu: dr n. ekon. Robert Sobków
4Katedra i Klinika Dermatologii, Wenerologii i Dermatologii Dziecięcej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Kierownik Katedry i Kliniki: prof. dr hab. n. med. Dorota Krasowska
Streszczenie
Choroby skóry są częstymi problemami zdrowotnymi dotykającymi wszystkich grup wiekowych. Na świecie liczba pacjentów, u których zdiagnozowano choroby skóry, rośnie każdego roku. W przewlekłych chorobach skóry większość pacjentów musi przyjmować lek w sposób ciągły przez długi okres czasu. Może to powodować niepożądane reakcje na lek lub zmniejszać jego skuteczność. Stopniowe pogłębianie wiedzy o chemizmie i działaniu leków roślinnych oraz ich standaryzacja spowodowały ponowne zainteresowanie nimi. Istotnym tego przejawem było zwiększenie liczby publikacji dotyczących badań fitochemicznych i związanych z nimi badań farmakologicznych. Wzrostem zainteresowania było także wprowadzenie leków zawierających nowoodkryte w roślinach związki biologicznie czynne, jak: eskulina, sylimaryna, ajoen, boldyna, winblastyna, winkrystyna, hiperycyna, cynaryna, ginkgolidy, lektyny i glukany. Celem niniejszej pracy była ocena faktycznego stanu, wykorzystania i skuteczności roślinnych preparatów w kontekście chorób dermatologicznych we współczesnej medycynie. Przeprowadzona analiza dostępnego piśmiennictwa oraz wyniki badań własnych jednoznacznie wskazują, że stosowanie naturalnych produktów może zmniejszać skutki uboczne syntetycznych leków przeciwgrzybiczych. Roślinne substancje biologicznie czynne spełniają w dermatologii i kosmetologii istotne funkcje, istnieje jednak konieczność prowadzenia badań mających na celu potwierdzenie ich właściwości w nadziei na zwiększenie ogólnej wiedzy na temat działania preparatów roślinnych mogących mieć zastosowanie w dermatologii.
Summary
Skin diseases are a common health problem among all age groups. Worldwide, the number of patients diagnosed with skin diseases increases every year. In chronic skin diseases, most patients have to take the medicine continuously for a long time. This can cause undesirable reactions to the drug or reduce its effectiveness. The gradual deepening of knowledge about the chemistry and the activity of plant medicines and their standardization have brought them renewed interest. The increase in the number of publications on phytochemical research and related pharmacological research has been a major manifestation of this. The result of this interest was the introduction of new drugs containing new bio-active compounds found in plants, such as aesculin, sylimarin, ajoene, boldine, vinblastine, vincristine, hypericin, cynarine, ginkgolides, lectins and glucans. The aim of this study was to evaluate the actual condition, use and effectiveness of plant preparations against dermatological diseases in modern medicine. The analysis of available literature and the results of my own research clearly indicate that the combination of natural products and synthetic drugs can reduce the side effects of synthetic antifungal agents. Biologically active plant substances perform essential functions in dermatology and cosmetics; however, there is a need to conduct research to confirm the properties of phytotherapeutics in the hope of increasing global knowledge about the activity of plant preparations that can be applied in dermatology.
Wstęp
Współczesna medycyna radzi sobie z różnymi chorobami najczęściej przez stosowanie terapii za pomocą leków syntetycznych, które bardzo często nie leczą przyczyn choroby, a jedynie jej objawy (1, 2). Na podstawie wieloletnich doświadczeń można stwierdzić, że fitoterapia torowała drogę do rozwoju farmakoterapii. Fitoterapia nie może jednak być przeciwstawiana lekowi syntetycznemu, ale wspólnie z nim powinna być stosowana w klinice. Jeśli w ten sposób będzie postrzegana w badaniach naukowych i klinicznych, to osiągnie ona właściwe miejsce w terapii (3-5).
Stopniowe pogłębianie wiedzy o chemizmie i działaniu leków roślinnych oraz ich standaryzacja spowodowały ponowne zainteresowanie nimi. Istotnym tego przejawem jest wzrost liczby publikacji dotyczących badań fitochemicznych i związanych z nimi badań farmakologicznych. Wzrostem zainteresowania było także wprowadzenie leków zawierających nowoodkryte w roślinach związki biologicznie czynne, jak: eskulina, sylimaryna, ajoen, boldyna, winblastyna, winkrystyna, hiperycyna, cynaryna, ginkgolidy, lektyny i glukany (2, 6-10). Poszukiwania nie zostały bynajmniej zakończone, można zatem spodziewać się odkrycia nowych substancji biologicznie czynnych. Obraz bogactwa świata roślinnego i występowanie w nim roślin leczniczych podaje tabela 1.
Tab. 1. Rośliny lecznicze na tle świata roślinnego
Świat roślin350 000-400 000 gatunków
Rośliny nasienne225 000-250 000 gatunków
Rośliny użytkoweok. 20 000 gatunków
Rośliny znajdujące się w uprawachok. 500 gatunków
Rośliny stosowane w celach leczniczych15 000-20 000 gatunków (3,75-5,0%)
Rośliny będące przedmiotem badań odnośnie właściwości leczniczychok. 5000 gatunków (1,25%)
Rośliny znajdujące się w różnych lekospisachok. 2000 gatunków (0,5%)
Rośliny występujące w Polsceok. 2300 gatunków
Rośliny uważane w Polsce za leczniczeok. 450 gatunków
Rośliny stosowane w lecznictwie krajowymok. 230 gatunków
Rośliny użytkowane przez krajowy przemysł zielarskiok. 120 gatunków
Rośliny mające pozytywne monografie Komisji E182 gatunki (0,045%)
Uzyskanie pomyślnych wyników w ramach terapii lekami roślinnymi jest ściśle związane z racjonalnym ich zastosowaniem, opartym na właściwym doborze i znajomości działania składników biologicznie aktywnych oraz ich dawkowania. W związku z tym zachodzi potrzeba poszerzenia wiedzy, zarówno lekarzy, jak i wszystkich producentów oraz dystrybutorów surowców i przetworów roślin leczniczych, w zakresie ich działania i dawkowania oraz zastosowania w lecznictwie (1, 2, 6, 11-15).
Obrót lekami roślinnymi w Polsce oraz ich ogólna pozycja w lecznictwie odpowiadają w zasadzie modelowi europejskiemu. Podobnie jak w innych krajach europejskich, obowiązuje w naszym kraju kontrola leku pod względem jego skuteczności zgodnie z wymaganiami obowiązującymi w Unii Europejskiej (dyrektywy: 65/65/EEC, 65/319/EEC i 17/750/EEC). Status prawny leku roślinnego jako środka leczniczego wymaga dopuszczenia do obrotu surowców i przetworów wysokiej jakości. Wnioskodawca musi wykazać jakość, bezpieczeństwo i skuteczność swego produktu. Konieczne jest ponadto szczegółowe określenie procesu wytwarzania, które pozwoli na zachowanie stałej jakości leku. Na płaszczyźnie europejskiej pożądana jest unifikacja produktów pochodzących z różnych źródeł. Niezbędne są jednolite definicje surowców roślinnych w poszczególnych krajach członkowskich, które powinny kierować się wspólnymi zasadami (3, 8).
Swoistość leku roślinnego polega na tym, że na ogół żaden z pojedynczych składników nie odpowiada w całości za ich skuteczność terapeutyczną. Dotyczy to nawet surowców i ekstraktów, których składnikom powszechnie przypisuje się samodzielną odpowiedzialność za ich działanie farmakologiczne, np. atropinie lub L-hioscyjaminie występujących w liściach i korzeniach wilczej jagody, sylibinie w owocach ostropestu plamistego oraz L-kawainie obecnej w kłączu kawa-kawa. Wiadomo, że poszczególne wyizolowane składniki biologicznie aktywne mogą wykazywać inne działanie niż dany ekstrakt (2, 13, 14, 16).
Izolowane zespoły związków biologicznie aktywnych lub komponenty żywieniowe bogate w te zespoły są głównym punktem zainteresowania zarówno dietetyków, jak i fitoterapeutów (3, 13, 17). Należą do nich popularne rośliny spożywcze z rodzin: krzyżowych (Cruciferae) i baldaszkowatych (UmbelliferaeApiaceae), zawierające w swoim składzie szerokie spektrum zróżnicowanych związków chemicznych. Gatunki, takie jak: seler, pietruszka, koper, lubczyk, pasternak, marchew, arcydzięgiel, anyż, kminek, trybula i kolendra, zawierają m.in. poliacetyleny, ftalidy, kumaryny, flawonoidy, kwasy fenolowe, izoprenoidy, a także terpeny i karotenoidy. Podobne spektrum związków chemicznych zawierają również mniej znane rośliny jadalne z rodziny złożonych (CompositaeAsteraceae), takie jak: karczoch, cykoria, mniszek lekarski i słonecznik (6, 18-20).
Roślinne preparaty dermatologiczne odznaczają się działaniem pomocniczym i ochronnym. Zastosowanie roślin leczniczych w terapii chorób skóry ma szczególne uzasadnienie, zwłaszcza gdy chodzi o leczenie chorób przewlekłych, które przeważają w dermatologii. Preparaty roślinne działają w sposób najbardziej zbliżony do fizjologicznego i stosunkowo rzadko są przyczyną odczynów alergicznych, a przy odpowiednim dawkowaniu można je stosować przez długi okres bez szkody dla organizmu. Jest to szczególnie ważne w leczeniu chorób związanych ze zmienną odczynowością skóry. Leki roślinne są często stosowane w leczeniu ogólnym i miejscowym wielu chorób skóry (1-3, 15).
Leki roślinne mogą być wykorzystywane prawie we wszystkich chorobach skóry jako pomocnicze, uzupełniające, osłaniające, a nierzadko jako podstawowe. Zawierają one bowiem wiele związków farmakologicznie aktywnych o skutecznym i ważnym terapeutycznie działaniu przeciwzapalnym, przeciwbakteryjnym, przeciwgrzybiczym, odtruwającym, przeciwalergicznym, antymitotycznym, hipotensyjnym, wspomagającym krążenie, usprawniającym przemianę materii, uspokajającym, witaminizującym i remineralizującym (2, 6, 7, 13, 15, 17, 21, 22).
W ręku dermatologa leki roślinne mogą być cennym orężem w postępowaniu rehabilitacyjnym w wielu przewlekłych chorobach skóry, a także jako leki zapobiegające chorobom (1-3, 21, 23-26).
Ekstrakty i preparaty roślinne
Ekstrakcja jest procesem rozdzielania mieszanin substancji stałych i ciekłych, przebiega w układzie dwufazowym: substancja stała-ciecz lub ciecz-ciecz. Podstawą tego procesu jest selektywne rozpuszczanie ekstrahowanych składników. Mogą to być substancje stałe lub płynne, a także mieszaniny fizyczne oraz roztwory i mieszaniny ciekłe. W przypadku ekstrahowania substancji stałych proces ten określany jest również terminami: wymywanie ekstrakcyjne, maceracja lub ługowanie w przypadku, gdy rozpuszczalnikiem jest woda. Ekstrakcja w układzie ciecz-ciało stałe stanowi podstawową operację jednostkową stosowaną przy sporządzaniu wyciągów z leczniczych surowców roślinnych (11, 14, 16, 18, 24, 27).
Ekstrakcja jako proces rozdzielczy oparty jest na zjawisku dyfuzji, pozwala na stosunkowo szybkie wyodrębnienie związków biologicznie aktywnych z rozdrobnionego surowca przy użyciu odpowiedniego rozpuszczalnika. W wyniku tej operacji otrzymuje się roztwór (wyciąg) zawierający zespół wytrawionych składników oraz pozostałość składającą się głównie z fragmentów tkanki roślinnej. Zawarte w ekstrakcie substancje wyekstrahowane można całkowicie oddzielić od rozpuszczalnika, stosując proces odparowywania (zagęszczania) i suszenia (wyciągi suche). Do ekstrakcji stosuje się rozpuszczalniki jednoskładnikowe lub ich mieszaniny, a proces wytrawiania zależy od cech fizykochemicznych użytych rozpuszczalników, m.in. lepkości i polarności, co wpływa na prędkość ustalania się równowagi stężeń. Tak więc ilość wyekstrahowanej substancji z surowca leczniczego oblicza się na podstawie prawa Ficka (11, 16, 27).
W ostatnich latach obserwuje się znaczny wzrost zainteresowania ekstrakcją, w której ekstrahentami surowców roślinnych są sprężone gazy. Ta metoda nosi nazwę ekstrakcji wysokociśnieniowej. Pojęcie to ma szeroki charakter i obejmuje takie procesy, jak ekstrakcja gazami sprężonymi, ekstrakcja nadkrytyczna i ekstrakcja gazami ciekłymi (ekstrakcja podkrytyczna) (26, 27). Metody ekstrakcji możemy podzielić na periodyczne i ciągłe. Do metod periodycznych zaliczamy: maceracje, dygestie i turboekstrakcje, zaś do ciągłych: perkolację i ekstrakcje w aparacie Soxhleta. Na szczególną uwagę zasługują procesy wykorzystujące gazy w stanie nadkrytycznym – Supercritical Fluid Extraction (SFE) (11, 22, 26, 27).
Budowa i fizjologia skóry
Skóra jest barierą, która chroni organizm przed wnikaniem szkodliwych czynników biologicznych (bakterii, grzybów, wirusów i in.), chemicznych (toksycznych substancji), fizycznych (promienie UV), a także zapobiega nadmiernej utracie wody (28). Przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo działają głównie takie czynniki, jak kwaśne pH skóry, warstwa rogowa i płaszcz wodno-lipidowy, będący mieszaniną łoju i potu na powierzchni skóry. Przed wnikaniem promieni UV chronią: zawarty w warstwie rogowej kwas urokainowy oraz eumelaniny wytwarzane przez melanocyty. Substancja międzykomórkowa warstwy rogowej naskórka oraz powierzchowny płaszcz wodno-lipidowy zapobiegają nadmiernej utracie wody i chronią przed absorpcją czynników zewnętrznych. Utrzymanie prawidłowej temperatury ciała zachodzi dzięki sieci naczyń skórnych, prawidłowej funkcji gruczołów potowych i odpowiedniej grubości tkanki podskórnej.
Skóra pełni także rolę metaboliczną. Pod wpływem promieni UV 7-dehydrocholesterol ulega w niej syntezie do witaminy D3 – cholekalcyferolu. Odgrywa ona ponadto funkcję organu immunologicznego (komórki Langerhansa, keratynocyty, białka warstwy rogowej). Czynność recepcyjna wynika z funkcji zakończeń nerwowych będących receptorami bólu, dotyku, ciepła i innych. Funkcja resorpcyjna umożliwia z kolei wchłanianie poprzez skórę różnych substancji, w tym także leczniczych, stanowiąc podstawę leczenia miejscowego (29, 30). Schemat budowy skóry obrazuje rycina 1.
Ryc. 1. Schemat budowy skóry
Leki roślinne stosowane w leczeniu stanów zapalnych skóry

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2017-10-16
zaakceptowano do druku: 2017-11-20

Adres do korespondencji:
*dr hab. n. roln. Agnieszka Najda
Laboratorium Jakości Warzyw i Surowców Zielarskich Katedra Warzywnictwa i Roślin Leczniczych Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie
ul. S. Leszczyńskiego 58, 20-068 Lublin
tel.: +48 (81) 524-71-57
e-mail: agnieszka.najda@up.lublin.pl

Postępy Fitoterapii 4/2017
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii