Ludzkie koronawirusy - autor: Krzysztof Pyrć z Zakładu Mikrobiologii, Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków

Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Medycyna Rodzinna 1/2018, s. 64-69 | DOI: 10.25121/MR.2018.21.1.64
Jacek Jagiełło1, Elżbieta Kołeczek1, Michalina Horochowska1, Zygmunt Zdrojewicz2, Amelia Głowaczewska1
Bursztynowe źródło zdrowia – zastosowanie miodu we współczesnej medycynie
The amber source of the health – the use of the honey in the present medicine
1Wydział Lekarski, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
2Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Witelona w Legnicy
Summary
Honey is a natural food product with sweet taste and precious nutrients, produced by Apis mellifera, Vespa sp. or Meliponini sp. from nectar of various types of flowers. It’s taste, color and smell depends on the flower, from which nectar was collected. From ancient times it was used as food product and it’s considered to be the oldest sweetening substance in human’s cuisine. In recent times scientists got interested in medical properties of honey and it’s influence on people’s health. It was proved that honey has antioxidant, anti-inflammatory, anti-proliferative and antineoplastic properties. Honey has an influence on our immune system and helps to kill bacteria. It is confirmed that honey have an influence on diabetes, cardiovascular system, oral cavity, respiratory tract or eye diseases. What more, honey can improve fertility, because of it’s antioxidant properties. The most famous honey is Manuka honey, which is known all over the world due to containment of methyloglyoxal (substance that is capable of killing bacteria). Unfortunately, in some cases honey can contain endospores and botuline toxin, that can cause infant botulism.
Wstęp
Miód jest naturalnym produktem spożywczym, o słodkim smaku i wysokich wartościach odżywczych, produkowanym przez pszczoły miodne, pszczoły bezżądłowe oraz szerszenie z nektaru wielu kwiatów. Od czasów starożytnych był używany jako pożywienie oraz środek medyczny. Uważa się, że jest najstarszą wykorzystywaną przez człowieka substancją słodzącą. Przez wieki stanowił ważne źródło cukrów w pożywieniu ludzi (1-3). Miód był dla starożytnych Egipcjan tym, czym dla dzisiejszej medycyny jest aspiryna: jednym z najpopularniejszych leków. Miód wymieniany jest 500 razy w 900 lekach opisanych w Papirusie Smitha, egipskim tekście medycznym pochodzącym z około 2600-2200 p.n.e. Sławiony jest tam jako środek gojący rany, czyraki i owrzodzenia. Według wydanego w 1811 roku w Edynburgu Nowego Lekospisu &bdquop;od najdawniejszych lat miód był stosowany jako lek&rdquop; (3). Obecnie jego produkcja na świecie wynosi około 1,2 mln ton, co stanowi mniej niż 1% światowej produkcji cukru, a przeciętne spożycie jest większe w krajach rozwiniętych w porównaniu z krajami rozwijającymi się. W Unii Europejskiej, która jest znaczącym producentem oraz importerem miodu, konsumpcja waha się od 0,3 do 1,8 kg rocznie na mieszkańca, w zależności od kraju (1, 4). W jego skład wchodzi około 200 substancji, z których około 85% stanowią cukry w postaci mono- (glukoza i fruktoza) i disacharydów, a także woda, białka, kwasy organiczne, minerały (wapń, żelazo, miedź, magnez, mangan, fosfor, cynk, sód i potas) i witaminy (głównie tiamina, witamina B6, niacyna, kwas pantotenowy i ryboflawina). Dokładny skład miodu oraz kolor i zapach zależą od kwiatów, z których pochodził nektar oraz gatunku owadów, które go zbierały, a także warunków klimatycznych. Dzięki tym właściwościom możemy wykazać jego odmiany, które różnią się zastosowaniem oraz ceną. Również sposób składowania miodu wpływa na jego zawartość, a co za tym idzie – jakość. Może on ulec zmianie podczas przetwarzania oraz przechowywania na skutek zachodzących w nim procesów fermentacji oraz oksydacji związków chemicznych (1, 5). W zasadzie każdy produkt pszczeli (miód, pyłek pszczeli, pierzga i mleczko pszczele) to prawdziwa apteka – właściwości mają podobne, zatem ich działanie niewiele się od siebie różni. Miód w warunkach naturalnych wytwarzają głównie pszczoły (miód pszczeli) lub nieliczne błonkówki (np. osy) przez przetwarzanie nektaru kwiatowego roślin miododajnych lub wydzielin, które występują na liściach drzew. Każdy rodzaj miodu inaczej wygląda, inaczej smakuje i ma nieco inne właściwości prozdrowotne. Celem pracy jest przedstawienie walorów prozdrowotnych miodu.
Rodzaje miodu: wielokwiatowy, rzepakowy, spadziowy, lipowy, akacjowy, mniszkowy, wrzosowy, gryczany, faceliowy, malinowy, nostrzykowy, nawłociowy, koniczynowy, manuka. Jest on w 80% naturalnym cukrem, a z powodu wysokiej zawartości fruktozy jest słodszy niż cukier. Zawiera około 20% wody (im mniej wody, tym lepsza jakość miodu). Jest znakomitym środkiem energetyzującym przed ćwiczeniami fizycznymi, w trakcie i po ich zakończeniu. Idealny dla ludzi aktywnych. Różnice między jego rodzajami są niewielkie (smak, właściwości, wygląd).
Immunomodulujące i antybakteryjne działanie miodu
Powszechnie uznaje się, że miód ma kompleksowe działanie prozdrowotne i odżywcze na nasz organizm. Od wielu pokoleń znajduje zastosowanie w medycynie ludowej, mimo iż nie posiada silnego działania farmakologicznego. Jedną z najważniejszych właściwości jest wzmacnianie układu odpornościowego, co wpłynęło na utarcie się dość powszechnego zwyczaju zwiększonego konsumowania miodu podczas infekcji. Dobroczynne działanie miodu wykazuje raczej działanie długofalowe – aby uzyskać wymierne rezultaty musi być on spożywany systematycznie (6). Publikacja Tonksa i wsp. potwierdziła korzystny wpływ miodu na układ immunologiczny. Działanie immunomodulujące przejawia się na dwóch płaszczyznach: wzmaga proliferację limfocytów B i T oraz pobudza leukocyty i makrofagi do produkcji cytokin zapalnych. Aktywowana kaskada zapalna pobudza angiogenezę, fibroblasty i komórki nabłonkowe, co w efekcie regeneruje uszkodzoną tkankę. Dokładny mechanizm tego zjawiska jest jeszcze niejasny (7, 8).
Miód ma udowodnione działanie antybakteryjne, dzięki obecności termostabilnych substancji antybiotycznych (9). Alkoholowe roztwory miodu (metanolowe, etanolowe) wykazują szerokie spektrum antybakteryjne zarówno na bakterie tlenowe, beztlenowe, Gram-dodatnie (Staphylococcus aureus, Bacillus subtilis, Bacillus cereus, Enterococcus faecalis, Micrococcus luteus), jak i Gram-ujemne (Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Salmonella typhi). Działanie to może być bakteriobójcze lub bakteriostatyczne w zależności od użytego stężenia i warunkowane jest przez flawonoidy, kwas benzoesowy i cynamonowy (10). Związki te, dzięki działaniu antyoksydacyjnemu, unieszkodliwiają bakterie przez nadtlenek wodoru (11). Istotnym problemem w leczeniu bakteryjnych infekcji jest narastająca antybiotykooporność patogenów. Medyczny rodzaj miodu użyty w badaniach Blaira i wsp. odznaczył się aktywnością przeciwdrobnoustrojową nawet na oporne szczepy bakterii (12).
Działanie przeciwnowotworowe
Miód ma udowodnione właściwości przeciwutleniające, przeciwzapalne, przeciwproliferacyjne i przeciwnowotworowe. Działanie przeciwnowotworowe miodu jest rezultatem między innymi wpływu na wytwarzanie czynników wzrostu oraz indukcji mechanizmu apoptozy w nieprawidłowych komórkach. Takie właściwości wynikają z dużej ilości związków fenolowych. Należą do nich m.in.: kwasy fenolowe, takie jak kwas kawowy, kwas benzoesowy oraz kwas galusowy, jak również flawonoidy (kwercytyna, katechina czy kampeferol). Największa ich zawartość znajduje się w jednokwiatowym miodzie Manuka pochodzącym z Nowej Zelandii, miodzie tualang z Malezji oraz w miodzie gryczanym. Istnieje wiele badań naukowych, przeprowadzonych in vitro, ukazujących wpływ hamujący różnych rodzajów miodu na komórki nowotworowe. Efektywność wpływu antynowotworowego zależy od rodzaju stosowanego miodu, a także od badanych linii komórek rakowych. Miód tualang wykazuje działanie przeciwproliferacyjne na komórki raka kolczystokomórkowego błon śluzowych oraz kostniakomięsaka, hamując wzrost nowotworu już przy stężeniach rzędu 15%. Działa też na niektóre rodzaje białaczek, raka szyjki macicy oraz raka piersi. Miód tymiankowy ma właściwości przeciwnowotworowe wobec komórek raka piersi, prostaty i raka endometrium (1). Miód Manuka w badaniu na myszach, podawany dożylnie wraz z chemioterapią, zwiększa przeżywalność i zahamowanie rozwoju komórek czerniaka, działając cytotoksycznie na komórki nowotworowe i nie uszkadzając komórek prawidłowych (13). Potrzebne są jednak dalsze badania, szczególnie kliniczne, by dokładnie określić terapeutyczne możliwości wykorzystania miodu w chorobach nowotworowych.
Wpływ miodu na cukrzycę
Wiele badań dowodzi, że miód może mieć duże znaczenie w leczeniu cukrzycy. Możliwe jest stosowanie miodu jako terapii wspomagającej standardowe leczenie przeciwcukrzycowe. W jednym z badań oceniono wpływ miodu na indeks glikemiczny w porównaniu z sacharozą lub glukozą. W cukrzycy typu 1 zaobserwowano znacznie niższy wzrost glikemii poposiłkowej, jeśli pacjent przyjmował miód zamiast wyżej wymienionych sacharydów. W cukrzycy typu 2 indeks glikemiczny okazał się być na podobnym poziomie zarówno po przyjęciu miodu, jak i po glukozie czy sacharozie. U pacjentów zdrowych oraz z hiperlipidemią przyjmowanie miodu zamiast standardowych cukrów powodowało obniżenie poziomu lipidów, homocysteiny oraz CRP (marker stanu zapalnego/białko ostrej fazy) (14). Inne badanie, przeprowadzone na pacjentach z cukrzycą, również dowiodło, że miód może mieć korzystny wpływ zarówno na profil lipidowy, jak i na masę ciała. Okazało się jednak, że ośmiotygodniowe spożywanie miodu przez tych pacjentów spowodowało wzrost hemoglobiny glikowanej, dlatego należy ostrożnie podchodzić do przechodzenia pacjentów cukrzycowych na dietę skoncentrowaną wyłącznie na miodzie (15).
Jednym z poważnych powikłań cukrzycy jest stopa cukrzycowa, której towarzyszyć mogą pęcherze. W 2014 roku przeprowadzono badanie wpływu miodu na gojenie się ran po powstałych pęcherzach. Okazało się, że stosowanie miodu znacznie zmniejszyło ilość amputacji z powodu stopy cukrzycowej u pacjentów, którzy jako leczenie wspomagające otrzymali opatrunek zawierający miód (16).
Wpływ miodu na układ sercowo-naczyniowy
W wyniku przeciążenia i niedotlenienia komórek mięśnia sercowego w początkowych stadiach zawału dochodzi do powstawania wolnych rodników i reaktywnych form tlenu, które pogłębiają uszkodzenie komórek i rozwój martwicy. Na modelu szczurzym wykazano protekcyjne działanie miodu tymiankowego na serce podczas znacznego obciążenia, co autorzy badania wiążą z działaniem antyoksydacyjnym i antyzapalnym flawonoidów. W trakcie eksperymentu, po podaniu przez badaczy isoproterenolu, syntetycznej katecholaminy i agonisty receptora β-adrenergicznego, we krwi szczurów karmionych wcześniej miodem zaobserwowano mniejsze stężenia markerów uszkodzenia mięśnia sercowego, w odniesieniu do grupy kontrolnej (17). Oprócz działania przeciwoksydacyjnego, konsumpcja miodu może zmniejszyć ryzyko rozwoju miażdżycy także poprzez obniżenie stężenia trójglicerydów, cholesterolu całkowitego, cholesterolu o niskiej gęstości LDL-C oraz zwiększenie stężenia cholesterolu o dużej gęstości HDL-C we krwi, co wykazały niektóre badania. Takie zmiany stężeń zaobserwowano u osób zdrowych lub z hiperlipidemią, natomiast u osób spożywający sztuczny miód doszło do podwyższenia poziomu lipidów, co jest wynikiem dużej, tak jak i w miodzie naturalnym, zawartości cukrów, ale braku związków hipolipemizujących. Kolejnym czynnikiem niewydolności sercowo-naczyniowej, który może zostać zmniejszony dzięki spożyciu miodu, jest nadciśnienie tętnicze. Badania na hipertensyjnych szczurach leczonych poprzez podawanie miodu malezyjskiego zaowocowały obniżeniem ciśnienia tętniczego w porównaniu do grupy kontrolnej. Efekt ten został uzyskany według badaczy dzięki antyoksydacyjnemu, ochronnemu działaniu miodu na nerki (18).
Wpływ miodu na jamę ustną

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 30 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Ajibola A: Novel Insights into the Health Importance of Natural Honey. Malays J Med Sci 2015; 22: 7-22.
2. Hunt JH, Rossi AM, Holmberg NJ et al.: Nutrients in Social Wasp (Hymenoptera: Vespidae, Polistinae) Honey. Entomol Soc Am 1998; 91: 466-472.
3. Carper J: Apteka żywności. Hannah Publishing LTD, London 1965.
4. Bogdanov S, Jurendic T, Sieber R et al.: Honey for nutrition and health: a review. J Am Coll Nutr 2008; 27: 677-689.
5. da Silva PM, Gauche C, Gonzaga LV et al.: Honey and Health: A Review of Recent Clinical Research. Food Chem 2016; 196: 309-323.
6. Basista K: Właściwości biologiczne i prozdrowotne miodu oraz jego zastosowanie jako zdrowa żywność. Gaz Farm 2013; 22: 26-28.
7. Tonks AJ, Cooper RA, Jones KP et al.: Honey stimulates inflammatory cytokine production from monocytes. Cytokine 2003; 21: 242-247.
8. Manyi-Loh ChE, Clarke AM, Ndip RN: An overview of honey: Therapeutic properties and contribution in nutrition and human health. African J Microbiol Res 2011; 5: 844-852.
9. Godlewska M, Świsłocka R: Fizykochemiczne i przeciwdrobnoustrojowe właściwości miodów z rejonu Podlasia. Kosm Probl Nauk Biol 2015; 64: 347-352.
10. Vallianou N: Honey and its anti-inflammatory, anti-bacterial and anti-oxidant properties. Gen Med 2014; 2: 1.
11. Weston RJ: The contribution of catalase and other natural products to the antibacterial activity of honey: a review. Food Chem 2000; 71: 235-239.
12. Blair SE, Cokcetin NN, Harry EJ et al.: The unusual antibacterial activity of medical-grade Leptospermum honey: antibacterial spectrum, resistance and transcriptome analysis. Eur J Clin Microbiol Infect Dis 2009; 28: 1199-1208.
13. Fernandez-Cabezudo MJ, El-Kharrag R, Torab F et al.: Intravenous Administration of Manuka Honey Inhibits Tumor Growth and Improves Host Survival When Used in Combination with Chemotherapy in a Melanoma Mouse Model. PLoS One 2013; 8: e55993.
14. Samarghandian S, Farkhondeh T, Samini F: Honey and Health: A Review of Recent Clinical Research. Pharmacognosy Res 2017; 9: 121-127.
15. Bahrami M, Ataie-Jafari A, Hosseini S et al.: Effects of natural honey consumption in diabetic patients: an 8-week randomized clinical trial. Int J Food Sci Nutr 2009; 60: 618-626.
16. Surahio AR, Khan AA, Farooq M et al.: Role of honey in wound dressing in diabetic foot ulcer. J Ayub Med Coll Abbottabad 2014; 26: 304-306.
17. Khalil MI, Tanvir EM, Afroz R et al.: Cardioprotective Effects of Tualang Honey: Amelioration of Cholesterol and Cardiac Enzymes Levels. Biomed Res Int 2015; 2015: 286051.
18. Erejuwa OO, Sulaiman SA, Ab Wahab MS et al.: Honey Supplementation in Spontaneously Hypertensive Rats Elicits Antihypertensive Effect via Amelioration of Renal Oxidative Stress. Oxid Med Cell Longev 2012; 2012: 374037.
19. Atwa A-DA, AbuShahba RY, Mostafa M et al.: Effect of honey in preventing gingivitis and dental caries in patients undergoing orthodontic treatment. Saudi Dent J 2014; 26: 108-114.
20. Ahmadi-Motamayel F, Hendi SS, Alikhani MY et al.: Antibacterial activity of honey on cariogenic bacteria. J Dent (Tehran) 2013; 10: 10-15.
21. Elsass FT: A Sweet Solution: The Use of Medical-grade Honey on Oral Mucositis in the Pediatric Oncology Patient. Wounds a Compend Clin Res Pract 2017; 29: 115-117.
22. Steinberg D, Kaine G, Gedalia I: Antibacterial effect of propolis and honey on oral bacteria. Am J Dent 1996; 9: 236-239.
23. Cohen HA, Rozen J, Kristal H et al.: Effect of Honey on Nocturnal Cough and Sleep Quality: A Double-blind, Randomized, Placebo-Controlled Study. Pediatrics 2012; 130: 465-471.
24. Shadkam MN, Mozaffari-Khosravi H, Mozayan MR: A Comparison of the Effect of Honey, Dextromethorphan, and Diphenhydramine on Nightly Cough and Sleep Quality in Children and Their Parents. J Altern Complement Med 2010; 16: 787-793.
25. Goldman RD: Honey for treatment of cough in children. Can Fam Physician. Can Fam Physician 2014; 60: 1107-1110.
26. Salehi A, Jabarzare S, Neurmohamadi M et al.: A double blind clinical trial on the efficacy of honey drop in vernal keratoconjunctivitis. Evid Based Complement Alternat Med 2014; 2014: 287540.
27. Synak E, Jendaszak M: Man’s lifestyle and problem of infertility. Now Lek 2008; 77: 357-361.
28. Abdul-Ghani A-S, Dabdoub N, Muhammad R et al.: Effect of Palestinian Honey on Spermatogenesis in Rats. J Med Food 2008; 11: 799-802.
29. Igbokwe VU, Gege-Adebayo GI, Ogbadu Samuel: Pure Honey a potent fertility booster: Activities of Honey on sperm parameters in young adult rats. J Dent Med Sci 2013; 9: 43-47.
30. Syazana NS, Hashida NH, Majid AM et al.: Effects of Gelam honey on sperm quality and testis of rat. Sains Malaysiana 2011; 40: 1243-1246.
31. Dare WN, Igbigbi PS, Avwioro OG: The effect of chronic honey intake on sperm parameters and fertility potential in adult male wistar rats. World Appl Sci J 2013; 22: 657-661.
32. Kędzia B, Hołderna-Kędzia E: The prospective view of application of manuka honey in internal diseases. Postępy Fitoter 2016; 1: 55-58.
33. Hammond EN, Donkor ES: Antibacterial effect of Manuka honey on Clostridium difficile. BMC Res Notes 2013; 6: 188.
34. Hellner M, Winter D, von Georgi R et al.: Apitherapy: usage and experience in german beekeepers. Evid Based Complement Alternat Med 2008; 5: 475-479.
35. Bielec D, Modrzewska R: Zatrucie jadem kiełbasianym dawniej i dziś – aspekty kliniczne. Przegl Epidemiol 2007; 61: 501-512.
36. Fenicia L, Anniballi F: Infant botulism. Ann Ist Super Sanita 2009; 45: 134-146.
37. Tam C, Erebara A, Einarson A: Food-borne illnesses during pregnancy: prevention and treatment. Can Fam Physician 2010; 56: 341-343.
38. Kędzia B, Hołderna-Kędzia E: Allergenic activity of honey. ACTA Agrobot 2006; 59: 257-264.
39. Wydro DM: Anti-aging na talerzu. Wyd. I. Wydawnictwo AAAAM, Warszawa 2017.
otrzymano: 2018-02-01
zaakceptowano do druku: 2018-02-22

Adres do korespondencji:
Zygmunt Zdrojewicz
ul. Niedźwiedzia 57 m. 7, 54-232 Wrocław
tel.: +48 (71) 355-26-34
zygmunt.zdrojewicz@wp.pl

Medycyna Rodzinna 1/2018
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna

Pozostałe artykuły z numeru 1/2018: